Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm của dư luận, cộng đồng doanh nghiệp và các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Sau hơn 15 năm thực hiện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, những thay đổi của thị trường, công nghệ chế biến và sự xuất hiện ngày càng đa dạng của các dòng sản phẩm mới đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý quản lý lĩnh vực này.
Ngày 8/11, thông tin từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, những điểm mới mang tính chất đột phá với mục đích bảo vệ người tiêu dùng của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này là giải quyết vấn đề nhức nhối đối với nhóm thực phẩm bổ sung; Giấy đăng ký công bố sản phẩm không phải có hiệu lực vĩnh viễn, các cơ sở phải tăng cường tính tuân thủ pháp luật; Công khai "Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm" và "Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm" – Minh chứng lưu hành hợp pháp của sản phẩm, biện pháp tự hậu kiểm từ chính người tiêu dùng.
Hai cơ chế quản lý thực phẩm bổ sung
Theo ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, thời gian vừa qua diễn ra nhiều vụ việc được cơ quan chức năng phát hiện và xử lý liên quan thực phẩm giả, thổi phồng tính năng, công dụng lừa dối khách hàng… đều tập trung ở nhóm sản phẩm thực phẩm bổ sung.
Một số thực phẩm bổ sung tự công bố, tự quảng cáo dẫn đến thổi phồng tính năng, công dụng sản phẩm, như trường hợp diễn viên Vân Hugo bị phạt 70 triệu đồng do "quảng cáo lố" công dụng của sữa; hàng loạt người nổi tiếng cũng bị dư luận chỉ trích trong thời gian vừa qua như Hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Hằng Du Mục, Quang Linh Vlogs; các TikToker sở hữu hàng triệu lượt theo dõi đã phải liên tục xin lỗi sau khi livestream (phát trực tiếp) bán hàng với những lời quảng cáo lố, sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm.
"Nhóm sản phẩm này đưa vào tiền kiểm sẽ khắc phục được tình trạng bất cập trong thời gian vừa qua, bảo đảm tính công bằng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp, góp phần bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng", ông Thịnh nói.
Theo thông tin của Bộ Y tế, về nội dung này hầu hết doanh nghiệp uy tín, làm ăn chân chính đề nghị không đánh đồng giữa các sản phẩm bổ sung thực sự có công dụng đúng như công bố khuyến cáo với các sản phẩm chỉ bổ sung không đáng kể vitamin, khoáng chất không có công dụng; cơ quan quản lý nhà nước cần phải áp dụng cơ chế đăng ký công bố sản phẩm để xem xét tài liệu khoa học nghiên cứu, chứng minh công dụng đối với thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe để bảo đảm tính công bằng, minh bạch thông tin, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Vì vậy, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã đưa ra quy định quản lý theo 2 cơ chế thực phẩm bổ sung để doanh nghiệp lựa chọn:
Thứ nhất, thực phẩm bổ sung thông thường chưa được nghiên cứu bài bản về sản phẩm bao gồm công dụng, tiêu chuẩn thì không được công bố khuyến cáo sức khỏe và được áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm.
Thứ hai, thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe phải áp dụng hình thức đăng ký công bố sản phẩm do cần có nghiên cứu bài bản về công dụng, hồ sơ kỹ thuật để chứng minh tiêu chuẩn sản phẩm, độ ổn định để đánh giá hạn sử dụng sản phẩm.
Việc đưa nhóm thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe phù hợp theo Codex. Nguyên tắc của Codex là nếu công bố về hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng điều kiện áp dụng công bố.
Codex không tự động cho phép mọi thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất được công bố tác dụng sức khỏe và không chủ trương bổ sung vitamin, khoáng chất một cách tùy tiện. Việc bổ sung phải có mục đích dinh dưỡng phù hợp, có cơ sở khoa học, bảo đảm an toàn dựa trên tổng lượng hấp thụ và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
Theo Bộ Y tế, từ quy định này, người dân sẽ được sử dụng sản phẩm đúng nhu cầu dinh dưỡng, đúng mục đích bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe và đúng giá trị thật của sản phẩm với số tiền bỏ ra.
Giấy đăng ký công bố sản phẩm có hiệu lực 5 năm
Một điểm mới trong dự thảo Luật là quy định về hiệu lực giấy đăng ký bản công bố sản phẩm là 5 năm.
Việc gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm là thủ tục đơn giản, chỉ cần khai báo thông tin: các thông tin lưu hành sản phẩm; thông tin vi phạm, thu hồi và sự cố không bảo đảm an toàn thực phẩm trong nước và nước ngoài, cập nhật thông tin duy trì điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất.
Ngay sau khi điền đầy đủ thông tin trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn (trường hợp chưa hoàn thiện cơ sở dữ liệu) cơ sở vẫn giữ số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và được tiếp tục hoạt động sản xuất, kinh doanh mà không cần chờ xét duyệt; cơ chế gia hạn tự động không gây ách tắc, không phát sinh giấy phép con và chi phí, thời gian của doanh nghiệp.
Đồng thời, cơ chế này là cần thiết để cơ quan quản lý làm sạch dữ liệu, loại bỏ các sản phẩm không tồn tại trên thực tế; công khai thông tin cho người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm bảo đảm an toàn thực phẩm; phục vụ công tác hậu kiểm; phục vụ công tác đánh giá nguy cơ, qua đó tăng tính tuân thủ pháp luật của cơ sở lưu hành sản phẩm.
Công khai "Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm" và "Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm"
Đáng chú ý, tại dự thảo Luật yêu cầu trên nhãn bao bì sản phẩm phải in thông tin "Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm" và "Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm".
Theo Bộ Y tế, đây là căn cứ quan trọng giúp cơ quan quản lý và lực lượng chức năng trong công tác hậu kiểm, kiểm tra nhanh tính hợp pháp của sản phẩm trên thị trường.
Đồng thời giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm đã hoàn thành thủ tục pháp lý trước khi lưu thông, gắn liền nghĩa vụ công khai thông tin với trách nhiệm trực tiếp của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố hồ sơ. Hơn nữa, người tiêu dùng hoàn toàn có thể dựa vào các số này để tra cứu thông tin công khai của sản phẩm tại hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm.
Về phía doanh nghiệp, đây cũng là một bước cải cách hành chính khi sản phẩm công khai số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm và số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn hàng hóa thì sẽ không cần thực hiện việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi trên nhãn hàng hóa theo quy định tại Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa.
Các quy định này đều là những điểm sáng tại dự thảo Luật theo hướng không tăng cường hậu kiểm mà buông lỏng tiền kiểm, tất cả đều vì sức khỏe, tính mạng của người dân, trao quyền giám sát cho nhân dân là những người tiêu dùng thông thái khi lựa chọn sản phẩm.
Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng đưa ra quy định về thời gian chuyển tiếp từ 24-36 tháng nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bị gián đoạn và có thời gian để chuẩn bị triển khai cho các quy định tại dự thảo Luật mới như thời gian để cập nhật số đăng ký bản công bố sản phẩm, số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm; cập nhật hồ sơ lên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; thời gian sử dụng bao bì cũ đã in ấn...
Bên cạnh đó còn cho phép các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường được sử dụng đến hết hạn của sản phẩm.
Đỗ Thoa