Giá dầu diesel lập kỷ lục mọi thời đại tại Mỹ

Nghịch lý trên thị trường nhiên liệu: Dầu thô hạ nhiệt, diesel lập đỉnh

Thị trường năng lượng toàn cầu vừa ghi nhận một diễn biến trái quy luật quen thuộc. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) và hãng tin Reuters, giá dầu diesel bán lẻ tại Mỹ đã chạm mốc bình quân 5,85 USD/gallon (khoảng 5,848 USD/gallon tính theo ngày). Con số này chính thức vượt qua đỉnh lịch sử 5,816 USD/gallon từng được thiết lập vào tháng 6/2022.

Điều đáng nói là đợt tăng giá phi mã này diễn ra ngay trong bối cảnh giá dầu thô thế giới giảm rất mạnh. Giá dầu thô Brent từng leo lên mức đỉnh 138,21 USD/thùng đầu tháng 4, nhưng đến đầu tháng 9 đã rớt về quanh ngưỡng 96 USD/thùng, tức giảm tới hơn 42 USD/thùng. Cùng lúc đó, giá xăng không chì thông thường bán lẻ cũng giảm nhẹ về mức 4,07 USD/gallon. Trong khi dầu thô và xăng đều hạ nhiệt, giá diesel lại bất ngờ tăng vọt tới 40% chỉ trong vòng chưa đầy 2 tháng.

Sự tách rời xu hướng này biến dầu diesel thành tâm điểm chú ý của giới phân tích. Chuyên gia năng lượng Jaime Brito nhấn mạnh: “Dầu diesel chính là mạch máu của nền kinh tế. Đó là động lực giúp vận chuyển hàng hóa, đưa thực phẩm và nông sản từ các cánh đồng đến kệ siêu thị”.

Dù phần lớn người tiêu dùng cá nhân hiếm khi trực tiếp sử dụng dầu diesel cho phương tiện đi lại hàng ngày, nhưng mọi chi phí sinh hoạt của họ đều bị chi phối bởi loại nhiên liệu này. Từ xe container đường dài, tàu hỏa chở hàng, máy xúc xây dựng cho đến các loại máy gặt, máy kéo trên đồng ruộng, tất cả đều vận hành bằng dầu diesel.

Hai cú sốc nguồn cung và nút thắt công suất lọc dầu

Nguyên nhân đẩy giá dầu diesel leo dốc không phanh bắt nguồn từ tình trạng thắt chặt nguồn cung trên diện rộng. Theo đài NBC News, thị trường đang chịu tác động kép từ hai điểm nóng địa chính trị tại Trung Đông và khu vực Nga - Ukraine, khiến dòng chảy nhiên liệu toàn cầu bị bóp nghẹt.

Tại Trung Đông, các rủi ro phát sinh từ cuối tháng 2 đe dọa hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - huyết mạch xuất khẩu dầu mỏ quốc tế - từng kích hoạt đà tăng của dầu WTI từ 65,62 USD/thùng lên 94,65 USD/thùng chỉ sau 2 tuần.

Ở mặt trận phía đông, làn sóng tấn công bằng máy bay không người lái khiến hàng loạt nhà máy lọc dầu của Nga đình trệ. Hiện tại, Nga và Trung Đông chiếm tới 1/3 tổng lượng diesel xuất khẩu trên thế giới.

Tuy nhiên, bài toán hóc búa nhất không chỉ nằm ở dầu thô, mà nằm ở công suất chế biến. Biên lợi nhuận lọc dầu đã vọt lên mức kỷ lục trong lịch sử. Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa triệu tập các lãnh đạo ngành năng lượng tới Nhà Trắng nhằm gây sức ép yêu cầu tăng sản lượng, các nhà máy lọc dầu không dễ dàng nâng công suất ngay.

Báo cáo kết quả kinh doanh gần đây từ những tập đoàn năng lượng hàng đầu như Marathon Petroleum hay Shell cho thấy các tổ hợp lọc hóa dầu trên toàn cầu đang chạy ở mức xấp xỉ 100% công suất. Dư địa kỹ thuật để nâng thêm sản lượng gần như bằng không. Tình hình càng thêm căng thẳng khi các nhà máy chủ động chuyển hướng công suất sang sản xuất nhiên liệu máy bay nhằm tối ưu hóa lợi nhuận, gián tiếp làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt dầu diesel.

Hiệu ứng domino đè nặng lên chi phí tiêu dùng

Sự thiếu hụt nguồn cung diesel xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm nhất trong năm: mùa thu hoạch nông sản bước vào cao điểm và các khu vực bước vào giai đoạn dự trữ nhiên liệu sưởi ấm cho mùa đông.

Theo Finance.biggo.com, lượng tồn kho các sản phẩm chưng cất tại Mỹ, đặc biệt là khu vực Bờ Đông, đang rơi xuống mức thấp kỷ lục từng được ghi nhận trong giai đoạn này. Kho dự trữ trống rỗng đồng nghĩa với việc thị trường không còn tấm đệm giảm sốc khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao.

Patrick De Haan, Giám đốc phân tích dầu mỏ tại GasBuddy, cảnh báo: “Giá dầu diesel tại Mỹ chưa bao giờ đắt đỏ như hiện nay. Chiếc đồng hồ đếm ngược đã điểm, báo hiệu thời điểm các chi phí này thẩm thấu vào từng món đồ mà người dân mua sắm. Khi cước vận chuyển và chi phí canh tác đội lên, một hiệu ứng lan tỏa dây chuyền là điều không thể tránh khỏi”.

Hàng loạt chi phí đầu vào tăng vọt, từ cước xe tải chở nông sản tại California đến chi phí vận hành máy gặt ngô ở Iowa, cuối cùng sẽ được cộng thẳng vào giá bán lẻ của các mặt hàng tiêu dùng thường nhật như sữa, bánh mì hay ngũ cốc.

Đánh giá về bức tranh tổng thể, Benjamin Picton, chiến lược gia thị trường cấp cao tại Rabobank, nhận định thế giới đang thiếu hụt sản phẩm hydrocarbon tinh chế nghiêm trọng, qua đó đẩy chi phí hàng hóa và dịch vụ leo thang khắp các chuỗi cung ứng. Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs cũng đưa ra dự báo thận trọng: giá dầu diesel khó có thể hạ nhiệt rõ rệt trừ khi nguồn cung từ Vùng Vịnh hoặc Nga được khôi phục - một kịch bản hiện vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của các nhà hoạch định chính sách.