Rào cản từ điều kiện tuyển sinh đầu cấp
Theo tìm hiểu của phóng viên, bên cạnh ngoại ngữ 1 là tiếng Anh, trên địa bàn thành phố Hà Nội còn có các lớp học ngoại ngữ khác như tiếng Nhật, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Trung... Ở bậc THCS, đây là môn ngoại ngữ 2; còn lên bậc THPT, đây là các lớp song ngữ hoặc ngoại ngữ thứ 2 hệ 7 năm.
Năm 2026, Sở GD&ĐT Hà Nội giao chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 tiếng Đức (ngoại ngữ 2) hệ 7 năm với 45 học sinh cho Trường THPT Việt Đức. Đối với hệ tiếng Nhật song ngữ (hệ 7 năm), chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 được giao cho Trường THPT Việt Đức là 90 học sinh và Trường THPT Kim Liên là 90 học sinh.
Hướng dẫn tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập hằng năm của Sở GD&ĐT Hà Nội nêu rõ, chỉ tiêu tuyển sinh các lớp tiếng Nhật, tiếng Đức, tiếng Pháp theo chương trình hệ 7 năm luôn đi kèm nhiều điều kiện dự tuyển. Cụ thể, thí sinh bắt buộc phải học liên tục môn ngoại ngữ đó trong 4 năm THCS (từ lớp 6 đến lớp 9) và có kết quả đánh giá môn học thể hiện đầy đủ trên học bạ từng năm học đạt từ mức khá hoặc hoàn thành trở lên, đạt chứng chỉ A2 của các tổ chức đánh giá quốc tế.
Quy định này đặt ra nhằm đảm bảo tính kế thừa kiến thức giữa cấp THCS và THPT. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, quy chế tuyển sinh đầu cấp của Hà Nội chỉ chấp nhận dữ liệu học bạ chính thức được đồng bộ trên hệ thống quản lí của ngành giáo dục, chứ không công nhận điểm số hoặc chứng chỉ do các trung tâm ngoại ngữ độc lập cấp ngoài nhà trường.
Chính yêu cầu này đã tạo nên một nút thắt lớn khi các trường THCS tại Hà Nội buộc phải dừng kí hợp đồng liên kết với các đơn vị, trung tâm đào tạo bên ngoài. Các trường công lập hiện gần như không có chỉ tiêu biên chế giáo viên cơ hữu cho môn ngoại ngữ 2; nguồn nhân lực giảng dạy lâu nay phụ thuộc hoàn toàn vào mô hình liên kết theo hình thức tự nguyện, xã hội hóa. Khi dừng liên kết, trường không còn giáo viên đứng lớp, môn học không thể đưa vào kế hoạch giáo dục và không thể tổ chức kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kì.
Nhà trường tìm cách cứu trò
Trước thực tế này, công tác quản lí tại các cơ sở giáo dục gặp không ít vướng mắc. Bà Nguyễn Thu Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du (Hà Nội) chia sẻ, trước quy định không tổ chức dạy liên kết ngoại ngữ trong nhà trường, để tạo điều kiện cho học sinh tiếp tục theo đuổi ngoại ngữ 2, trường đã vận động các giáo viên tiếng Đức, tiếng Nhật những năm qua dạy miễn phí cho học sinh. Theo bà Hương, nếu không làm như vậy thì 3 năm học vừa qua công sức của các em sẽ không được tính đến và mất luôn cơ hội thi tuyển sinh lớp 10.
Cùng chung nỗi trăn trở, bà Phạm Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Ngô Sĩ Liên (Hà Nội) cho biết, đang lúng túng chưa biết giải quyết vấn đề này như thế nào khi năm học đã trôi qua hết nửa học kì I.
Chị Nguyễn Thanh Thủy, phụ huynh có con đang học lớp 9 chương trình tiếng Đức tại Hà Nội chia sẻ, từ đầu năm học khi nhận tin nhà trường dừng liên kết dạy tiếng Đức, gia đình rất hoang mang. Con chị đã thi đạt chứng chỉ quốc tế A2 - điều kiện cần để đăng kí tuyển sinh vào lớp tiếng Đức của Trường THPT Việt Đức. Tuy nhiên, nếu không được học môn này trong năm lớp 9, học sinh sẽ không đủ điều kiện về học bạ và vỡ kế hoạch thi lớp 10. Chị Thủy cho rằng, những điều chỉnh về mặt quản lí cần được tính toán phù hợp và có lộ trình cụ thể khi tác động trực tiếp đến quyền lợi người học.
Mục tiêu chấn chỉnh hoạt động liên kết giáo dục là cần thiết nhằm siết chặt kỉ cương trường lớp và minh bạch tài chính. Tuy nhiên, việc dừng liên kết một cách cơ học mà thiếu cơ chế chuyển tiếp đang đẩy học sinh vào thế bị động. Các em không thể tự quyết định việc trường có mở lớp hay không, nhưng lại phải gánh chịu toàn bộ thiệt thòi về quyền lợi học tập và thi cử sau nhiều năm theo đuổi.
Để tháo gỡ điểm nghẽn, các cơ quan quản lí giáo dục cần sớm ban hành hướng dẫn đặc thù. Đối với những trường chưa có giáo viên biên chế cơ hữu nhưng học sinh đang theo học dở dang, cần có cơ chế cho phép kí hợp đồng thỉnh giảng giáo viên hoặc hướng dẫn quy đổi tương đương kết quả kiểm tra năng lực để ghi nhận điểm học bạ hợp thức, đảm bảo quyền dự thi chính đáng cho học sinh trước mùa tuyển sinh đầu cấp.
Ông Thái Văn Tài cho biết, với các hoạt động đã được phê duyệt hoặc đang thực hiện theo văn bản, hợp đồng kí kết trước ngày 15/11, các trường được tiếp tục thực hiện đến hết năm học 2026-2027.
Theo chương trình giáo dục 2018, ngoại ngữ 2 thuộc các môn tăng cường và không được thu phí trong trường học. Vì vậy, việc tháo gỡ vấn đề này như thế nào cần phải có hướng dẫn cụ thể từ Bộ GD&ĐT. Thông tin trên báo chí, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ GD&ĐT chỉ rõ, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học gồm các nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu nhằm đáp ứng nhu cầu, sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân.
Đối với các hoạt động đã được phê duyệt hoặc đang thực hiện theo văn bản, hợp đồng kí kết trước ngày 15/11 (thời điểm Thông tư 85 quy định về việc tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông có hiệu lực), các trường được tiếp tục thực hiện đến hết năm học 2026-2027. Tuy nhiên, các trường phải rà soát nội dung, hình thức tổ chức, mức thu và các điều kiện bảo đảm không trái với quy định. Trường hợp không phù hợp, nhà trường phải điều chỉnh hoặc chấm dứt hợp đồng.