Trên 6.000 m2 đất ở xã An Cư, trước đây gia đình ông Chau Keo chỉ trồng được một vụ lúa mỗi năm, phụ thuộc vào nước mưa. Từ khi hệ thống thủy lợi được đầu tư, nguồn nước tưới ổn định hơn, ông có thể sản xuất hai vụ.
Theo ông Keo, tăng thêm một vụ lúa giúp thu nhập gia đình tăng gấp đôi. Việc canh tác cũng thuận lợi hơn khi giảm được nỗi lo thiếu nước vào mùa khô.
Ở vùng Bảy Núi, địa hình cao khiến nhiều khu vực khó tiếp nhận nước từ hệ thống thủy lợi đồng bằng. Mùa mưa cung cấp nước cho sản xuất nhưng tiềm ẩn nguy cơ lũ núi; mùa khô, nhiều cánh đồng và vườn cây thiếu nước tưới.
Nông dân xã An Cư cày xới đất chuẩn bị cho vụ lúa tiếp theo. Ảnh: Ngọc Tài
Theo Chi cục Thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, vùng Bảy Núi thuộc địa bàn 10 xã, phường, có gần 170.000 ha đất sản xuất nông nghiệp.
Trong đó, hơn 3.500 ha đất vùng cao tại 8 xã, phường gồm An Cư, Núi Cấm, Thới Sơn, Tịnh Biên, Chi Lăng, Tri Tôn, Ô Lâm và Vĩnh Gia chưa có hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh. Phần lớn diện tích này do đồng bào Khmer canh tác, mỗi năm chỉ sản xuất một vụ lúa vào mùa mưa.
Để chủ động nguồn nước, tỉnh triển khai dự án xây dựng hệ thống thủy lợi vùng cao thích ứng với biến đổi khí hậu, phục vụ sản xuất nông nghiệp cho đồng bào Bảy Núi. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, dự án có tổng vốn 367 tỷ đồng, gồm các công trình hồ Núi Dài 2, Cô Tô và Tà Lọt.
Hồ Núi Dài 2 cung cấp nước tưới cho khu vực vùng cao Bảy Núi. Ảnh: Ngọc Tài
Ba hồ có dung tích thiết kế lần lượt khoảng 558.000 m3, 194.000 m3 và 530.000 m3. Trong đó, hồ Núi Dài 2 và Tà Lọt được đưa vào vận hành năm 2024, phục vụ tưới hơn 500 ha đất nông nghiệp.
Ngoài cấp nước sản xuất, các hồ còn tích trữ, điều tiết nước phục vụ sinh hoạt, phòng cháy rừng vào mùa khô và góp phần cắt lũ núi trong mùa mưa.
Theo Chi cục Thủy lợi, tại những khu vực được đầu tư công trình, người dân có điều kiện chuyển từ canh tác một vụ phụ thuộc nước mưa sang sản xuất 2-3 vụ mỗi năm, kết hợp lúa với hoa màu. Nguồn nước cũng giúp phát triển cây ăn trái, dược liệu, nâng giá trị sản xuất trên diện tích đất hiện có.
Bên cạnh hệ thống hồ chứa, Trung ương đang đầu tư dự án Cụm công trình thủy lợi vùng cao Bảy Núi, tổng vốn 516 tỷ đồng. Dự án nhằm cấp nước chủ động cho gần 5.000 ha đất nông nghiệp, gồm khoảng 3.500 ha thuộc phạm vi tưới theo thiết kế của các trạm bơm hiện có và 1.480 ha mở rộng.
Những cánh đồng ở vùng cao Bảy Núi được cung cấp đủ nước nhờ đầu tư hệ thống thủy lợi. Ảnh: Ngọc Tài
Các hạng mục gồm xây mới trạm bơm kênh Sườn 4; cải tạo, nâng cấp và mở rộng các trạm bơm 3-2, An Nông 3, Châu Lăng 1, Châu Lăng 2, Lê Trì 1 và Lê Trì 2. Khi hoàn thành, hệ thống được kỳ vọng giúp thêm nhiều hộ dân chủ động mùa vụ, giảm phụ thuộc vào thời tiết.
Với những hộ trồng cây trên núi, nước tưới còn giúp duy trì vườn qua mùa hạn. Bà Niềng Phương, trồng xoài gần Núi Dài, cho biết trước đây vườn chủ yếu trông vào nước mưa. Những năm nắng nóng kéo dài, các mạch nước cạn kiệt, cây dễ chết khô.
Hiện bà có thể bơm chuyền nước lên tưới trong các tháng mùa khô, giúp giữ cây, duy trì năng suất và cải thiện thu nhập. "Có nước tưới dân mừng lắm. Trồng cây hay làm lúa đều an tâm", bà Phương nói.
Ngọc Tài