Thực tiễn triển khai Chương trình 1719 cho thấy, khi nguồn lực chính sách được rà soát kỹ lưỡng và tổ chức thực hiện hiệu quả ngay từ cơ sở, nguồn vốn ban đầu của Nhà nước sẽ trở thành động lực giúp người dân vươn lên thoát nghèo bền vững.
Điểm tựa an cư và sự chuyển biến từ cơ sở
Chương trình 1719 triển khai tại Phú Thọ giai đoạn I (2021-2025) gồm 10 dự án, 14 tiểu dự án và 36 nội dung thành phần, tập trung giải quyết các nhu cầu thiết yếu như: Đất ở, nhà ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, hạ tầng giao thông, trường học, trạm y tế, bảo tồn văn hóa và phát triển sinh kế. Đến nay, 100% số xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh đã có đường ô-tô đến trung tâm được cứng hóa, có trường học các cấp và trạm y tế; tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 97,7%.
Hiệu quả của nguồn lực chính sách thể hiện rõ qua từng căn nhà mới được kiên cố hóa, giúp người dân yên tâm lập nghiệp. Gia đình anh Hà Văn Như (dân tộc Mường, xã Long Cốc) trước đây chỉ trông vào hơn 1.000 m² chè với thu nhập khoảng 25 triệu đồng mỗi năm. Nhờ chính sách hỗ trợ nhà ở, gia đình anh nhận được 60 triệu đồng từ Quỹ Mặt trận Tổ quốc và nguồn đối ứng của tỉnh, cùng khoản vay ưu đãi 50 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để làm căn nhà mới trị giá hơn 200 triệu đồng. Anh Như cho biết: “Nếu không có nguồn vốn Nhà nước và sự hỗ trợ của chính quyền, chẳng biết đến bao giờ gia đình tôi mới có được ngôi nhà đàng hoàng thế này”.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Long Cốc Nguyễn Hoàng Trung, việc hỗ trợ nhà ở giúp đáp ứng nhu cầu cấp thiết trước mắt, nhưng để thoát nghèo bền vững, điều quan trọng là cần giúp người dân phát triển các mô hình kinh tế phù hợp, thâm canh cây trồng đặc sản, phát triển OCOP và dịch vụ du lịch cộng đồng.
Tại xã Minh Đài, bà Nguyễn Thị Cạy là hộ nghèo sống đơn thân trong căn nhà tạm xiêu vẹo nhiều năm cũng đã được hỗ trợ 60 triệu đồng kinh phí xóa nhà tạm cùng năm triệu đồng từ Quỹ Vì người nghèo cấp xã để xây dựng căn nhà Đại đoàn kết. Bà Cạy chia sẻ: “Tôi chưa từng nghĩ mình sẽ có được căn nhà khang trang như thế. Nhờ có Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương quan tâm, giờ đây tôi đã có được điểm tựa vững chắc để yên tâm tuổi già”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Thiết Hải cho biết: “Thực hiện chính sách ở cơ sở đòi hỏi phải rà soát kỹ từng trường hợp, công khai, minh bạch và bám sát nhu cầu thực tế. Có hộ cần nhà ở, có hộ cần nước sinh hoạt, có hộ cần sinh kế hoặc tiếp cận tín dụng chính sách. Khi xác định đúng nhu cầu, hiệu quả chính sách có thể nhìn thấy rõ qua từng gia đình”.
Giai đoạn 2021-2025, xã Minh Đài được bố trí hơn 75,5 tỷ đồng từ vốn Chương trình 1719, qua đó thành lập bốn tổ hợp tác hỗ trợ 113 hộ dân chăn nuôi bò lai Sind sinh sản và phân bón thâm canh chè. Nhờ đó, thu nhập từ chăn nuôi bò tăng 10-15%, năng suất chè tăng 10-12%. Xã phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 7,79% năm 2025 xuống còn 5,08% trong giai đoạn 2026-2030, tiến tới đạt chuẩn nông thôn mới vào cuối năm 2030.
Bảo đảm nguồn lực được sử dụng hiệu quả
Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ tổ chức thực hiện chính sách dân tộc được chuyển giao trực tiếp về cấp xã. Việc bỏ cấp trung gian giúp rút ngắn quy trình nhưng đòi hỏi năng lực tổ chức của đội ngũ cán bộ cơ sở phải nâng lên một bước. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Võ Miếu Trần Văn Tình cho biết, các phần mềm dùng chung hỗ trợ tích cực cho việc tổng hợp dữ liệu, nhưng do cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều việc nên công tác phân cấp bắt buộc phải đi liền với hướng dẫn rõ ràng và tập huấn kịp thời. Nhằm sử dụng ngân sách hiệu quả nhất, xã đã chủ động đề xuất điều chuyển hơn 1,6 tỷ đồng thuộc Dự án 1 sang các nội dung hỗ trợ sát hơn với nhu cầu thực tế.
Tại cuộc làm việc với đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo ngày 21/7, tỉnh Phú Thọ cho biết, nhu cầu kinh phí cấp thiết vùng đồng bào dân tộc giai đoạn 2026-2030 ước khoảng hơn 4.848 tỷ đồng. Trong khi đó, việc giải ngân nguồn vốn giai đoạn 2021-2025 còn một số vướng mắc. Theo thống kê, tính đến ngày 31/5/2026, trong hơn 573,78 tỷ đồng đã chuyển nguồn tại Kho bạc Nhà nước, tỉnh mới giải ngân hơn 46,13 tỷ đồng; hơn 50,55 tỷ đồng phải hoàn trả ngân sách Trung ương do không còn đối tượng hoặc nhiệm vụ chi.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đinh Công Sứ, để chính sách phát huy hiệu quả, việc xác định đúng đối tượng, đúng địa bàn và đúng nhu cầu có ý nghĩa quyết định. Tỉnh dự tính huy động hơn 6.600 tỷ đồng thực hiện Chương trình 1719 trong giai đoạn 2026-2030.
Bài và ảnh: NGỌC LONG