Đổi xe xăng sang xe điện: Người lao động cần dành dụm bao nhiêu tháng lương?

Mới đây, anh Trương Thành (TPHCM) quyết định đổi chiếc Honda Vision đời 2016 sang xe máy điện. Mẫu xe anh dự kiện đổi có giá niêm yết của hãng khoảng 22,4 triệu đồng. Đúng dịp cửa hàng trên quốc lộ 50, xã Bình Hưng triển khai chương trình thu xe xăng đổi xe điện, chiếc xe cũ của anh được định giá 15 triệu đồng, cộng thêm 2 triệu đồng hỗ trợ pin. Sau khi trừ các khoản này, anh chỉ phải bù thêm vài triệu đồng.

Anh Thành cho biết do đổi đúng đợt cửa hàng có chương trình "thu xe xăng đổi xe điện", chiếc xe cũ được xử lý gần như ngay trong thủ tục đổi, xe mới chỉ cần đến cửa hàng ký một lần nên rất tiện và nhanh.

Sau khi chuyển sang xe điện, anh nhận thấy chi phí sử dụng có phần lợi hơn so với chiếc xe xăng trước đó; chi phí bảo hành, bảo dưỡng cũng rẻ hơn. Một lợi ích khác là phương tiện hạn chế ô nhiễm môi trường.

Tuy nhiên, không phải người dân nào cũng có chiếc xe cũ còn giá trị để đổi như anh Thành. Với nhiều lao động, đặc biệt là người chạy xe công nghệ, giao hàng hoặc làm nghề tự do, xe máy vừa là phương tiện đi lại, vừa là công cụ kiếm sống. Đổi xe vì thế không chỉ là lựa chọn phương tiện mới mà còn là quyết định liên quan trực tiếp đến khoản tiền tích lũy và thu nhập hằng tháng.

Đổi xe điện có thể ngốn vài tháng thu nhập

Theo Công văn 11281/VPCP-CN ngày 5/11, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc giao Bộ Xây dựng phối hợp các cơ quan liên quan hoàn thiện dự thảo Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải và Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong giao thông vận tải. Các giải pháp chuyển đổi phải đồng bộ, phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội và hạ tầng, khuyến khích người dân, doanh nghiệp chủ động tham gia, không quy định bắt buộc hoặc lộ trình bắt buộc chuyển sang phương tiện thuần điện.

Với định hướng này, quyết định chuyển đổi trước mắt phụ thuộc nhiều vào khả năng tài chính và nhu cầu sử dụng của từng người.

Theo số liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, thu nhập bình quân của người lao động 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 9,1 triệu đồng/tháng. Trong đó, lao động nữ đạt 7,8 triệu đồng, khu vực nông thôn 8 triệu đồng và khu vực thành thị 10,7 triệu đồng.

Với mức thu nhập này, một chiếc xe điện đủ tải chở hàng có giá trên 20 triệu đồng tương đương hơn 2 tháng thu nhập bình quân. Nếu chọn mẫu xe khoảng 46 triệu đồng, khoản tiền này tương đương hơn 5 tháng thu nhập. Với lao động nữ hoặc người ở nông thôn, thời gian này còn dài hơn.

Giá xe điện

Thu nhập bình quân 9,1 triệu đồng/tháng

Thành thị 10,7 triệu đồng/tháng

Nông thôn 8 triệu đồng/tháng

Lao động nữ 7,8 triệu đồng/tháng

20 triệu đồng

2,2 tháng

1,9 tháng

2,5 tháng

2,6 tháng

46 triệu đồng

5,1 tháng

4,3 tháng

5,8 tháng

5,9 tháng

(Phép tính mang tính minh họa, lấy giá xe chia cho thu nhập bình quân, chưa trừ chi phí sinh hoạt và các khoản chi tiêu thiết yếu).

Trên thực tế, người lao động không thể dành toàn bộ thu nhập để mua phương tiện. Tiền thuê nhà, ăn uống, học hành, nuôi con và nhiều khoản sinh hoạt khác khiến thời gian tích lũy để đổi xe có thể kéo dài hơn đáng kể.

Chẳng hạn, nếu một người có thu nhập 9,1 triệu đồng/tháng dành ra 10% thu nhập, tương đương 910.000 đồng mỗi tháng, để mua xe, họ cần khoảng 22 tháng mới tích lũy đủ 20 triệu đồng. Với chiếc xe giá 46 triệu đồng, thời gian này kéo dài hơn 4 năm. Đây là phép tính giả định, chưa tính các khoản tiết kiệm phát sinh hoặc biến động thu nhập.

Bài toán còn phụ thuộc vào giá trị thanh lý xe xăng cũ. Một số tài xế giao hàng cho biết xe đã qua nhiều năm sử dụng có thể chỉ bán lại được 2-3 triệu đồng, trong khi xe điện đủ khả năng chở hàng có giá trên 20 triệu đồng, thậm chí có dòng khoảng 46 triệu đồng.

Khoản chênh lệch lớn giữa giá bán xe cũ và giá mua xe mới khiến việc chuyển đổi trở thành quyết định tài chính đáng cân nhắc, nhất là với người lao động không có khoản tiết kiệm lớn. Những chương trình thu xe xăng đổi xe điện có thể giúp giảm chi phí ban đầu, nhưng mức hỗ trợ thực tế còn tùy thuộc tình trạng, giá trị xe cũ và điều kiện của từng chương trình.

Tài xế tiết kiệm hơn khi chuyển đổi phương tiện sang điện 

Ở chiều ngược lại, những người đã chuyển sang xe điện cho biết khoản tiết kiệm trong quá trình vận hành là một động lực đáng kể.

Anh Mai Vương Tuấn Phát, một tài xế công nghệ tại TPHCM, cho biết trước đây mỗi ngày anh chi trung bình khoảng 60.000 đồng tiền xăng. Sau khi chuyển sang xe điện, tiền sạc khoảng 15.000 đồng/ngày.

Anh Phát thường dành thêm khoảng 15.000 đồng để uống cà phê tại trạm sạc trong lúc nghỉ trưa. Tổng khoản chi này vào khoảng 30.000 đồng/ngày, thấp hơn mức tiền xăng trước đây.

"Chiết khấu của các hãng xe công nghệ đang cao, chi phí nhiên liệu giảm thì chạy xe điện ổn định hơn", anh Phát nói.

Tính riêng khoản chênh lệch giữa tiền xăng và tiền sạc, mỗi ngày anh Phát tiết kiệm khoảng 45.000 đồng. Nếu duy trì hoạt động 300 ngày/năm, số tiền tiết kiệm có thể đạt 13,5 triệu đồng. Đây chỉ là phép tính minh họa dựa trên mức chi tiêu của một tài xế, chưa tính chi phí đầu tư ban đầu, hao mòn phương tiện, thời gian nghỉ chạy và khác biệt về quãng đường, cường độ sử dụng giữa các tài xế.

Với người chạy xe công nghệ, thời gian phương tiện phải dừng hoạt động cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập. Vì vậy, ngoài chi phí sạc, khả năng nạp năng lượng nhanh hoặc đổi pin cũng là yếu tố được quan tâm.

Ông Hải, 56 tuổi, một tài xế công nghệ, chọn sử dụng xe điện đổi pin để hạn chế thời gian chờ. Khi pin gần cạn, ông mở ứng dụng của hãng để tìm trạm gần nhất, kiểm tra số lượng pin đầy rồi di chuyển đến đổi.

Theo ông, hình thức này thuận tiện hơn so với việc phải chờ sạc trong thời gian dài, nhất là với người cần duy trì hoạt động liên tục để có thu nhập.

Hạ tầng sạc, hỗ trợ mua xe để người dân tự nguyện chuyển đổi

Không phải người sử dụng xe điện nào cũng có điều kiện thuận lợi. Với người thuê trọ hoặc sinh sống tại khu vực đông dân cư, việc tìm nơi sạc xe có thể trở thành trở ngại đáng kể.

Anh Phùng Khánh Linh, một tài xế công nghệ sử dụng xe ôtô điện, cho rằng bất tiện hiện nay nằm ở hệ thống trạm sạc. Nếu xe xăng có thể dễ dàng tìm thấy cây xăng trên nhiều tuyến đường, người sử dụng xe điện phải chủ động xác định vị trí trạm phù hợp.

"Xe xăng thì nhiều chỗ bơm, điện thì phải tìm đúng chỗ sạc. Một số khung giờ, đối với xe ôtô vào bãi phải bốc số, chờ tới lượt tại khu vực trung tâm TPHCM", anh Linh chia sẻ.

Khi chạy đường dài, tài xế cũng phải tính toán dung lượng pin và vị trí sạc tiếp theo để tránh ảnh hưởng đến lịch trình.

Từ góc độ vận tải, ông Lê Trung Tính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải TPHCM, cho rằng mạng lưới hạ tầng sạc hiện chưa thuận tiện như hệ thống cây xăng. Theo ông ước tính, hiện khoảng 10 cây xăng mới có một trạm sạc, gây khó khăn cho quá trình chuyển đổi phương tiện.

Để người dân sử dụng xe điện thuận tiện hơn, ông cho rằng mạng lưới trạm sạc cần được phát triển với khoảng cách khoảng 5-7km giữa các điểm, thay vì tập trung phần lớn ở khu vực ngoại thành.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng muốn người dân tự nguyện chuyển sang phương tiện điện, trước hết cần tạo động lực kinh tế, để họ nhận thấy lợi ích tiết kiệm so với xe xăng.

Với những người có nhu cầu đổi xe nhưng còn hạn chế về tài chính, Nhà nước có thể hỗ trợ thông qua các doanh nghiệp bán xe. Chẳng hạn, người đổi từ xe máy xăng sang xe máy điện có thể được hỗ trợ trực tiếp khoảng 2-3 triệu đồng/xe, qua đó giảm bớt chi phí đầu tư ban đầu.

Bên cạnh chính sách khuyến khích, việc kiểm soát khí thải đối với phương tiện cũ cũng cần được thực hiện chặt chẽ hơn. Những dòng xe đời sâu, có nguy cơ phát thải cao cần được tăng cường kiểm tra, kiểm định theo quy định. Theo chuyên gia, đây cũng là một yếu tố khiến người dân cân nhắc thay thế phương tiện cũ bằng xe mới.

Tuy nhiên, TS Điền nhấn mạnh điều kiện quan trọng để người dân tự nguyện sử dụng xe điện là hạ tầng phải thuận tiện. Hệ thống trạm sạc cần được phát triển đủ rộng, có khả năng tiếp cận tương tự mạng lưới cây xăng hiện nay. Khi việc sạc điện không còn là trở ngại trong quá trình di chuyển, người dân sẽ chủ động lựa chọn phương tiện phù hợp.

Đối với doanh nghiệp vận tải, chuyên gia cho rằng cần khuyến khích đưa mục tiêu chuyển đổi xanh vào chương trình giảm phát thải, hướng tới phát thải ròng bằng 0 (Net Zero). Việc lượng hóa mức phát thải giảm được và nghiên cứu cơ chế tín chỉ carbon phù hợp có thể tạo thêm động lực kinh tế. Khi chi phí phát thải được tính đến trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp sẽ chủ động cân nhắc chuyển đổi phương tiện phù hợp với mô hình vận hành.

Riêng về hạ tầng sạc, TS Điền đề xuất cơ quan quản lý nghiên cứu cơ chế cho phép bố trí trạm sạc trong khuôn viên các cây xăng hiện hữu. Việc triển khai cần được đánh giá kỹ thuật, bảo đảm an toàn cho hệ thống điện, thiết bị sạc và hoạt động kinh doanh xăng dầu. Trên cơ sở nhu cầu thực tế, doanh nghiệp có thể cân đối số lượng trụ sạc và trụ bơm xăng phù hợp.

"Thay vì mở thêm các trạm sạc trên quỹ đất công, nhất là tại khu vực trung tâm, có thể nghiên cứu phương án sử dụng song song trạm xăng và trạm sạc. Loại hình nào hiệu quả, phù hợp thực tế và nhu cầu di chuyển của người dân thì doanh nghiệp sẽ dần điều chỉnh để thích ứng", TS Huỳnh Thanh Điền nói.