“Giờ đây phải có cả một gia tài mới mua nổi căn nhà, còn đồ đạc thì đắt gấp 3 lần so với 10 năm trước”. Lời than phiền nghe rất quen thuộc này thực chất không xuất phát từ một video xu hướng trên mạng xã hội hôm nay, mà nằm trong bài viết năm 1866 trên tờ Hall’s Journal of Health, hơn một thế kỷ trước khi khái niệm “gen Z” xuất hiện.
Dẫn lại câu chuyện lịch sử này, Trung tâm Kinh tế vĩ mô BCG vừa công bố báo cáo “Thế hệ trẻ vẫn ổn: Nỗi lo muôn thuở về người trẻ và tiền bạc”. Theo tạp chí Fortune, báo cáo của các chuyên gia kinh tế Philipp Carlsson-Szlezak, Paul Swartz và Henry Rubin khẳng định quan niệm phổ biến về một thế hệ bấp bênh, thụt lùi hoàn toàn trái ngược với các số liệu thực tế.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Theo các chuyên gia kinh tế, gen Z đang có mức độ giàu có cao hơn Millennials, gen X hay Baby Boomers ở cùng độ tuổi (Ảnh: Getty).
Dữ liệu đập tan định kiến “thế hệ tụt hậu”
Xét trên góc độ thu nhập, người trẻ thuộc gen Z đang tạo ra bước nhảy vọt lớn nhất giữa các thế hệ. Những người ở độ tuổi 28 hiện đạt mức thu nhập trung vị khoảng 42.000 USD mỗi năm (đã điều chỉnh trượt giá). Con số này cao hơn 25% so với thế hệ Millennials (sinh từ năm 1981-1996) và vượt tới 50% so với thế hệ Baby Boomers (sinh từ năm 1946-1964) khi ở cùng độ tuổi.
Về mặt tích lũy tài sản, dù gen Z còn quá trẻ để tách riêng số liệu dài hạn, bức tranh tổng thể của người trẻ vẫn rất tích cực. Khi tính chung thế hệ trẻ, ở mốc 34 tuổi, thế hệ Millennials sở hữu khối tài sản ròng trung bình 331.000 USD, bỏ xa mức 251.000 USD của Gen X và 229.000 USD của thế hệ Boomers ngày trước.
Báo cáo cũng bác bỏ nhận định bi quan về “nền kinh tế hình chữ K” - nơi người giàu bứt phá còn người nghèo tụt lại. Kể từ năm 2020, tốc độ tăng lương của nhóm 25% người có thu nhập thấp nhất thực tế đã vượt nhóm thu nhập cao nhất trong phần lớn thời gian, trong khi mức tăng tài sản diễn ra tương đối đồng đều.
Không chỉ kiếm tiền tốt hơn, người trẻ còn rất chủ động trong kinh doanh và đầu tư. Khảo sát của SoFi và YouGov trên hơn 4.000 người trưởng thành chỉ ra rằng 77% gen Z tự tin có thể khởi nghiệp, cao hơn nhiều so với tỷ lệ 58% của người lớn tuổi. Họ cũng tích cực phân bổ tài sản vào cổ phiếu nhằm tìm kiếm lợi nhuận dài hạn và có tỷ lệ tham gia đầu tư tiền mã hóa đạt 26%, gấp hơn 4 lần thế hệ đi trước.
Bẫy “lệch chuẩn tài chính” từ màn hình điện thoại
Trớ trêu thay, dù các chỉ số kinh tế đều đi lên, tâm lý người trẻ lại diễn biến ngược chiều. Trong hơn 4 thập kỷ kể từ năm 1980, người lớn tuổi luôn là nhóm bi quan nhất về kinh tế. Thế nhưng, bước ngoặt đã xảy ra khi xu hướng này đảo ngược hoàn toàn: người trẻ lần đầu tiên trở nên bi quan hơn thế hệ đi trước.
Cũng theo khảo sát từ SoFi, dù có 62% người trẻ kỳ vọng sẽ nghỉ hưu an nhàn, chỉ 46% thực sự tin mình làm được điều đó. Họ theo đuổi lối sống vừa muốn tối đa hóa tài chính vừa đòi hỏi giá trị cảm xúc, mong muốn đồng tiền phải mang lại ý nghĩa tức thì cho cuộc sống. Chính sự kỳ vọng quá mức đã khiến người trẻ tự tạo áp lực vô hình cho bản thân.
Khoảng cách tâm lý này được BCG gọi là hiện tượng “méo mó nhận thức tài chính”. Khảo sát của hãng tài chính Empower cho thấy, gen Z đặt ra tiêu chuẩn phải kiếm được 600.000 USD mỗi năm mới cảm thấy bản thân thành công - con số ngang ngửa nhóm 1% thu nhập cao nhất, trong khi mức trung vị thực tế của người lao động toàn thời gian chỉ khoảng 60.000 USD. Ngược lại, thế hệ Baby Boomers trước đây chỉ cần mốc 100.000 USD là đã thấy hài lòng.
Kinh tế trưởng toàn cầu của BCG, ông Philipp Carlsson-Szlezak chia sẻ trên Fortune: “Tôi rất đồng cảm với gen Z. Họ là những đối tượng đầu tiên chịu ảnh hưởng trọn vẹn từ cuộc cách mạng điện thoại thông minh, nhưng lại thiếu các bộ lọc cần thiết để phân biệt sự hào nhoáng trên mạng xã hội với đời thực”. Những hình ảnh khoe khoang giàu sang thiếu tính đại diện trên môi trường số đã vô tình bóp méo thước đo thành công của giới trẻ.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Biểu đồ thu nhập trung bình (lương và tiền công) của từng thế hệ theo độ tuổi, tính theo giá trị USD thực tế (không trượt giá) (Nguồn: Census Bureau, IPUMS, BCG).
Giải mã áp lực mua nhà và bài học kỳ vọng
Áp lực lớn nhất của người trẻ hiện nay nằm ở câu chuyện an cư. Thống kê cho thấy, hiện một người cần gần 6 năm thu nhập trung vị để mua được một ngôi nhà ở mức giá trung bình, tăng đáng kể so với mức 3,5 năm của năm 1975.
Tuy nhiên, số liệu từ BCG chỉ ra một góc nhìn khác: diện tích trung bình của các ngôi nhà mới hiện nay đã rộng hơn 50% so với trước. Nếu tính chi phí trên mỗi mét vuông thực tế, khả năng chi trả gần như không thay đổi qua nhiều thập kỷ.
Vấn đề cốt lõi là có tới 90% người trẻ đang tập trung sinh sống tại các đô thị lớn - nơi quỹ đất hạn hẹp khiến giá nhà bị đẩy lên cao. Dẫu vậy, ông Carlsson-Szlezak nhận định đây chỉ là trạng thái mang tính giai đoạn. Khi bước qua tuổi 30, xu hướng chuyển dịch dần ra vùng ven sẽ diễn ra, giúp tỷ lệ sở hữu nhà của thế hệ trẻ từng bước bắt kịp thế hệ trước, tương tự những gì Millennials đã làm được ở tuổi 42.
Nhìn nhận về sự chênh lệch giữa thực tế và cảm xúc, chuyên gia kinh tế của BCG gợi nhắc tới hai nhân vật kinh điển của đại văn hào Charles Dickens: Pip trong Những kỳ vọng lớn - chàng trai chìm trong ảo tưởng đổi đời bất ngờ, và David Copperfield - người kiên trì vượt khó bằng lao động bền bỉ.
Khi bước vào hành trình tài chính, thách thức lớn nhất không nằm ở thị trường mà nằm ở việc kiểm soát kỳ vọng cá nhân. Thay vì để mạng xã hội dẫn dắt vào những tiêu chuẩn xa vời, việc xây dựng bộ lọc thông tin tỉnh táo và kiên nhẫn tích lũy chính là chìa khóa giúp người trẻ tìm lại sự an tâm cho tương lai tài chính của chính mình.