Theo New York Times và Quartz, thị trường năng lượng thế giới vừa ghi nhận phiên đi lên thứ tư liên tiếp vào ngày 3/9. Giá dầu thô Brent tiêu chuẩn quốc tế có thời điểm trong phiên đã vượt ngưỡng 97 USD/thùng trước khi hạ nhiệt về quanh mốc 96 USD/thùng. Cùng thời điểm, dầu WTI của Mỹ cũng giao dịch quanh mức 91,7-92 USD/thùng, ghi nhận mức tăng hơn 34% kể từ khi căng thẳng khu vực bùng phát.
Tuy nhiên, điều khiến giới phân tích tài chính và các doanh nghiệp lo ngại lúc này không chỉ nằm ở giá dầu thô, mà là cú bứt phá dữ dội của các sản phẩm tinh chế, đặc biệt là dầu diesel.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Giá dầu tăng phiên thứ 4 liên tiếp, trong khi diesel tại Mỹ áp sát mức cao kỷ lục giữa lúc nguồn cung năng lượng chịu sức ép (Ảnh: ET).
Bão giá diesel áp sát kỷ lục lịch sử
Số liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy, giá diesel bán lẻ bình quân tại Mỹ trong ngày 3/9 đã tăng thêm 9 cent, lên mức 5,78 USD/gallon (tương đương mức tăng hơn 53% so với vùng giá 3,76 USD/gallon hồi cuối tháng 2). Con số này hiện chỉ còn cách vài cent so với mức đỉnh lịch sử 5,82 USD/gallon từng thiết lập vào năm 2022.
Song song đó, giá xăng không chì bình quân tại thị trường Mỹ cũng nhích lên 4,14 USD/gallon, khiến chi phí nhiên liệu của người tiêu dùng đội thêm khoảng 39%.
Khác với xăng chủ yếu phục vụ nhu cầu di chuyển cá nhân, diesel được ví như “mạch máu” của nền kinh tế thực. Đây là nhiên liệu đầu vào thiết yếu vận hành toàn bộ hệ thống logistics, từ xe tải đường dài, tàu hỏa chở hàng cho đến máy móc nông nghiệp và tàu thuyền đánh bắt. Tại các nền kinh tế mới nổi như Bangladesh, diesel còn là nguồn năng lượng chính để chạy máy bơm phục vụ các cánh đồng tưới tiêu.
Khi giá diesel leo thang tiệm cận kỷ lục, mọi mắt xích trong chuỗi sản xuất và lưu thông hàng hóa đều lập tức chịu sức ép đội chi phí vận hành.
"Cú sốc kép" bóp nghẹt công suất lọc dầu thế giới
Đà tăng vọt của các sản phẩm dầu tinh chế xuất phát từ tình trạng thắt chặt nguồn cung cục bộ bởi hai biến cố diễn ra cùng lúc trên bản đồ vận tải và lọc hóa dầu quốc tế.
Đầu tiên là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển gần 1/5 sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Dù đại diện Bộ Năng lượng Mỹ cho biết lượng dầu qua eo biển trong một số thời điểm đã phục hồi, song các tổ chức giám sát độc lập lại đưa ra bức tranh thận trọng hơn.
Báo cáo từ ngân hàng ING chỉ ra rằng lưu lượng dầu thực tế vận chuyển bằng đường biển từ vùng Vịnh hiện chỉ bằng khoảng 50% so với giai đoạn trước căng thẳng. Rủi ro gián đoạn hàng hải kéo dài khiến dòng chảy dầu thô nguyên liệu đến các tổ hợp chế biến quốc tế gặp nhiều trở ngại.
Áp lực càng gia tăng khi công suất lọc dầu toàn cầu hứng chịu thêm cú sốc lớn từ Nga - quốc gia xuất khẩu diesel lớn thứ 2 thế giới. Sau khi các cơ sở hạ tầng lọc dầu nội địa bị hư hại, Moscow đã chính thức dừng xuất khẩu mặt hàng diesel cho đến tháng 10 nhằm bảo đảm nguồn cung và bình ổn thị trường trong nước.
Nhóm chuyên gia phân tích tại ngân hàng ING nhận định: “Sự kết hợp giữa tình trạng đình trệ tại tuyến hàng hải huyết mạch và lệnh hạn chế xuất khẩu từ Nga đang khiến nguồn cung diesel đường biển toàn cầu sụt giảm khoảng 20% so với thông thường”. Sự thiếu hụt này dập tắt kỳ vọng sớm phục hồi nguồn cung sản phẩm tinh chế trong ngắn hạn.
Áp lực lên giá hàng hóa và người tiêu dùng
Sự cộng hưởng giữa giá dầu thô và chi phí nhiên liệu diesel đang tạo ra hiệu ứng lan truyền rõ rệt vào chuỗi cung ứng. Khi chi phí vận chuyển đường bộ và đường thủy tăng cao, các doanh nghiệp vận tải và phân phối hàng hóa khó có thể tự hấp thụ toàn bộ mức tăng này, buộc phải chuyển một phần chi phí vào cước vận chuyển và giá bán thành phẩm.
Đường truyền áp lực bắt đầu từ giá nhiên liệu đầu vào, ngấm dần vào khâu thu hoạch nông sản, vận chuyển nông sản từ nông trại về nhà máy, rồi từ kho bãi phân phối đến các kệ hàng siêu thị. Giới chuyên môn cảnh báo, nếu giá diesel neo ở vùng đỉnh lịch sử trong nhiều tuần tới, mặt bằng giá thực phẩm và hàng tiêu dùng thiết yếu sẽ phải đối mặt với áp lực điều chỉnh tăng.
Đánh giá về bức tranh vĩ mô, Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Christopher Waller cho biết kỳ vọng số liệu lạm phát thời gian tới vẫn trong tầm kiểm soát, do sức ép năng lượng đến nay chưa lan tỏa diện rộng sang mọi nhóm dịch vụ khác. Dẫu vậy, các chuyên gia tài chính đều đồng thuận rằng biến số nhiên liệu luôn có độ trễ nhất định trước khi phản ánh đầy đủ lên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp.
Theo nhận định từ ngân hàng ING, chi phí nhiên liệu chỉ có thể thực sự hạ nhiệt khi hội tụ đủ hai điều kiện tiên quyết, bao gồm hoạt động lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz được khơi thông ổn định trở lại và các nhà máy lọc dầu lớn nối lại hoạt động xuất khẩu bình thường ra thị trường quốc tế.