Cuộc gặp vừa qua của đại diện nước EU tại thành phố Rovaniemi vốn được coi là cửa ngõ Bắc Cực của Phần Lan cho thấy Bắc Cực đang có một vị trí mới trong tư duy chiến lược của châu Âu. Mười hai thành viên EU đã cùng kêu gọi khối này đóng vai trò "chiến lược và chủ động hơn" tại khu vực trên.
Nhiều năm qua, chính sách Bắc Cực của EU chủ yếu tập trung vào biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học và phát triển bền vững. Cách tiếp cận ấy nay đã trở nên phiến diện. Băng tan đang mở ra những tuyến hàng hải và khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên mới. Cùng lúc, Nga tăng cường hiện diện quân sự, Trung Quốc mở rộng lợi ích kinh tế và chiến lược, còn Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với Greenland.
Bắc Cực đang có một vị trí mới trong tư duy chiến lược của châu Âu
ảnh: reuters
Những thay đổi đó khiến Bắc Cực không còn là vùng xa xôi bên ngoài các ưu tiên an ninh của EU. Những gì diễn ra ở đó có thể tác động trực tiếp tới an ninh, năng lượng, nguồn nguyên liệu chiến lược, các tuyến vận tải, hạ tầng biển và lợi ích kinh tế của EU.
Vì vậy, EU cần một chiến lược Bắc Cực không chỉ để "có mặt", mà để xác định rõ lợi ích và khả năng hành động, vị trí và vị thế của EU ở Bắc Cực. Đây cũng là một phần của yêu cầu về tự chủ chiến lược. EU vẫn cần Mỹ và NATO, nhưng không thể mặc nhiên xem lợi ích của Washington luôn đồng nhất với lợi ích châu Âu. Vấn đề Greenland là một minh chứng rõ. Đồng thời, EU phải tính đến sự hiện diện ngày càng lớn của Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực.
Vì thế, châu Âu chuyển hướng về chính sách đối với Bắc Cực từ thiên về khí hậu và hợp tác sang địa chính trị và an ninh. EU vẫn bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững, nhưng phải đồng thời bảo vệ lợi ích chiến lược.
Cuộc gặp của đại diện 12 nước thành viên EU tại Rovaniemi, thành phố được coi là cửa ngõ Bắc Cực của Phần Lan, cho thấy khu vực này đang được đặt vào vị trí mới trong tư duy chiến lược của châu Âu. Lời kêu gọi EU hành động “chiến lược và chủ động hơn” phản ánh nhận thức rằng cách tiếp cận lâu nay, chủ yếu xoay quanh biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học và phát triển bền vững, không còn đủ trước những biến chuyển nhanh chóng.
Băng tan vừa làm gia tăng rủi ro sinh thái, vừa mở ra các tuyến hàng hải và khả năng tiếp cận những nguồn tài nguyên mới, khiến Bắc Cực trở thành không gian cạnh tranh lợi ích ngày càng rõ nét. Trong khi Nga tăng cường hiện diện quân sự và Trung Quốc mở rộng lợi ích kinh tế, chiến lược, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng ngày càng thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với Greenland.
Những diễn biến này đưa Bắc Cực từ một vùng ngoại vi xa xôi thành địa bàn có thể tác động trực tiếp tới an ninh, năng lượng, nguồn nguyên liệu chiến lược, vận tải, hạ tầng biển và lợi ích kinh tế của EU. Bởi vậy, một chiến lược mới không thể chỉ nhằm duy trì sự hiện diện, mà phải xác định cụ thể lợi ích, năng lực hành động, vị trí và vị thế của châu Âu tại khu vực.
Sự điều chỉnh ấy đồng thời là phép thử đối với mục tiêu tự chủ chiến lược của EU trong bối cảnh khối vẫn cần Mỹ và NATO nhưng không thể mặc nhiên coi lợi ích của Washington luôn đồng nhất với lợi ích châu Âu, như vấn đề Greenland đã cho thấy. Chuyển trọng tâm từ khí hậu và hợp tác sang kết hợp địa chính trị, an ninh với phát triển bền vững vì thế không phải sự từ bỏ các cam kết môi trường, mà là nỗ lực bảo vệ lợi ích chiến lược toàn diện hơn trước thời cuộc.
