ESG Company Tour 2026: Bài toán tự động hóa và khơi thông dòng vốn xanh

Thay 30 xe nâng dầu bằng 30 xe điện có thể giảm khí thải nhưng nếu bố trí lại mặt bằng, rút ngắn đường vận chuyển để chỉ cần 15 xe thì sao? Ông Bông Hoa Việt, Giám đốc Phát triển bền vững Nhựa Bình Minh, đưa ra tình huống giả định này để nhấn mạnh: chuyển đổi xanh không đơn giản là mua thiết bị mới.

Đó cũng là vấn đề xuyên suốt ESG Company Tour 2026 số 2, do báo Dân trí phối hợp cùng SCG và Nhựa Bình Minh tổ chức chiều 29/10 tại nhà máy ở Tây Ninh. Với chủ đề “Tự động hóa - Hiệu quả - Tài chính xanh”, chương trình quy tụ doanh nghiệp, hiệp hội và chuyên gia cùng trao đổi cách đầu tư công nghệ, sử dụng nguồn lực và tìm vốn chuyển đổi.

Tham dự chương trình có nhà báo Nguyễn Thu Hằng, Phó Tổng biên tập báo Dân trí; ông Niwat Athiwattananont, Phó Chủ tịch SCG Việt Nam kiêm Tổng Giám đốc Nhựa Bình Minh, cùng các lãnh đạo SCG và Nhựa Bình Minh. Chương trình còn có sự tham gia của GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TPHCM; ông Chung Tấn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa TPHCM; bà Ngô Thị Thu Thủy; đại diện các hiệp hội doanh nghiệp, hội vật liệu xây dựng cùng đông đảo doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh.

ESG không chỉ nằm trong những bản cam kết

Phát biểu khai mạc, nhà báo Nguyễn Thu Hằng, Phó Tổng biên tập báo Dân trí, nhận định ESG không còn chỉ là trách nhiệm môi trường hay yêu cầu tuân thủ. Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị đang gắn trực tiếp với hiệu quả vận hành, sức cạnh tranh và tăng trưởng dài hạn.

Theo bà Hằng, chuyển đổi số, robot và tự động hóa giúp tăng năng suất, kiểm soát chất lượng, tiết kiệm nguồn lực; tài chính xanh có thể hỗ trợ huy động vốn cho dự án giảm phát thải, đổi mới công nghệ. Điều doanh nghiệp phải cân nhắc không chỉ là chọn công nghệ nào, mà là đầu tư vào đâu, đo lường hiệu quả ra sao, tìm nguồn vốn từ đâu.

Bà Hằng tin rằng khi chủ động ứng dụng công nghệ và đưa ESG vào các quyết định đầu tư, sản xuất, vận hành, doanh nghiệp sẽ thích ứng tốt hơn với thị trường và tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Ban tổ chức muốn người tham dự được nhìn tận mắt những thực hành trong nhà máy, thay vì chỉ thảo luận trên diễn đàn.

Ông Niwat Athiwattananont, Phó Chủ tịch SCG Việt Nam kiêm Tổng Giám đốc Nhựa Bình Minh, cho rằng chuyển đổi xanh phải đi cùng công nghệ, hiệu suất và sử dụng tài nguyên hợp lý. Ông thừa nhận doanh nghiệp nhỏ và vừa còn gặp nhiều hạn chế về vốn, kỹ thuật, chuyên môn và nhân lực.

Theo ông Niwat, doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam; năng lực của nhóm này được nâng lên sẽ hỗ trợ cả chuỗi cung ứng. Nhựa Bình Minh, sau hơn 50 năm hoạt động, đang đẩy mạnh sản xuất thông minh, quản trị nguồn lực và hướng tới các tiêu chuẩn sản phẩm quốc tế.

Ông Đặng Tiến Dũng, Chủ tịch HĐQT Vina Yacht, doanh nghiệp thiết kế và sản xuất tàu thuyền du lịch, mong muốn tìm hiểu thực hành ESG để cân nhắc áp dụng. Bà Kim Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Doanh nghiệp Phú Nhuận, dẫn nhiều hội viên đến tham dự, kỳ vọng học được cách tự động hóa phù hợp với quy mô và điều kiện tài chính của doanh nghiệp.

Đừng mua máy móc khi chưa biết nhà máy đang lãng phí ở đâu

Tại phiên thảo luận diễn ra trước khi đoàn tham quan nhà máy, ông Chung Tấn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa TPHCM, nêu một dữ kiện đáng chú ý: nguyên liệu chiếm khoảng 60-70% giá thành sản phẩm nhựa. Vì vậy, giảm hao hụt trong cấp liệu, phối trộn và xử lý sản phẩm lỗi có thể tạo khác biệt lớn về chi phí.

Theo ông, nhiều nhà máy còn định lượng nguyên liệu thủ công hoặc theo thể tích, khiến tỷ lệ hạt màu, phụ gia và nhựa tái sinh thiếu chính xác. Hệ quả là các lô hàng chênh lệch về màu sắc, tính chất và phát sinh hao phí. Hệ thống định lượng tự động theo trọng lượng có thể giúp ổn định chất lượng, sử dụng nguyên liệu đúng tỷ lệ.

Với cuống phun và sản phẩm lỗi, ông Cường đề xuất phân loại, xử lý ngay cạnh dây chuyền, thay vì thu gom rồi lưu kho. Máy băm đặt gần máy ép và hệ thống thu hồi, cấp liệu theo tỷ lệ kiểm soát sẽ hỗ trợ tận dụng phần nhựa sạch, hạn chế nhiễm bẩn, giảm chi phí vận chuyển và nhân công.

Robot có thể phát huy tác dụng tại công đoạn lấy sản phẩm sau ép, giúp hạn chế trầy xước, biến dạng và rủi ro an toàn. Ông Cường ước tính giải pháp này có khả năng tăng năng suất dây chuyền khoảng 10-20%. Riêng hệ thống kiểm soát nhiệt độ khuôn, kênh dẫn nóng phù hợp có thể rút ngắn thời gian làm nguội 10-15% và giảm phế phẩm. Những con số này là ước tính của diễn giả, không áp dụng mặc nhiên cho mọi nhà máy.

Theo ông Cường, một số doanh nghiệp còn mua máy móc theo phong trào, chú trọng tính hiện đại hơn hiệu quả đầu tư. Nếu dây chuyền không hợp quy mô, sản phẩm hoặc thiếu người vận hành, khoản tiền bỏ ra có thể khó thu hồi.

Ông Bông Hoa Việt, Giám đốc Phát triển bền vững Công ty cổ phần Nhựa Bình Minh, chia sẻ cách tiếp cận của công ty là đặt mục tiêu, thu thập dữ liệu, nhận diện “điểm đau” rồi mới tự động hóa. Mục tiêu có thể là tăng công suất, năng suất lao động hoặc cải thiện an toàn. Dữ liệu hiện trạng cũng giúp doanh nghiệp đánh giá sau đầu tư, những điểm nghẽn ấy đã được giải quyết đến đâu.

“Nếu không tinh giản được quy trình, thì tự động hóa lúc này tương đồng với việc tăng chi phí”, ông Việt nói. Theo ông, chuyển đổi không có nghĩa giữ nguyên cách tổ chức cũ rồi thay thế bằng thiết bị mới mà cần thiết kế lại dòng di chuyển nguyên liệu, hàng hóa và thao tác vận hành trước khi đưa công nghệ vào.

Một thay đổi tại Nhựa Bình Minh là khâu cấp nguyên liệu. Trước kia, hạt nhựa được chuyển đến bằng các bao 25kg hoặc loại đóng gói 1 tấn, cần nhiều công nhân và xe nâng di chuyển. Nay doanh nghiệp tiếp nhận bằng xe bồn kín, bơm nguyên liệu qua hệ thống đường ống tự động đến các công đoạn sản xuất. Theo ông Việt, phương án này giảm thao tác thủ công, nhiên liệu, thời gian và cải thiện an toàn lao động.

Nguồn vốn xanh lớn, vì sao doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận?

Trao đổi tại tọa đàm, bà Ngô Thị Thu Thủy, Chủ tịch HĐQT Fujiwa Việt Nam, cho biết doanh nghiệp muốn mở rộng sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường Mỹ, Australia phải đầu tư thiết bị, công nghệ, nhân lực và quy trình. Chi phí chuyển đổi lớn trong khi hoạt động sản xuất vẫn phải được duy trì.

Fujiwa đã hoạt động sản xuất 7 năm nhưng vẫn chưa mạnh dạn vay ngân hàng vì lo lãi suất. Doanh nghiệp đang hoàn thiện hồ sơ tiếp cận vốn xanh, song công việc này cần thời gian. “Hoạt động sản xuất, nhu cầu đầu tư và mở rộng nhà máy không thể chờ đợi”, bà chia sẻ. Bà mong có thêm cơ chế hỗ trợ phù hợp cho doanh nghiệp đang chuyển đổi.

GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TPHCM, nhìn nhận nhu cầu vốn ấy là chính đáng nhưng ngân hàng cũng phải kiểm soát rủi ro. Ông ví việc cấp tín dụng như bán chịu hàng hóa: nếu không xem xét khả năng thanh toán, nguy cơ mất vốn rất lớn.

Theo số liệu ông Trung dẫn tại sự kiện, dư nợ tín dụng xanh của hệ thống ngân hàng đến cuối tháng 6 đạt hơn 856.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, quy mô dư nợ không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều được vay. Ngân hàng phải thẩm định hồ sơ pháp lý, năng lực tài chính, tính khả thi của dự án, dòng tiền và điều kiện tín dụng liên quan.

Với dự án xanh, ông Trung lưu ý danh mục phân loại gồm 7 lĩnh vực và 45 loại hình dự án theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg. Tùy loại dự án, doanh nghiệp cần đáp ứng tiêu chí môi trường tương ứng và có dữ liệu chứng minh tác động, thay vì chỉ tuyên bố công nghệ mới thân thiện với môi trường.

Ông Trung cũng cảnh báo hành vi “tẩy xanh”, khi thông điệp quảng bá không phản ánh đúng tác động môi trường của hoạt động đầu tư. Những dữ liệu thiếu minh bạch khiến ngân hàng khó thẩm định, đồng thời làm suy giảm niềm tin của đối tác.

Theo đó, ông khuyên doanh nghiệp trao đổi với ngân hàng từ khi dự án mới ở giai đoạn ý tưởng, để hiểu yêu cầu thẩm định, chủ động chuẩn bị dữ liệu và phương án tài chính. Trao đổi sớm không thay thế điều kiện vay vốn nhưng giúp tránh xây dựng hồ sơ sai hướng, phải sửa đổi nhiều lần.

Đồng tình với quan điểm này, ông Bông Hoa Việt chỉ ra rằng ngay cả Nhựa Bình Minh, doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt, vẫn cần ngân hàng tư vấn để thực hiện ESG bài bản. Một khoản đầu tư cần vừa giải quyết bài toán sản xuất, vừa có dòng tiền khả thi và lợi ích môi trường rõ ràng; khi đó lợi ích ngân hàng và doanh nghiệp mới gặp nhau.

Máy móc thay đổi, người lao động phải được chuẩn bị

Một câu hỏi khác tại tọa đàm là ai sẽ vận hành công nghệ sau khi nhà cung cấp thiết bị và chuyên gia rời đi. Đại diện Datapak Automation cũng nêu nhu cầu kết nối doanh nghiệp, đơn vị tự động hóa và ngân hàng để có giải pháp phù hợp.

Theo ông Bông Hoa Việt, Nhựa Bình Minh không tự động hóa tất cả công đoạn mà đầu tư đào tạo nhân lực nòng cốt để vận hành, bảo trì và cải tiến hệ thống. Công ty có bộ phận chuyên môn OBI, phối hợp với các đối tác thiết kế, lắp ráp và nghiên cứu một số cánh tay robot. Là thành viên SCG, doanh nghiệp còn có cơ hội học hỏi kinh nghiệm từ các đơn vị ở Thái Lan.

Với ông Việt, ngay cả phương pháp 5S cũng không chỉ để nhà xưởng sạch đẹp; điều quan trọng là kỷ luật và ý thức chủ động cải tiến của từng người. Nếu được làm lại, ông muốn Nhựa Bình Minh bắt đầu sớm hơn, nhưng phải có kế hoạch nhất quán và đồng bộ, không đầu tư rời rạc theo từng nhu cầu.

Ở góc độ đào tạo, GS.TS Nguyễn Đức Trung cho rằng nhân lực xanh cần kiến thức kinh doanh, kỹ thuật và pháp lý. Trường Đại học Ngân hàng TPHCM đã xây dựng các chương trình chứng chỉ về tài chính xanh. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đào tạo phải bài bản, gắn lý thuyết với trải nghiệm ở doanh nghiệp, thay vì chỉ học trong vài tuần.

Sau tọa đàm và phần chia sẻ về hành trình phát triển bền vững của Nhựa Bình Minh, các đại biểu tham quan nhà máy, trực tiếp tìm hiểu dây chuyền và hoạt động quản trị nguồn lực. Những vấn đề được nêu trên sân khấu nhờ đó có thêm bối cảnh thực tế để đối chiếu.

Với những doanh nghiệp khác nhau về ngành nghề, quy mô và nguồn lực, không thể có một dây chuyền hay công thức vay vốn áp dụng chung. Song từ câu chuyện phối trộn hạt nhựa, thu hồi phế phẩm, tự động cấp liệu đến tranh luận về tín dụng xanh, chương trình gợi ra một nguyên tắc: phải biết mình đang lãng phí ở đâu, ai sẽ thực hiện cải tiến, hiệu quả được đo thế nào và vốn đầu tư được thu hồi ra sao.