Giá dầu vượt 100 USD, làm gì để kiểm soát tốt giá tiêu dùng trong nước?

Giá dầu thô Brent đóng cửa tuần giao dịch trên mốc 104 USD/thùng, lần đầu tiên trở lại vùng ba chữ số kể từ cuối tháng 7. Giá dầu WTI của Mỹ cũng vượt mức 100 USD/thùng, tăng cao trong bối cảnh xung đột khu vực Trung Đông vẫn căng thẳng.

Xu hướng tăng lãi suất của các nước lớn

Giá dầu tăng vọt trở lại khiến áp lực lạm phát nhích lên và xác suất Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể tăng lãi suất trong cuộc họp tuần tới cũng gia tăng.

Theo số liệu Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 11/9, lạm phát cơ bản trong tháng 8 tăng mạnh hơn dự kiến: chỉ số giá tiêu dùng lõi (CPI lõi, không tính giá thực phẩm và năng lượng) tăng 0,3% so với tháng 7. Kết quả này càng củng cố quan điểm Fed cần hành động để kiềm chế áp lực giá cả.

Ngay sau khi số liệu được công bố, giới đầu tư đã thể hiện rõ kỳ vọng của mình. Theo hợp đồng tương lai lãi suất quỹ liên bang, xác suất Fed tăng lãi suất tại cuộc họp ngày 15-16/9 nhảy vọt lên trên 85%, so với mức khoảng 70% trước đó. Nhà đầu tư cũng dự đoán sẽ có đợt tăng lãi suất thứ hai trước cuối năm.

Bộ phận nghiên cứu Công ty chứng khoán Thiên Việt (TVS Research) cho rằng giá dầu tăng là nguyên nhân chính khiến lạm phát tăng trở lại tại hầu hết nền kinh tế trong đó nổi bật là các nền kinh tế lớn như Mỹ và EU. Với diễn biến này, các ngân hàng trung ương lớn sẽ nghiêng dần về lựa chọn tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát. 

Ở thị trường trong nước, chỉ số CPI được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố trong tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu trong nước điều chỉnh tăng theo giá nhiên liệu thế giới. Bình quân 8 tháng, CPI tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 4,24%.

Nhóm giao thông đóng góp phần lớn vào mức tăng của CPI tháng 8 so với tháng trước, trong khi nhóm hàng hóa và dịch vụ còn lại đều có mức tăng tương đương so với các tháng trước đó. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống cùng với nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng - tổng tỷ trọng chiếm hơn 50% - đóng góp lần lượt 1,7 điểm % và 1,5 điểm % vào chỉ số CPI tổng thể.

Rủi ro đối với lạm phát không chỉ đến từ áp lực của giá dầu leo thang, mà còn đến từ mức điều chỉnh chậm hơn từ các nhóm như ăn uống ngoài gia đình (phần tiền người dân trả để ăn uống ở ngoài thay vì mua nguyên liệu về nấu).

Dự báo CPI trong năm nay ở mức 4,5%, nhưng các chuyên gia của TVS Research nhận định nếu tình hình xung đột tại Trung Đông tiếp tục căng thẳng đến hết năm, chỉ số giá tiêu dùng bình quân cả năm có thể tăng lên mức 4,7%-5%.

Áp lực lạm phát không quá lớn

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê), nói rằng từ thực tế sức mua, tổng cầu hiện tại cho thấy áp lực đối với chỉ số giá tiêu dùng từ nay tới cuối năm không quá lớn.

Tuy nhiên, chỉ số giá tiêu dùng ở Việt Nam năm nay phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố bên ngoài, đặc biệt là diễn biến giá xăng dầu quốc tế. Nếu giá dầu thô thế giới tăng mạnh, tác động đến giá xăng dầu trong nước sẽ đáng lưu ý bởi nhiên liệu ảnh hưởng trực tiếp đến cả sản xuất và tiêu dùng.

Theo TS Lâm, tổng cầu trong nước hiện chưa tạo áp lực đáng kể lên mặt bằng giá; sức mua còn khiêm tốn nên cầu tiêu dùng không tăng mạnh.

 Một số dự án đầu tư có thể thiếu nguyên vật liệu như cát, đất, đá... từ đó đẩy phí tăng. Tuy nhiên, đây chủ yếu là vấn đề của cầu đầu tư, không phải cầu tiêu dùng nên tác động đến CPI không lớn.

“Yếu tố mùa vụ cuối năm cũng không đáng lo ngại. Dù nhu cầu tiêu dùng, đi lại, du lịch thường tăng vào cuối năm và dịp Tết, nhưng năm nay người dân vẫn chi tiêu thận trọng, trong khi doanh nghiệp khó tăng giá khi sức mua chưa mạnh. Biến số cần đặc biệt theo dõi vẫn là giá nhiên liệu”, TS Lâm nói. 

Bộ Tài chính vừa cập nhật 2 kịch bản lạm phát năm nay, với mức tăng trong khoảng 4,5% và 5%.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm tăng trong khoảng 4,5-5%.

Các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam tăng khoảng 3,8-5,2%.

Khi giá dầu thế giới tăng cao, cơ quan điều hành cần sử dụng linh hoạt các công cụ để hạn chế mức tăng của giá xăng dầu trong nước, tránh tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân. Nếu điều hành tốt giá xăng dầu và các yếu tố đầu vào được kiểm soát, TS Lâm cho rằng mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5-5% trong năm nay có cơ sở.

Chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực cho rằng Việt Nam về cơ bản vẫn đang kiểm soát tương đối tốt tình hình. Cụ thể, đối với các mặt hàng do Nhà nước quản lý, cơ quan chức năng vẫn kiểm soát thời điểm và mức độ điều chỉnh giá phù hợp nhằm bảo đảm tác động đến lạm phát không quá lớn.

Việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ được thực hiện theo hướng tích cực, khả quan hơn so với giai đoạn trước. Nguồn cung, đặc biệt là nguồn cung hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cũng được bảo đảm khá tốt. Do đó, lạm phát về cơ bản vẫn trong tầm kiểm soát, có thể xoay quanh mức 4,5% mà Quốc hội cho phép. 

Ở góc nhìn khác, ông Ngô Đăng Khoa, Giám đốc toàn quốc Khối Kinh doanh vốn, tiền tệ và Thị trường chứng khoán, Ngân hàng HSBC Việt Nam, lưu ý ba rủi ro có thể cùng xuất hiện từ nay đến cuối năm: giá năng lượng tăng trở lại, Fed giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn dự kiến, và nhu cầu mua ngoại tệ trong nước tăng mạnh theo mùa vụ khi doanh nghiệp thanh toán hàng nhập khẩu, trả nợ cuối năm.

Nếu cả ba yếu tố này xảy ra cùng lúc, tâm lý thị trường về tỷ giá và lãi suất có thể đảo chiều rất nhanh. Khi đó, theo ông Khoa, cơ quan điều hành cần có sẵn các phương án ứng phó chủ động, linh hoạt.