Quảng Ngãi có lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng và nguồn gen cây dược liệu phong phú, với nhiều loài quý, có giá trị kinh tế cao, phù hợp phát triển theo hướng hàng hóa, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.
Nguồn dược liệu đa dạng, phong phú
5 năm qua, tỉnh Quảng Ngãi đẩy mạnh đầu tư, phát triển và chế biến dược liệu tại các xã, phường vùng cao. Toàn tỉnh có hơn 3.220 ha trồng sâm Ngọc Linh và hơn 11.555 ha trồng các loại dược liệu khác.
Đẳng sâm, sa nhân tím, đương quy là những cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, có khả năng phát triển dưới tán rừng, phù hợp với điều kiện sản xuất của đồng bào miền núi. Mở rộng vùng trồng dược liệu giúp người dân nâng cao thu nhập, đồng thời góp phần bảo vệ tài nguyên rừng.
Sau nhiều năm trồng sắn và cao su kém hiệu quả, vợ chồng anh A Dinh, ở xã Đăk Tô, chuyển dần sang trồng đẳng sâm, gừng và nghệ. Với diện tích hơn 1 ha trồng thí điểm đạt hiệu quả bước đầu, anh mạnh dạn chuyển thêm 1,2 ha sang chuyên canh đẳng sâm và gừng sẻ.
Anh A Dinh cho biết, khí hậu, đất đai ở địa phương phù hợp với cây dược liệu hơn. Dù phải bỏ nhiều công chăm sóc, dược liệu cho thu nhập hằng tuần, hằng tháng; thương lái, cửa hàng cũng thu mua nhanh hơn, ít phụ thuộc vào đầu ra như cây sắn.
Tại các xã Trà Bồng, Minh Long, quế, gừng được chính quyền địa phương phục hồi, đầu tư phát triển trên diện rộng. Quế tiếp tục là cây trồng chủ lực, gắn bó lâu đời với đời sống, sinh kế của đồng bào vùng cao Quảng Ngãi. Nhiều sản phẩm từ quế được chế biến thành tinh dầu, dược phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ và xuất khẩu.
Một số cơ sở sơ chế, chế biến dược liệu được hình thành, tạo tiền đề xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Anh Đinh Văn Hoi, xã Trà Bồng cho biết, quế bản địa ở Trà Bồng ngày càng mai một nên gia đình anh nhân rộng để phục hồi. Theo anh, cây bản địa phù hợp với thời tiết địa phương, cho chất lượng tinh dầu tốt hơn các giống quế đưa từ nơi khác về.
Bảo tồn đa dạng sinh học vùng núi
Để trở thành vùng dược liệu trọng điểm quốc gia, trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước vào năm 2035, gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi, Quảng Ngãi định hướng hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung; trong đó, ưu tiên trồng mới khoảng 20 triệu cây sâm Ngọc Linh trên diện tích 2.000 ha; 900 ha đẳng sâm; 600 ha quế; 300 ha tỏi Lý Sơn và 1.000 ha gừng, nghệ cùng các loại dược liệu khác.
Cùng với phát triển vùng dược liệu, Quảng Ngãi gắn với các giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng, phát triển kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tại các địa phương có rừng tự nhiên, việc canh tác, thâm canh được thực hiện theo hướng giữ nguyên hiện trạng, không tác động đến địa hình, đất đai, khí hậu và thổ nhưỡng.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quang Trung cho biết, tỉnh xây dựng Trung tâm nhân giống dược liệu ứng dụng công nghệ cao, sản xuất các giống dược liệu quý có giá trị y tế, kinh tế, đáp ứng nhu cầu trồng dược liệu trên địa bàn. Nguồn giống và phương thức sản xuất, canh tác được kiểm soát nhằm bảo vệ đa dạng sinh học rừng tự nhiên.
Đồng thời, tỉnh điều tra, xác định vùng trồng dược liệu để tích hợp vào quy hoạch; bảo tồn, phát triển nguồn gen, nguồn giống; xây dựng quy chuẩn kỹ thuật địa phương đối với sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong phát triển dược liệu, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng trồng.
“Ngành nông nghiệp đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, quản lý, truy xuất nguồn gốc sản phẩm dược liệu. Các giải pháp ứng dụng phát triển vùng trồng dược liệu gắn với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ rừng bền vững”, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quang Trung khẳng định.
Việc phát triển vùng trồng dược liệu gắn với bảo tồn đa dạng sinh học sẽ tạo nền tảng cho ngành dược liệu của Quảng Ngãi trong giai đoạn mới. Đến năm 2030, địa phương phấn đấu khai thác khoảng 32.000 tấn đẳng sâm, đương quy, nghệ vàng, sâm Ngọc Linh, ngũ vị tử, gừng gió, quế, tỏi và 33.000 tấn mật nhân, chè dây, chuối rừng.
Với những định hướng và chiến lược cho ngành nông nghiệp dược liệu, tỉnh Quảng Ngãi kỳ vọng trở thành vùng trồng dược liệu trọng điểm quốc gia và trung tâm sản xuất, chế biến và xuất khẩu sản phẩm dược liệu của cả nước.
Bài, ảnh: ĐÔNG HUYỀN và VĂN CÔNG