Mặc dù phải đối mặt với nhiều áp lực từ thị trường xuất khẩu, nguồn vốn và hạ tầng, tuy nhiên nhiều hợp tác xã đang nỗ lực vươn lên, trở thành trụ đỡ vững chắc cho hộ nông dân, là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nông sản hiện đại.
Sức hút ngày càng lớn của mô hình kinh tế hợp tác
Đến nay, thành phố Cần Thơ có 906 hợp tác xã, 9 liên hiệp hợp tác và hơn 3.700 tổ hợp tác, thu hút hơn 95.000 hộ gia đình tham gia. Vốn điều lệ đăng ký của khối hợp tác xã đạt hơn 1.580 tỷ đồng (tăng hơn 64 tỷ đồng so với cuối năm 2025) với hơn 51.000 thành viên và hơn 42.000 người lao động thường xuyên.
Từ đầu năm 2026 đến nay, Cần Thơ có 35 hợp tác xã thành lập mới và 13 tổ hợp tác nông nghiệp, minh chứng cho sức hút ngày càng lớn của mô hình kinh tế hợp tác.
Chiếm tỷ trọng lớn nhất với 661 hợp tác xã (trong đó có hơn 90% đang hoạt động hiệu quả), lĩnh vực nông nghiệp tiếp tục là trụ cột của kinh tế tập thể thành phố. Chuyển biến rõ nét nhất nằm ở tư duy sản xuất: Từ việc làm nông thuần túy sang ứng dụng công nghệ và liên kết chuỗi. Hàng loạt hợp tác xã trồng lúa đã chủ động ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong gieo sạ, phun thuốc, tưới tiêu và thu hoạch.
Đáng chú ý, các hợp tác xã nông nghiệp Cần Thơ đã tham gia tích cực và hiệu quả vào Đề án trọng điểm “Phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.
Hiện nay, hơn 50% số hợp tác xã nông nghiệp đang hoạt động đã thiết lập được mối liên kết bền vững với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm đầu ra. Tương tự, ở mảng thủy sản, các hợp tác xã nuôi cá tra tiếp tục duy trì chuỗi khép kín từ đầu tư đến tiêu thụ với các nhà máy chế biến xuất khẩu lớn.
Thời gian qua, trái thanh nhãn của Hợp tác xã Trạng Tí Garden (xã Thới Hưng) được doanh nghiệp thu mua xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ, Australia và Nhật Bản.
Ông Trần Phước Sơn, Giám đốc Hợp tác xã Trạng Tí Garden cho biết: Hiện tại đơn vị có hơn 30 xã viên và hộ dân liên kết, với diện tích canh tác cây ăn trái hơn 160 ha, gồm thanh nhãn, nhãn Ido và sầu riêng. Trong đó, thanh nhãn là cây trồng thế mạnh của đơn vị nhờ có vùng trồng tập trung khá lớn, với 20 ha có chứng nhận GlobalGAP; 30 ha sản xuất theo VietGAP; 5 ha theo tiêu chuẩn hữu cơ.
Trong mảng du lịch, điểm sáng nổi bật thuộc về Hợp tác xã Du lịch nông nghiệp Cồn Sơn và Hợp tác xã Du lịch sinh thái Đồng Quê. Nhờ phát huy tối đa lợi thế cảnh quan sông nước và bản sắc văn hóa địa phương, các hợp tác xã này đã xây dựng được mô hình du lịch cộng đồng độc đáo, tạo chuỗi liên kết chặt chẽ giữa các hộ dân, giải quyết việc làm tại chỗ và nâng cao thu nhập cho các thành viên.
Tìm cách tháo gỡ bất cập
Bên cạnh những điểm sáng, kinh tế tập thể thành phố vẫn còn những rào cản nội tại. Phần lớn các hợp tác xã vẫn có quy mô nhỏ lẻ, thiếu vốn đầu tư máy móc công nghệ, năng lực quản trị của cán bộ hợp tác xã còn hạn chế.
Tình trạng thiếu kế toán chuyên trách dẫn đến chậm kê khai thuế, hay việc chưa góp đủ vốn điều lệ đăng ký vẫn xảy ra phổ biến ở các hợp tác xã nông nghiệp. Trong khi đó, giá nông sản biến động và khả năng tiếp cận các chính sách đất đai, ưu đãi tín dụng vẫn là bài toán khó với nhiều đơn vị.
Theo ông Lê Minh Phương, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Cần Thơ, rào cản lớn nhất hiện nay khiến cho hầu hết các hợp tác xã khó mở rộng sản xuất là thiếu vốn và khó tiếp cận tín dụng ưu đãi. Giải pháp trọng tâm hàng đầu là nhanh chóng hoàn thiện bộ máy, đưa Quỹ Hỗ trợ phát triển phát hợp tác xã thành phố Cần Thơ đi vào vận hành thực tế. Quỹ sẽ đóng vai trò “bơm vốn” kịp thời với lãi suất ưu đãi cho các dự án sản xuất, kinh doanh khả thi.
“Thành phố Cần Thơ cần đẩy mạnh các chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo chuyên đề thực tế như: Quản trị doanh nghiệp, kỹ năng lập kế hoạch kinh doanh, tư vấn kế toán và an toàn thông tin trên không gian mạng. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ các hợp tác xã thu hút nhân lực trẻ có trình độ chuyên môn về làm việc; chủ động rà soát, củng cố bộ máy tổ chức, sửa đổi điều lệ theo đúng Luật Hợp tác xã để bảo đảm tính chuyên nghiệp và minh bạch”, ông Lê Minh Phương kiến nghị.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ Nguyễn Thị Giang khẳng định: Bắt kịp xu hướng phát triển hiện đại, các hợp tác xã nông nghiệp cần tiếp tục ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất như gieo sạ, phun thuốc bằng drone, truy xuất nguồn gốc và áp dụng chuẩn VietGAP, OCOP. Đáng chú ý, các hợp tác xã trồng lúa cần chủ động tham gia sâu vào Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.
Thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh hỗ trợ các hợp tác xã bắt tay với các doanh nghiệp lớn để hình thành chuỗi liên kết từ cung ứng nguyên liệu đầu vào đến bao tiêu sản phẩm đầu ra.
Bên cạnh đó, thành phố Cần Thơ tận dụng tối đa các dự án hợp tác quốc tế như Dự án MACIB (nâng cao tính chuyên nghiệp cho các hợp tác xã thủy sản) hợp tác với Agriterra (Hà Lan) hay Dự án nhà máy chế biến nông thủy sản với đối tác Hàn Quốc làm đòn bẩy quan trọng giúp các hợp tác xã nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu nông sản và vươn mạnh ra thị trường xuất khẩu.
Bài và ảnh: THANH TÂM