Cục Đường sắt Việt Nam vừa kiến nghị Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP Hà Nội. Một điểm mới là phương án tổ chức lại các hành lang đường sắt qua Thủ đô, gắn phát triển đường sắt đô thị với việc duy trì kết nối của mạng lưới đường sắt quốc gia.
Dịch chuyển các ga đầu mối đường sắt
Theo phương án đề xuất, tuyến đường sắt Bắc Nam trong phạm vi nghiên cứu từ ga Hà Nội đến ga Phủ Lý dài khoảng 56 km, hiện là đường đơn, khổ 1.000 mm. Đoạn từ ga Hà Nội đến tổ hợp Ngọc Hồi sẽ được chuyển thành đường sắt đô thị sau khi tuyến vành đai phía Đông được đưa vào khai thác.
Đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên dài khoảng 26,5 km được cải dịch, đi cùng hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc Nam.
Trong danh mục các ga trung tâm, ga chính được đề xuất không còn có ga Hà Nội, Giáp Bát và Long Biên. Thay vào đó, chức năng đầu mối hành khách quốc gia được bố trí tại Ngọc Hồi và Gia Lâm. Hành khách đến Hà Nội sẽ được đón, trả tại Gia Lâm và Ngọc Hồi. Hành khách đi giữa các tỉnh phía Bắc và phía Nam sẽ chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và tại hai ga này.
Ga Hà Nội sẽ không còn là ga đầu mối đường sắt quốc gia. Ảnh: Thế Bằng
Với hàng hóa, các ga đầu mối xếp dỡ được bố trí tại Thường Tín và Yên Thường. Luồng hàng giữa hai khu vực phía Bắc và phía Nam sông Hồng được tổ chức chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và các đầu mối hàng hóa mới.
Việc điều chỉnh này sẽ làm thay đổi đáng kể cách thức tổ chức vận tải đường sắt tại Hà Nội, đồng thời mở ra khả năng tái cấu trúc không gian giao thông vận tải của Thủ đô theo hướng đưa các đầu mối lớn ra ngoài trung tâm.
Hơn 40.000 tỷ đồng đầu tư hạ tầng thay thế
Để chuẩn bị hạ tầng thay thế, UBND TP Hà Nội vừa đề nghị Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính xem xét bố trí khoảng 9.453 tỷ đồng trong kế hoạch vốn năm 2026. Nguồn vốn này phục vụ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và triển khai các công việc ban đầu của hai dự án đường sắt quốc gia do Hà Nội làm chủ quản.
Hà Nội sẽ thực hiện hai dự án đường sắt có tổng sơ bộ mức đầu tư 40.171 tỷ đồng, được đề nghị bố trí từ ngân sách Trung ương. Dự án thứ nhất là cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, dài khoảng 26,5 km, cùng khoảng 3 km kết nối từ Ngọc Hồi đến tuyến vành đai Bắc Hồng - Văn Điển.
Tuyến được đầu tư đường đơn, khổ 1.000 mm, sử dụng sức kéo diesel, gồm ba ga mới là Ngọc Hồi, Thường Tín và Phú Xuyên. Dự án còn bao gồm đầu tư xây dựng một xí nghiệp toa xe hàng, một xí nghiệp đầu máy và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia được di dời từ ga Hà Nội về ga Thường Tín mới. Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 12.419 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành ngày 31/3/2027.
Dự án thứ hai là tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh. Tuyến chính từ Thường Tín đến Kim Sơn dài khoảng 31,3 km.
Theo đề xuất của UBND TP Hà Nội, tuyến được đầu tư đường đôi, khổ 1.435 mm, điện khí hóa, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 27.752 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành tháng 12/2028.
Hiện nay, mỗi ngày có khoảng 86 chuyến tàu khách và tàu hàng đi qua khu vực ga Hà Nội. Sản lượng vận chuyển đạt khoảng 3 triệu lượt hành khách và 2,9 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Vào các giai đoạn cao điểm như Tết và hè, lượng hành khách có thể lên gần 20.000 lượt mỗi ngày.
Trong hệ thống hiện hữu, ga Hà Nội đang là đầu mối hành khách, vừa thực hiện các chức năng giải thể, lập tàu khách, kiểm tra, sửa chữa đầu máy và bố trí Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia. Ga Gia Lâm là đầu mối hành khách phía Bắc, phục vụ các đoàn tàu khách quốc gia và liên vận quốc tế.
Trong khi đó, ga Giáp Bát và Yên Viên đảm nhận chức năng đầu mối hàng hóa phía Nam và phía Bắc, thực hiện giải thể, lập tàu hàng, kiểm tra, sửa chữa đầu máy, toa xe. Riêng Yên Viên còn đảm nhận chức năng ga hàng hóa liên vận quốc tế. Vì vậy, việc bàn giao, chuyển đổi các tuyến và ga hiện hữu không chỉ liên quan đến đường ray mà còn kéo theo yêu cầu bố trí lại toàn bộ hệ thống tác nghiệp, điều hành và bảo dưỡng phương tiện.
Đoàn Loan