Đối phó với nạn chuột phá lúa

Nguồn ảnh: Nhân Dân

Bữa cơm chiều ở nhà bà Hảo (xã Tây Phương, ngoại thành Hà Nội), không khí bỗng chùng xuống khi bà nhắc đến việc nhiều thửa ruộng lúa đang lên xanh tốt mà bị chuột cắn phá. Lúa hè thu đang trong thì con gái như lúc này mà chuột phá sẽ gây ra những thiệt hại không nhỏ. Nếu giai đoạn mới cấy còn có thể...

Từ nay đến giai đoạn lúa làm đòng là cao điểm cắn phá của lũ chuột bởi hương thơm của ruộng lúa sẽ thu hút chúng. Bà Hảo và mấy người “hàng xóm đồng” đang bảo nhau ngày mai đi ra chợ hoa quả, xin những vỏ dứa đã gọt của người bán đem về rải trên bờ ruộng để lũ chuột không vào cắn lúa. Cách làm này được các bà truyền tai nhau, chưa rõ là để cho chuột sợ bỏ đi nơi khác hay để chúng có sẵn đồ ăn mà không vào phá lúa nữa, nhưng cũng chẳng mấy hiệu quả.

Trên nhiều cánh đồng, một số hợp tác xã nông nghiệp đã phối hợp cùng bà con nông dân áp dụng các biện pháp diệt chuột như dùng bẫy lồng, bẫy dính, bẫy bán nguyệt, đặt bả sinh học và căng nylon quanh bờ để ngăn chuột vào ruộng phá lúa nhưng cũng chỉ đỡ được phần nào. Lũ chuột ngày càng tinh ranh, chúng không ăn bả, không dính bẫy, cũng biết vượt qua lớp nylon rào chắn một cách dễ dàng để vào ruộng lúa. Từ những thửa ruộng trên cao chỉ có ít nước cho đến những ruộng lúa nước ngập ngang thân lúa, lũ chuột đều có thể bơi vào và cắn phá.

Thời tiết ấm áp thuận lợi khiến loài vật này sinh sôi nảy nở rất nhanh, nhất là ở những khu vực gần khu dân cư, nhà xưởng hay những gò bãi bỏ hoang. Việc lũ chuột phát triển mạnh và đào hang ở khắp nơi cũng đã được dự báo trước, bởi bây giờ lượng người đi bắt chuột ngày càng ít đi. Mèo và rắn, những loài vật có khả năng bắt chuột, thì thường xuyên bị săn lùng và tận diệt. Khi những loài thiên địch ngày một ít đi, đàn chuột có thêm điều kiện phát triển, gây hại không chỉ cho lúa mà còn nhiều cây lương thực khác.

Có lẽ vì thế, chuyện đối phó với chuột phá lúa không thể chỉ bắt đầu khi lúa đã lên xanh và chuột kéo về. Những bờ ruộng được phát quang thường xuyên, những nơi chuột có thể làm hang, ẩn náu được dọn dẹp, việc bắt chuột được duy trì quanh năm sẽ có ý nghĩa hơn một chiến dịch chỉ diễn ra vào mùa lúa bị phá.

Và có một cách tưởng như rất đơn giản: Nuôi thêm mèo, đừng tận diệt rắn. Một cánh đồng vốn không chỉ có cây lúa và con người, mà còn có rất nhiều loài sinh vật cùng tồn tại. Khi một mắt xích trong tự nhiên mất đi, một loài khác có thể sinh sôi vượt quá mức kiểm soát. Đến lúc ấy, chuyện con chuột phá lúa có khi lại là câu chuyện về chính sự mất cân bằng mà con người đã vô tình tạo ra.

THÁI HƯƠNG LIÊN

Vụ lúa hè thu bước vào giai đoạn con gái và làm đòng cũng là thời điểm nông dân tại xã Tây Phương, ngoại thành Hà Nội đối mặt với nạn chuột cắn phá nghiêm trọng. Dù bà con đã rải vỏ dứa quanh bờ, giăng bạt nylon và đặt bẫy bán nguyệt hay bả sinh học phối hợp cùng hợp tác xã, đàn chuột tinh ranh vẫn dễ dàng vượt qua chướng ngại vật để xâm nhập đồng ruộng. Điều kiện thời tiết ấm áp cùng việc hình thành nhiều bãi hoang quanh khu dân cư, nhà xưởng tạo môi trường thuận lợi cho loài gặm nhấm này sinh sôi nhanh chóng. Nguyên nhân cốt lõi khiến dịch hại bùng phát vượt tầm kiểm soát bắt nguồn từ sự sụt giảm nghiêm trọng của các loài thiên địch tự nhiên trong hệ sinh thái nông nghiệp. Hoạt động săn lùng ráo riết rắn và mèo cùng thói quen bỏ bớt việc bắt chuột truyền thống đã vô tình dỡ bỏ mắt xích phòng thủ tự nhiên quan trọng nhất. Khi áp lực săn mồi biến mất, quần thể chuột không chỉ tấn công diện tích lúa nước ngập sâu mà còn đe dọa trực tiếp đến nhiều loại cây lương thực lân cận. Chiến lược bảo vệ mùa màng hiệu quả đòi hỏi các địa phương phải chuyển dịch từ ứng phó thời vụ sang duy trì giải pháp đồng bộ và bền vững quanh năm. Việc phát quang bờ ruộng, phá hủy hang ổ ẩn náu cần được tiến hành liên tục kết hợp việc phục hồi các đàn mèo và chấm dứt nạn tận diệt rắn đồng. Sự cân bằng sinh thái được tái lập chính là phương thức căn cơ nhất nhằm chặn đứng tổn thất nông nghiệp do con người gián tiếp gây ra.