Động lực mới thúc đẩy sự hợp tác sâu sắc, toàn diện giữa Việt Nam - Nga

Thời gian càng khẳng định mối quan hệ khăng khít, nồng ấm giữa hai nước

Việt Nam và Liên Xô (nay là Liên bang Nga) có mối quan hệ hữu nghị truyền thống. Liên Xô trong số những nước đầu tiên trên thế giới công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Chính phủ của nước Việt Nam mới vào ngày 30/1/1950.

Hơn 76 năm qua, quan hệ giữa hai nước không ngừng được củng cố, phát triển sâu rộng với độ tin cậy chính trị rất cao, nền tảng xã hội sâu rộng, sự hợp tác khăng khít được thử thách qua thời gian.

Sự giúp đỡ chí tình của Liên Xô là nhân tố quan trọng giúp Việt Nam giành thắng lợi trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất và khôi phục đất nước sau chiến tranh và hội nhập, phát triển ngày nay.

Nhiều công trình do Liên Xô giúp trong những lĩnh vực thiết yếu của nền kinh tế như Nhà máy thủy điện Hòa Bình, cầu Thăng Long, Liên doanh dầu khí Vietsovpetro… đã góp phần đắc lực trong việc bảo đảm điện năng, giao thông và hình thành nền công nghiệp dầu khí của Việt Nam và cho đến nay, các công trình này vẫn hoạt động rất hiệu quả.

Hàng chục nghìn cán bộ, kỹ sư và lao động có tay nghề cao cho Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô và sau này là Liên bang Nga. Đây là nguồn nhân lực có chất lượng cao, giữ vai trò nòng cốt ở hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước, nhiều người trở thành các cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt.

Sau ngày Liên bang Nga được thành lập, quan hệ giữa hai nước tiếp tục được duy trì, phát triển theo Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị ký năm 1994. Liên bang Nga là quốc gia đầu tiên thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Việt Nam vào năm 2001 và nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2012.

Tất cả những điều này làm cho quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga có những đặc điểm nổi bật, là nền tảng vững chắc để tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ giữa hai nước.

Sự hợp tác năng động, toàn diện, hiệu quả về mọi mặt

Động lực thúc đẩy sự hợp tác toàn diện, năng động giữa hai nước là kết quả của sự khẳng định đặc biệt việc củng cố quan hệ chính trị tin cậy ở mức cao trong tổng thể chính sách đối ngoại của mỗi nước.

Hai nước thường xuyên duy trì trao đổi đoàn cấp cao và thúc đẩy quan hệ trên tất cả các kênh: Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội, giao lưu nhân dân. Nổi bật là chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Vladimir Putin, lần thứ 5 tới Việt Nam vào tháng 6/2024 ngay sau khi ông đắc cử nhiệm kỳ mới. Trước đó là chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Duma Quốc gia Vyacheslav Volodin (tháng 10/2023) và Thủ tướng Mikhail Mishustin thăm chính thức Việt Nam (tháng 1/2025).

Ở chiều ngược lại, Tổng Bí thư Tô Lâm dự Lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại và thăm chính thức Nga vào tháng 5/2025 nhằm thể hiện sự trân trọng, tôn vinh của Việt Nam đối với những đóng góp, hy sinh vô cùng to lớn của Liên Xô trước đây, Liên bang Nga ngày nay trong chiến thắng vĩ đại chống chủ nghĩa phát xít.

Gần đây nhất, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga vào tháng 6/2026 tại thành phố Kazan và có cuộc hội đàm hiệu quả với Tổng thống Putin về những định hướng lớn phát triển quan hệ giữa hai nước.

Trước đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã thăm chính thức Nga đầu tiên trên cương vị Chủ tịch Quốc hội. Lần đầu tiên, đặc phái viên của Tổng Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung thăm Nga và có các cuộc gặp với Tổng thống Putin và các nhà lãnh đạo Nga để thông báo về thành công của Đại hội XIV và định hướng phát triển của Việt Nam trong thời gian tới.

Sự gặp gỡ, trao đổi thường xuyên giữa lãnh đạo cấp cao hai nước chính là tiền đề thúc đẩy các hoạt động hợp tác hiệu quả giữa hai nước, các bộ, ngành, địa phương và giao lưu nhân dân với nhiều hình thức phong phú như trao đổi đoàn, tham vấn chính trị, giao lưu văn hóa, hợp tác khoa học và thúc đẩy du lịch, kết nối giữa các địa phương.  

Hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai nước tiếp tục được khởi sắc. Theo số liệu được công bố tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Nga tháng 3/2026, kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt 4,77 tỷ USD.

Nga có 199 dự án tại Việt Nam, tổng vốn đăng ký khoảng 990 triệu USD; Việt Nam có 16 dự án tại Nga với tổng vốn khoảng 1,6 tỷ USD. Điều này cho thấy hợp tác kinh tế đã phục hồi mạnh mẽ bất chấp việc nước Nga đang chịu hàng chục nghìn lệnh trừng phạt về mọi mặt.

Dầu khí và năng lượng vẫn là trụ cột hợp tác, với những liên doanh hoạt động hiệu quả lâu năm tại Việt Nam và Nga. Tập đoàn năng lượng nguyên tử Rosatom của Nga là đối tác được Việt Nam lựa chọn để xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Ninh Thuận. Bên cạnh đó, hợp tác quốc phòng, an ninh tiếp tục được duy trì; giáo dục, khoa học, công nghệ, văn hóa và du lịch đang được mở rộng.

Việt Nam tiếp tục là điểm đến lựa chọn yêu thích của người dân Nga. Trong nửa đầu năm 2026, gần 750.000 du khách đến từ Nga, tăng 185% so với cùng kỳ.

Nâng tầm quan hệ gắn bó giữa hai nước trong kỷ nguyên mới

Chuyến thăm sắp tới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng đưa đất nước thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Chuyến thăm có ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng khi đây là chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga đầu tiên của người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta kể từ năm 1991; khẳng định chính sách nhất quán của Việt Nam là tăng cường quan hệ với Liên bang Nga; là bước triển khai thiết thực đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam.

Trên bình diện đa phương, nguyên thủ hai nước sẽ trao đổi về việc tăng cường phối hợp tại các tổ chức quốc tế mà hai nước là thành viên, nhất là tại Liên Hợp Quốc, APEC cũng như trong các cơ chế liên quan đến ASEAN, Liên minh Kinh tế Á - Âu và BRICS, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và lợi ích chính đáng của mỗi bên.

Điều này càng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược gia tăng, các cuộc xung đột kéo dài, khủng hoảng năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng tác động trực tiếp đến môi trường phát triển.

Là đối tác truyền thống, tin cậy, Nga có những thế mạnh ở trình độ cao trong nhiều lĩnh vực Việt Nam đang cần như năng lượng, dầu khí, khoa học - công nghệ, hạ tầng giao thông ngầm và đào tạo nhân lực.

Một trong những kỳ vọng lớn đối với chuyến thăm là thúc đẩy các dự án mang tính biểu tượng, có ý nghĩa chiến lược như xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận, hạ tầng ngầm để bảo đảm thực hiện chất lượng, hiệu quả, đúng tiến độ.

Dư địa mới cho sự hợp tác giữa hai nước là phát triển năng lượng tái tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sản phẩm có tính lưỡng dụng. Nga có thế mạnh về công nghệ hạt nhân, hàng không vũ trụ, khoa học cơ bản, đường sắt, khai khoáng và công nghiệp chế tạo; trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn về năng lượng, hạ tầng và nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.

Từ đó, tăng cường kết nối đường sắt, hàng hải và hàng không và đồng thời, phát huy tốt hơn Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu là điều hết sức cần thiết để thúc đẩy thương mại giữa hai nước.

Trong giáo dục và khoa học, việc mở rộng mạng lưới các trường đại học kỹ thuật Việt - Nga, tăng chương trình đào tạo chung, nghiên cứu chung và trao đổi sinh viên giúp tạo nền tảng nhân lực lâu dài.

Đây cũng là cách làm mới quan hệ truyền thống, đưa sự gắn bó giữa hai nước đến gần hơn với thế hệ trẻ, biến tin cậy chính trị thành kết quả hợp tác cụ thể, tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu và tạo thêm động lực phát triển mới vì lợi ích của nhân dân hai nước, hòa bình và phát triển ở khu vực và trên thế giới.

TS Ngô Đức Mạnh, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Nga