Dòng chữ cuối trong nhật ký người lính ngã xuống ở Trị Thiên, trận Mậu Thân

Dự án tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh đang trong hành trình tìm thân nhân của quân nhân Nguyễn Đức Văn, quê thôn La Tỉnh, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương (cũ). Theo thông tin ghi trong tài liệu, năm 1968, gia đình ông sống tại số 18 phố Đồng Nhân, khối 63, khu Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Ông Văn thuộc Tiểu đội 3, Trung đội 1, chiến đấu tại Quân khu Trị Thiên, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Một cuốn nhật ký được cho là của ông đã bị quân đội Mỹ thu giữ ngày 9/5/1968 tại chiến trường này.

"Nếu con không về, thầy mẹ cứ hãnh diện có người con hy sinh cho Tổ quốc"

"Bị thương nặng, có thể hy sinh vào đầu. Mẹ ơi, con chết". 

Dòng chữ nguệch ngoạc, câu chữ lộn xộn trong phút hoảng loạn xuất hiện ở trang cuối cuốn nhật ký mang tên Nguyễn Đức Văn. Phía trên tờ giấy còn một vết loang sẫm màu, được nhận định có thể là vết máu. Từ nội dung và tình trạng của trang giấy, nhóm tìm kiếm cho rằng đây nhiều khả năng là những dòng người lính Việt Nam viết trong lúc bị thương nặng.

Tuy nhiên, tài liệu hiện có chưa đủ để xác định chính xác hoàn cảnh của người viết cũng như diễn biến xảy ra sau đó.

Cuốn nhật ký gồm 18 trang, ghi lại những hoạt động công tác và suy nghĩ của ông Văn trong đời sống quân ngũ. Nội dung bắt đầu từ ngày 11/1/1967, thời điểm ông nhập ngũ, và kết thúc ngày 1/5/1968, tám ngày trước khi tài liệu bị thu giữ.

Trong một trang nhật ký, người lính trẻ viết những dòng cảm xúc trước đợt phản công mới:

"Chiều nay ngồi gác đây, ngày mai chúng con sẽ chuẩn bị đợt phản công mới. Thầy mẹ nhớ con thương con, mong thống nhất con về. Đó là lẽ tất nhiên. Nhưng nếu con không về được thì thầy mẹ cũng đừng buồn và cứ hãnh diện rằng đã có người con trai mình hy sinh cho Tổ quốc!

Vài dòng cảm xúc 28-3-68

Quảng Điền".

Các ghi chép cho thấy hành trình của ông trải qua nhiều địa phương, từ huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định (cũ), đến huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên (xưa). Xen giữa thông tin về công tác, hành quân và chiến đấu là những suy nghĩ của người lính về đồng đội, nhiệm vụ và cuộc sống nơi chiến trường.

Nhật ký lưu thông tin về đồng đội hy sinh 

Một trang nhật ký được dành để tưởng nhớ người đồng đội tên Lê Khắc Chế, hy sinh trong một trận tập kích. Một số chữ trong tài liệu đã mờ hoặc không thể xác định, song phần lớn nội dung vẫn có thể đọc được.

"Nghe tin anh đã hy sinh trong trận tập kích mới đây, tôi vô cùng thương tiếc", người lính Nguyễn Đức Văn viết.

Theo nội dung còn lại, Văn và anh Chế đã có nhiều tháng sống, công tác bên nhau, cùng góp sức xây dựng trung đội trước khi vào miền Nam chiến đấu. Sự ra đi của người đồng đội khiến Văn tiếc thương và tự nhủ sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ dành cho cả hai người.

"Sự nghiệp cách mạng đang dở dang thì anh đã ngã xuống, cống hiến đời mình cho cách mạng. Tôi nguyện nối bước anh, làm đẹp sự nghiệp cách mạng chung cho dân tộc", đoạn nhật ký viết.

Ngày 9/5/1968, thời điểm tài liệu bị thu giữ, đợt hai của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân đã bước sang ngày thứ năm. Tại Thừa Thiên, giao tranh diễn ra trên nhiều khu vực từ vùng giáp ranh đến đồng bằng. Trước đó, nhật ký cho thấy ông Văn đã di chuyển từ Ý Yên, Nam Định, vào Quảng Điền, Thừa Thiên, nhưng chưa có tài liệu xác định chính xác ông tham gia trận đánh nào khi cuốn sổ bị thu giữ.