"Đủ nghĩa vụ tài chính, doanh nghiệp có thể giải thể trong 12 giờ"

Chiều 29/10, giải trình tại phiên thảo luận về dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đề cập những khó khăn khi doanh nghiệp rút khỏi thị trường, trong đó có việc ngừng hoạt động nhưng chưa đóng được mã số thuế.

Ông cho biết, sau Ngày Doanh nhân Việt Nam, theo đề xuất của Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ Tài chính đã có chỉ đạo về thời gian giải quyết thủ tục đối với doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

"Đối với các doanh nghiệp đã hoàn thành sạch nghĩa vụ tài chính, thủ tục giải thể, đóng cửa doanh nghiệp chỉ giải quyết trong vòng 12 giờ", Bộ trưởng nói.

Gỡ vướng cho doanh nghiệp ngừng hoạt động

Theo ông Tuấn, nhiều đại biểu nêu thực trạng doanh nghiệp gia nhập thị trường đã khó, rút khỏi thị trường còn khó hơn. Một trong những rào cản lớn là doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế.

Bộ trưởng dẫn thống kê còn 2,8 triệu mã số thuế chưa đóng, thuộc trạng thái đã dừng hoạt động kinh doanh hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Trong đó, khoảng 1,2 triệu mã số thuế thuộc về doanh nghiệp và chi nhánh. Ông đánh giá tình trạng này tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Trong tám tháng đầu năm, gần 600.000 mã số thuế đã được đóng. Để xử lý số còn lại, theo Bộ trưởng, cần nghiên cứu chính sách đặc thù, báo cáo Quốc hội xem xét.

Ông lấy ví dụ một doanh nghiệp đã dừng hoạt động 10 năm, không phát sinh hoạt động trong thời gian này, nhưng khi muốn đóng mã số thuế, số tiền thuế môn bài và phạt chậm nộp có thể lên tới gần 60 triệu đồng.

Từ thực tế đó, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, báo cáo Quốc hội xem xét cơ chế xóa nợ tiền thuế môn bài, miễn tiền phạt chậm nộp để làm sạch dữ liệu.

Nội dung này được Bộ trưởng đề cập cùng với yêu cầu tiếp tục giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ông cho biết dự thảo luật hướng tới đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng cơ sở dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để doanh nghiệp tiếp cận quy trình, môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

"Rút khỏi thị trường vẫn khó hơn nhiều so với gia nhập"

Trước đó, đại biểu Nguyễn Hải Long, đoàn Đà Nẵng, ghi nhận Chính phủ và Bộ trưởng Tài chính thời gian qua đã chỉ đạo sát sao, có nhiều giải pháp tháo gỡ thủ tục giải thể. Tuy nhiên, theo ông, "rút khỏi thị trường vẫn khó hơn nhiều so với gia nhập".

Dẫn số liệu năm 2025, ông Long cho biết cả nước có 195.000 doanh nghiệp thành lập mới, gần 77.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động đang chờ giải thể, trong khi chỉ gần 36.000 doanh nghiệp giải thể xong.

Theo số liệu ngành thuế được đại biểu viện dẫn, đến tháng 7 năm nay, gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể.

"Người trẻ thất bại một lần thì nghĩa vụ kê khai, tiền phạt đeo theo nhiều năm; còn doanh nghiệp "treo" dễ bị lợi dụng để mua bán hóa đơn", ông Long nói, đồng thời nhận xét dự thảo luật chưa có quy định về rút khỏi thị trường.

Đại biểu đề nghị chính sách dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ phải bao quát cả quá trình gia nhập, tồn tại, tăng trưởng hoặc rút lui. Nguyên tắc ông đề xuất là "dễ bắt đầu, thuận lợi khi phát triển và có lối ra hợp pháp khi thất bại".

Theo ông, doanh nghiệp siêu nhỏ là nhóm đông nhất nhưng cũng dễ đóng cửa nhất. Ông dẫn tỷ lệ đóng cửa của nhóm này năm 2025 là 22,7%, gần gấp đôi tỷ lệ chung của doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời nêu tình trạng rút lui bị ách tắc, số doanh nghiệp "treo" lớn hơn nhiều so với số được giải thể.

Đề xuất cơ chế chấm dứt tự động

Để tháo gỡ, ông Long đề xuất cơ chế chấm dứt tự động đối với doanh nghiệp siêu nhỏ liên tục 12 tháng không có doanh thu, không xuất hóa đơn, không sử dụng lao động, không nợ thuế và bảo hiểm.

Theo đề xuất, những doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện này được thông báo công khai. Hết thời hạn mà chủ sở hữu không đề nghị duy trì, không có ai phản đối thì doanh nghiệp được chấm dứt hoạt động, không bị phạt cho thời gian không hoạt động.

Đại biểu cho rằng dữ liệu phục vụ cơ chế này đã có trong hệ thống hóa đơn điện tử, thuế và bảo hiểm xã hội.

"Có thủ tục rút lui gọn thì người trẻ mới yên tâm thành lập doanh nghiệp", ông nói.

Cùng với việc tạo thuận lợi khi rút khỏi thị trường, ông Long đề nghị mở rộng ưu đãi khởi đầu sang mọi doanh nghiệp siêu nhỏ thành lập lần đầu, mỗi người sáng lập được hưởng một lần. Theo ông, người trẻ lập doanh nghiệp từ đầu cũng cần được hỗ trợ như hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Đại biểu cũng kiến nghị tập hợp các hỗ trợ phi tài chính thành một gói dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, gồm khu làm việc chung, dịch vụ kế toán, pháp lý, hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ.

Ông lưu ý không nên quan niệm mọi doanh nghiệp siêu nhỏ đều phải phát triển thành doanh nghiệp lớn. Những doanh nghiệp hoạt động ổn định ở quy mô nhỏ vẫn có thể đóng góp tích cực cho nền kinh tế.

"Mục tiêu của chính sách nên là tạo cơ hội để doanh nghiệp lựa chọn con đường phát triển, thay vì buộc tất cả phải tăng trưởng theo cùng một mô hình", ông Long nói.