Gấp rút 'tổng duyệt' kịch bản khai thác siêu sân bay Long Thành

Cấp tập chuẩn bị mọi công đoạn

Bộ Xây dựng vừa ra quyết định về mức giá dịch vụ phục vụ hành khách tại Cảng hàng không quốc tế (HKQT) Long Thành (TP.Đồng Nai), áp dụng đối với các vé xuất bán kể từ 0 giờ ngày 1.10. Đây được xem là bước chuẩn bị pháp lý và tài chính quan trọng trong bối cảnh siêu sân bay này đang bước vào giai đoạn chạy nước rút để chuẩn bị vận hành thử nghiệm.

ẢNH: ACV

Theo quyết định của Bộ Xây dựng, mức giá dịch vụ phục vụ hành khách đi chuyến bay quốc nội tại Cảng HKQT Long Thành (chưa bao gồm thuế GTGT) là 90.909 đồng/hành khách. Đối với hành khách đi chuyến bay quốc tế, mức giá là 25 USD/hành khách. Như vậy, mức phí phục vụ hành khách nội địa tại Long Thành được giữ nguyên bằng với mức đang áp dụng tại sân bay Tân Sơn Nhất và các sân bay nhóm A như Nội Bài, Đà Nẵng. Trong khi đó, phí dịch vụ hành khách quốc tế tại Long Thành (25 USD) ngang bằng với Cảng HKQT Nội Bài và cao hơn 5 USD/hành khách so với sân bay Tân Sơn Nhất. Mức chênh lệch này phản ánh đúng quy mô đầu tư, tiêu chuẩn hạ tầng công nghệ hiện đại và dịch vụ đồng bộ tại nhà ga quốc tế mới.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng lưu ý phương án xử lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giai đoạn điều tiết thị trường: Đối với hành khách đã xuất vé đi trên chuyến bay có điểm xuất phát tại Tân Sơn Nhất, nhưng sau đó được chuyển đổi điểm xuất phát sang Cảng HKQT Long Thành nhằm thực hiện các giải pháp phát triển thị trường vận tải hàng không, sẽ tiếp tục áp dụng mức giá dịch vụ phục vụ hành khách của sân bay Tân Sơn Nhất tại thời điểm xuất vé. Các đơn vị sẽ không thu bổ sung hoặc hoàn trả phần chênh lệch giá dịch vụ phát sinh do việc chuyển đổi điểm xuất phát của chuyến bay.

Song song với việc ban hành khung giá dịch vụ, công tác chuẩn bị vận hành tại công trường Cảng HKQT Long Thành cũng đang diễn ra dồn dập. Theo kế hoạch, từ cuối tháng 9, siêu sân bay Long Thành bắt đầu vận hành thử nghiệm và chính thức đưa vào khai thác thương mại từ tháng 12. Đơn vị khai thác Cảng HKQT Long Thành cho biết trước khi đón những chuyến bay đầu tiên, sân bay cần thời gian chuẩn bị nghiêm ngặt để hệ thống kỹ thuật, con người và quy trình phối hợp đạt độ chính xác tối đa.

Các hệ thống kỹ thuật và phục vụ khai thác hiện đang được kiểm tra, chạy thử để bảo đảm hoạt động đồng bộ. Lực lượng nhân sự ở tất cả các bộ phận liên tục được đào tạo, làm quen với thiết bị mới và nắm rõ quy trình phối hợp. Nhằm tối ưu hóa vận hành, liên danh Incheon Airport (gồm đơn vị vận hành sân bay Incheon của Hàn Quốc và Công ty tư vấn PMI của VN) - đơn vị tư vấn quản lý, khai thác Long Thành - đã xây dựng khoảng 55 kịch bản chạy thử. Trên cơ sở đó, Tổng công ty Cảng hàng không VN (ACV) đã chắt lọc khoảng 15 - 20 kịch bản cốt lõi phục vụ yêu cầu bay thương mại để bắt đầu kích hoạt chạy thử từ cuối tháng 9.

Bên cạnh sự chuẩn bị rốt ráo bên trong hàng rào sân bay, hạ tầng kết nối giao thông liên vùng cũng đang ghi nhận những chuyển động tích cực. Việc tuyến cao tốc Bến Lức - Long Thành từng bước hoàn thiện và nối thông các đoạn tuyến quan trọng sẽ tạo nên trục giao thông huyết mạch, kết nối trực tiếp khu vực miền Tây Nam bộ với Cảng HKQT Long Thành mà không cần quá cảnh qua trung tâm TP.HCM. Sự đồng bộ giữa hạ tầng hàng không hiện đại và hệ thống cao tốc kết nối liên vùng không chỉ bảo đảm khả năng thoát lưu lượng giao thông thông suốt cho siêu sân bay khi đi vào hoạt động, mà còn mở ra không gian phát triển KT-XH bứt phá cho toàn vùng kinh tế trọng điểm phía nam trong giai đoạn mới.

Nóng lòng chờ phương án phân chia khai thác

Dù cột mốc vận hành thử nghiệm và chuẩn bị đưa siêu cảng HKQT Long Thành vào khai thác thương mại đã cận kề, song bài toán quan trọng hàng đầu là phương án phân chia khai thác giữa hai sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành vẫn đang chờ quyết định phê duyệt cuối cùng từ Bộ Xây dựng. Trao đổi với Thanh Niên chiều qua (30.9), lãnh đạo Cục Hàng không VN xác nhận đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có phương án chính thức.

Ảnh: Khả Hòa

Trong báo cáo trước đó gửi Bộ Xây dựng và Ban chỉ đạo công tác chuẩn bị khai thác Cảng HKQT Long Thành, Cục Hàng không VN đánh giá lộ trình phân chia mạng bay quốc tế giữa Long Thành và Tân Sơn Nhất do ACV đề xuất là cơ bản phù hợp với Báo cáo nghiên cứu khả thi cũng như định hướng phát triển hàng không quốc gia. Theo Cục Hàng không VN, phương án tổ chức khai thác đại công trình này trong giai đoạn 1 là kết quả của cả một quá trình xây dựng, rà soát tỉ mỉ qua nhiều bước. Trên cơ sở tổng hợp ý kiến các bên, ACV đã chốt phương án chuyển đổi theo 3 bước, gắn liền với các chu kỳ lịch bay quốc tế của Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA).

Cụ thể, ở bước 1 (từ khi khai thác thương mại đến hết lịch bay mùa đông 2026, tức từ 1.12.2026 - 27.3.2027), cơ quan quản lý sẽ khuyến khích các hãng hàng không khai thác các đường bay quốc tế (bao gồm vận tải hàng hóa) tại Cảng HKQT Long Thành theo nhu cầu thực tế của từng hãng. Bước 2 (áp dụng cho lịch bay mùa hè 2027, từ 28.3.2027 - 29.10.2027) sẽ chính thức khai thác toàn bộ các chuyến bay quốc tế đường dài (bao gồm cả vận tải hàng hóa) tại Cảng HKQT Long Thành. Đến bước 3 (áp dụng cho lịch bay mùa đông 2027, từ 30.10.2027 - 25.3.2028), toàn bộ các chuyến bay quốc tế còn lại sẽ được chuyển hoàn toàn sang Long Thành, ngoại trừ các chặng ngắn dưới 1.000 km do các hãng hàng không VN khai thác.

Còn phương án chi tiết của ACV trình trước đó thì sân bay Long Thành sẽ đảm nhận toàn bộ đường bay quốc tế có cự ly trên 1.000 km, các chuyến bay quốc tế không thường lệ và các chuyến bay mới mở nếu sân bay Tân Sơn Nhất không đáp ứng được slot. Toàn bộ đường bay quốc tế đến Đông Á, Tây Á, châu Đại Dương, châu Âu cùng tất cả chuyến bay chuyên chở hàng hóa sẽ chuyển sang Long Thành. Riêng các đường bay đến khu vực Đông Nam Á dự kiến được phân bổ khoảng 55% tại Long Thành và 45% giữ lại Tân Sơn Nhất. Đối với mạng bay nội địa, Tân Sơn Nhất tiếp tục khai thác các đường bay quốc tế thường lệ cự ly dưới 1.000 km (sử dụng dòng tàu bay Code C như Airbus A320, A321 hay Boeing 737) cùng các đường bay nội địa theo kế hoạch, đồng thời các hãng hàng không VN cũng được chủ động lựa chọn khai thác nội địa tại Long Thành theo nhu cầu.

Về phía các hãng hàng không, Cục Hàng không VN ghi nhận các đơn vị cơ bản thống nhất với chủ trương đưa Cảng HKQT Long Thành vào khai thác theo kế hoạch và mục tiêu đầu tư. Tuy nhiên, về lộ trình thực hiện, các hãng cho biết cần tối thiểu khoảng 12 tháng kể từ thời điểm phương án được chốt chính thức để hoàn tất toàn bộ công tác chuẩn bị về khai thác, thương mại, hệ thống công nghệ thông tin, đào tạo nhân lực và điều chỉnh mạng đường bay.

Đánh giá từ các hãng bay chỉ ra rằng, khoảng thời gian 9 tháng chỉ cơ bản đáp ứng được việc di dời cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật, hoàn toàn chưa đủ để xử lý các vấn đề thương mại phức tạp như cập nhật hệ thống đặt giữ chỗ, bán vé, phân phối vé toàn cầu, thay đổi mã sân bay trong các hệ thống quốc tế và triển khai chiến dịch truyền thông đến khách hàng. Do đó, các hãng đề nghị lộ trình chuyển đổi cần được thực hiện cuốn chiếu theo từng giai đoạn, tránh việc chuyển đổi đồng loạt toàn bộ hoạt động trong thời gian quá ngắn nhằm hạn chế tối đa nguy cơ đứt gãy hay xáo trộn hoạt động khai thác. Ngoài ra, các hãng cũng yêu cầu các bên liên quan làm rõ tiến độ hạ tầng nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa, thủ tục cấp phép an ninh, hạ tầng chuyển phát nhanh cũng như phương án kết nối, vận chuyển hành khách nối chuyến giữa Tân Sơn Nhất và Long Thành.

Không nên cắt đường bay một cách cứng nhắc

TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, đánh giá phương án "chia lửa" giữa 2 sân bay lớn nhất nước là nội dung các hãng hàng không nội địa lẫn quốc tế hết sức quan tâm, bởi đây là cơ sở then chốt để xây dựng lịch bay, phân bổ nguồn lực đội tàu bay cũng như tính toán chi phí vận hành. Do đó, việc chỉ còn vài tháng nữa là sân bay đưa vào khai thác nhưng phương án kết nối đường bay đến giờ vẫn chưa có là quá chậm trễ.

ẢNH: LÊ LÂM

Đánh giá thêm về phương án đang được Cục Hàng không VN báo cáo, TS Trần Việt Anh cho rằng không nên "hành chính hóa" việc phân chia đường bay giữa Long Thành và Tân Sơn Nhất. Sân bay Long Thành cần trở thành trung tâm hàng không quốc tế của VN, song cách thức phân chia chức năng giữa Long Thành và Tân Sơn Nhất cần được tính toán trên cơ sở hiệu quả kinh tế, lợi ích quốc gia và năng lực cạnh tranh của TP.HCM, thay vì chỉ dựa trên tiêu chí khoảng cách đường bay.

"Việc cơ quan quản lý đưa ra các phương án phân chia hoạt động khai thác giữa hai sân bay cho thấy quyết tâm hình thành một trung tâm trung chuyển hàng không mới của VN. Đây là định hướng đúng và phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia có hệ thống sân bay kép. Tuy nhiên, nếu lựa chọn phương án phân chia một cách cứng nhắc, chẳng hạn lấy ngưỡng cự ly khoảng 1.000 km làm tiêu chí chính để xác định sân bay khai thác, thì có thể phát sinh nhiều hệ quả chưa được đánh giá đầy đủ", TS Trần Việt Anh nhìn nhận.

Ông phân tích, đầu tiên cần khẳng định Tân Sơn Nhất hiện không chỉ là sân bay lớn nhất cả nước mà còn là "đầu tàu tài chính" của hệ thống cảng hàng không VN. Trong nhiều năm qua, cùng với Nội Bài, Tân Sơn Nhất là một trong những cảng hàng không tạo ra phần lớn lợi nhuận của ACV. Nguồn lực này không chỉ phục vụ tái đầu tư cho chính sân bay mà còn góp phần bù đắp chi phí vận hành và đầu tư cho nhiều cảng hàng không địa phương chưa đạt hiệu quả tài chính. Nói cách khác, Tân Sơn Nhất hiện vẫn là "con gà đẻ trứng vàng" của toàn hệ thống. Trong bối cảnh đó, việc làm giảm đáng kể vai trò khai thác quốc tế của Tân Sơn Nhất cần được cân nhắc rất kỹ về hiệu quả kinh tế, chứ không chỉ xét dưới góc độ điều phối lưu lượng.

Mặt khác, Tân Sơn Nhất thực tế vẫn chưa khai thác hết tiềm năng. Sau khi Nhà ga T3 đưa vào hoạt động, năng lực phục vụ hành khách của sân bay đã được nâng lên đáng kể. Bên cạnh đó, ACV cũng từng nghiên cứu phương án cải tạo Nhà ga T1 và khai thác linh hoạt hơn giữa khách nội địa và quốc tế nhằm tối ưu công suất của toàn bộ hệ thống nhà ga. Nếu trong tương lai phần lớn hoặc gần như toàn bộ các chuyến bay quốc tế đều chuyển sang Long Thành thì cần trả lời một câu hỏi rất quan trọng: mục tiêu của các dự án mở rộng khu quốc tế tại Tân Sơn Nhất sẽ là gì?

"Một hạng mục đầu tư được thiết kế để phục vụ khách quốc tế sẽ rất khó đạt hiệu quả nếu chính sách khai thác lại hạn chế mạnh phân khúc khách này. Điều này liên quan trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và tài sản quốc gia. Quan trọng hơn, cần nhìn nhận vấn đề dưới góc độ phát triển đô thị. TP.HCM đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và đầu mối giao thương của khu vực Đông Nam Á. Một đô thị như vậy có thực sự phù hợp nếu trong tương lai không còn một sân bay quốc tế ngay trong không gian đô thị? Đây không phải là câu chuyện "giữ khách" cho Tân Sơn Nhất. Đây là bài toán tối ưu hóa tài sản quốc gia", TS Trần Việt Anh đặt vấn đề.

Long Thành cần phát triển thành một Mega Hub của khu vực, nhưng Tân Sơn Nhất cũng cần tiếp tục phát huy vai trò của một "City Airport" hiện đại, phục vụ TP.HCM với tư cách là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. Một hệ thống hai sân bay chỉ thực sự thành công khi mỗi sân bay phát huy tối đa lợi thế của mình, chứ không phải khi một sân bay phát triển bằng cách làm suy giảm vai trò của sân bay còn lại. Mục tiêu cuối cùng không phải là chuyển được bao nhiêu chuyến bay từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành, mà là xây dựng một hệ thống hàng không có năng lực cạnh tranh cao, khai thác hiệu quả tài sản công và tạo động lực phát triển dài hạn cho vùng kinh tế trọng điểm phía nam.

TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM

Trong chuỗi hoạt động chuẩn bị khai thác an toàn, trong hai ngày 29 và 30.9, Cảng HKQT Long Thành đã phối hợp với đơn vị tư vấn IAC, đơn vị cung cấp dịch vụ nhiên liệu và các lực lượng liên quan triển khai đợt diễn tập thực địa quy mô. Các đơn vị đã luyện tập tình huống giả định rò rỉ nhiên liệu trong quá trình tra nạp cho tàu bay (sử dụng nước mô phỏng để bảo đảm an toàn tuyệt đối). Kịch bản giúp các lực lượng thực hành bài bản khâu phát hiện, báo tin khẩn cấp, khoanh vùng kiểm soát hiện trường, đồng thời phối hợp xử lý tình huống tràn dầu và cấp cứu hành khách tại chỗ.