Bỏ qua điều hướng

Giả lập tế bào bằng các tranzito

Giả lập tế bào bằng các tranzito
Nguồn ảnh: KhoaHoc.tv

Sử dụng mạch điện tương tự, chứ không phải là kỹ thuật số, các nhà khoa học có thể dễ dàng xây dựng các mô hình giả lập của các hệ thống sinh học một cách hiệu quả và chính xác. Trong thế giới các mạch điện tương tự, các kỹ sư điện thường nghĩ hầu hết về mặt số lượng như là điện áp là liên tục có ng...

Sử dụng mạch điện tương tự, chứ không phải là kỹ thuật số, các nhà khoa học có thể dễ dàng xây dựng các mô hình giả lập của các hệ thống sinh học một cách hiệu quả và chính xác.

Trong thế giới các mạch điện tương tự, các kỹ sư điện thường nghĩ hầu hết về mặt số lượng như là điện áp là liên tục có nghĩa, là họ có thể nhận dãy giá trị vô tận. Hiện nay, với công nghệ tích hợp vi mạch kỹ thuật số, các kỹ sư suy nghĩ đơn giản hơn, họ có xu hướng suy nghĩ nhiều hơn về 0 và 1, đối lập nhị phân của logic kỹ thuật số.

Kể từ khi hoàn thành Dự án bộ gen con người, hai ngành mới phát triển mạnh là: sinh học tổng hợp và sinh học hệ thống đã nổi lên từ sự quan sát rằng trong một số cách thức, trình tự của các phản ứng hóa học dẫn đến việc sản xuất protein trong tế bào cũng giống như trong mạch điện tử. Nói chung, các nhà nghiên cứu trong cả hai lĩnh vực có xu hướng phân tích phản ứng đối lập nhị phân: Nếu một hóa chất có mặt, có một điều này sẽ xảy ra, nếu hóa chất này là vắng mặt, một điều khác lại xảy ra.

Tuy nhiên, Rahul Sarpeshkar, giáo sư kỹ thuật điện tại Phòng thí nghiệm nghiên cứu Điện Tử (RLE) của MIT, cho rằng đó là cách tiếp cận sai lầm. "Các tín hiệu trong các tế bào không phải là 0 hay 1", Sarpeshkar nói. "đó là khái niệm trừu tượng đơn giản hóa quá mức là loại đầu tiên, ở mức thô, phép tính xấp xỉ hữu ích cho những gì tế bào làm. Nhưng mọi người biết là sai".

Trong Hội nghị về các hệ thống và các mạch tích hợp y sinh diễn ra ở San Diego Hoa Kỳ, trong tháng11 năm 2011, giáo sư Sarpeshkar: nhà khoa học Lorenzo Turicchia, tiến sĩ Ramiz Daniel và nghiên cứu sinh Sung Sik Woo và tất cả các thành viên của Phòng thí nghiệm nghiên cứu Điện Tử (RLE) của MIT sẽ trình bày một báo cáo: họ sử dụng các mạch điện tử tương tự để xây dựng nên hai loại mô hình khác nhau tương tác giữa các protein và DNA trong tế bào. Các mạch điện tử tương tự sẽ bắt chước hành vi của tế bào với độ chính xác đáng kể nhưng có lẽ quan trọng hơn, các nhà nghiên cứu xây dựng các mô hình sinh học đó chỉ với một vài tranzito ít hơn nhiều so với yêu cầu của mô hình kỹ thuật số đòi hỏi.

Giả lập tế bào bằng các tranzito

Kết quả của nghiên cứu trên đã mở ra hướng đi mới: không chỉ là chế tạo mà còn mô phỏng điện tử các hệ thống sinh học một cách chính xác hơn, hiệu quả hơn. Điều này cũng cho thấy một khuôn khổ mới cho việc phân tích và thiết kế các quá trình sinh hóa chi phối hành vi của tế bào.

Hoạt động của transito giống như là một công tắc điện: Khi bật lên thì transito dẫn điện, khi bật xuống thì transito không dẫn điện. Trong một chip máy tính, hai trạng thái này được đại diện bởi 2 bít: 0 và 1.

Tuy nhiên, trong việc chuyển đổi giữa trạng thái không dẫn điện và các trạng thái dẫn điện, một tranzito sẽ đi qua tất cả các trạng thái như: hơi dẫn điện, dẫn điện vừa phải, khá dẫn điện, giống như một chiếc xe được tăng tốc từ số 0 đến 60, tăng tốc độ một cách tịnh tiến. Bởi vì các transito trong một con chip máy tính được dùng để thực hiện các hoạt động logic nhị phân, chúng được thiết kế để làm cho những giai đoạn chuyển giao không thể phát hiện. Nhưng giáo sư Sarpeshkar và các đồng nghiệp đang cố gắng khai thác các giai đoạn chuyển giao này.

"Chúng ta nói rằng: là một tế bào tuyến tụy thì sẽ sản xuất ra insulin", Sarpeshkar nói. "Vâng, khi lượng đường trong máu tăng lên, tế bào tuyến tụy sẽ cho nhiều insulin hơn. Nhưng nó không cào bằng. Nếu lượng đường trong máu tăng nhiều hơn, tế bào tuyến tụy sẽ tạo ra nhiều insulin hơn. Nếu lượng đường trong máu giảm đi một chút, tế bào tuyến tụy tạo ra lượng insulin ít hơn một chút. Đó là phân loại. Hoạt động này không phải là một cổng logic".

Xử lý như một thiết bị tương tự, một tranzito duy nhất có một phạm vi vô hạn của tính dẫn có thể, vì vậy nó có thể mô hình một phạm vi giới hạn nồng độ hóa học. Tuy nhiên, hoạt động như một công tắc nhị phân, một tranzito chỉ có hai trạng thái có thể, do đó, mô hình hoá một phạm vi lớn nhưng hữu hạn của nồng độ sẽ yêu cầu một ngân hàng toàn bộ các tranzito. Đối với các mạch lớn như trình tự mô hình của các phản ứng bên trong tế bào, logic nhị phân nhanh chóng trở nên quá phức tạp đến nỗi không thể kiểm soát được. Tuy nhiên, các mạch tương tự thì không như vậy. Thật vậy, mạch tương tự khai thác các hiện tượng vật lý, giúp xây dựng các mô hình giả lập của các hệ thống sinh học một cách hiệu quả và chính xác.

"Bạn nghĩ điện tử là gì"? giáo sư Sarpeshkar nói. "Đó là sự chuyển động của điện tử. Hóa học là gì? Hóa học: là các electron di chuyển từ một nguyên tử hay phân tử này sang nguyên tử hay phân tử khác. Hai khái niệm phải được kết nối sâu sắc: Cả hai đều nói về điện tử".

Các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm nghiên cứu Điện Tử (RLE) của MIT, thực hiện các thí nghiệm sinh học, đo lường tác động dần dần làm tăng nồng độ của hai loại protein khác nhau trong tế bào. Cả hai protein tác động tới tế bào bắt đầu sản xuất các protein khác nhưng theo hai hướng khác nhau: hướng thứ nhất: Một trong số các protein mới bị ràng buộc vào chuỗi ADN và đã làm cho tế bào gia tăng sản xuất 1 protein đặc biệt, hướng thứ hai: hạn chế sản xuất protein của tế bào.

Giáo sư Sarpeshkar và các đồng nghiệp đã có thể tạo ra mô hình cho cả hai quá trình bằng cách sử dụng các bảng mạch tương tự chỉ có 8 tranzito mỗi mạch. Hơn nữa, để các bảng mạch tương tự tạo thành hình ảnh phản chiếu của nhau, đại diện cho sự khác biệt giữa: kích hoạt trực tiếp sản xuất protein và tắt một mạch hạn chế sản xuất protein của tế bào. Và cuối cùng, tạo ra các mạch mô hình hóa sự tương tác của các gen và protein với độ chính xác đáng kể.

"Khái niệm bằng cách sử dụng một tranzito duy nhất để thực hiện một phương trình toàn bộ được thực hiện trên một máy tính kỹ thuật số, sẽ phải mất một vài dòng mã, và nếu bạn nhìn vào bên trong hộp, nó sẽ được hàng triệu tranzito - chắc chắn chỉ mới chạy một ứng dụng thôi". theo Gert Cauwenberghs, một giáo sư công nghệ sinh học và sinh học tại Đại học California tại San Diego, Hoa Kỳ. "Biến đổi cực đoan trong các hệ thống sinh học, và thực tế rằng hệ thống vẫn kiên cường chống lại các biến thể, sẽ cho thấy rằng các mạch tương tự, với một số nguyên tắc nhiệt động lực học vật lý như nhau và tiếng ồn nhúng trong chúng, sẽ là một nền tảng thực thi tốt".

Giáo sư Cauwenberghs cảnh báo rằng: tiện ích cho các nhà sinh học, một mô hình tương tự của các mạch di truyền sẽ có được nhiều phức tạp hơn nữa mà các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm nghiên cứu Điện Tử (RLE) của MIT đã mô tả trong bài báo mới của họ. Xây dựng một mô hình như vậy, ông nói, sẽ đòi hỏi sự hợp tác làm việc của nhiều nhà sinh học trong việc tạo ra dữ liệu chính xác về nồng độ hoá chất trong tế bào, cũng như đòi hỏi kỹ năng của các kỹ sư điện. Nhưng "chắc chắn có hiệp lực giữa hai lĩnh vực này", Cauwenberghs nói thêm.

Trong tế bào, tín hiệu sinh học thường biến đổi liên tục theo mức độ, thay vì chỉ rơi vào hai trạng thái đơn giản là có hoặc không có. Từ đặc điểm đó, các nhà khoa học MIT đề xuất dùng mạch điện tương tự để giả lập hoạt động tế bào chính xác và hiệu quả hơn. Cách tiếp cận này khác mạch kỹ thuật số, vốn thường quy mọi thông tin về hai giá trị nhị phân 0 và 1. Trong mạch tương tự, điện áp có thể nhận một dãy giá trị liên tục, gần như vô tận, giúp hệ thống biểu diễn những thay đổi rất nhỏ. Ngược lại, kỹ thuật số đơn giản hóa thế giới bằng các trạng thái đối lập, phù hợp với xử lý logic nhưng có thể bỏ qua nhiều sắc thái. Sự khác biệt ấy đặc biệt quan trọng khi mô phỏng phản ứng hóa học, nơi nồng độ chất thường tăng giảm theo từng mức thay vì bật tắt tức thời. Sau khi Dự án bộ gen con người hoàn thành, sinh học tổng hợp và sinh học hệ thống phát triển mạnh từ nhận xét rằng phản ứng hóa học trong tế bào có nét tương đồng với mạch điện. Nhiều nhà nghiên cứu thường phân tích các phản ứng theo kiểu nhị phân, tức hóa chất hiện diện thì một quá trình xảy ra, còn vắng mặt thì quá trình khác xuất hiện. Giáo sư Rahul Sarpeshkar thuộc Phòng thí nghiệm nghiên cứu Điện Tử, MIT, cho rằng cách nhìn này quá thô và không phản ánh đầy đủ hoạt động thực tế của tế bào. Theo Sarpeshkar, tín hiệu tế bào không phải những con số 0 hoặc 1, dù mô hình nhị phân vẫn hữu ích như phép tính xấp xỉ ban đầu. Cách trừu tượng hóa ấy giúp con người dễ phân tích, nhưng đồng thời che khuất những biến thiên liên tục vốn quyết định mức độ phản ứng sinh học. Chính khoảng bị bỏ qua giữa hai trạng thái trở thành trọng tâm trong thiết kế của nhóm nghiên cứu MIT. Tại Hội nghị về các hệ thống và các mạch tích hợp y sinh ở San Diego, Hoa Kỳ, tháng 11 năm 2011, nhóm đã trình bày hướng nghiên cứu này. Giáo sư Sarpeshkar cùng Lorenzo Turicchia, tiến sĩ Ramiz Daniel, nghiên cứu sinh Sung Sik Woo và các thành viên RLE xây dựng hai mô hình khác nhau. Hai mô hình đó mô phỏng sự tương tác giữa protein và DNA trong tế bào bằng các mạch điện tử tương tự. Kết quả cho thấy mạch tương tự có thể bắt chước hành vi tế bào với độ chính xác đáng kể, đồng thời cần ít tranzito hơn nhiều so với mô hình kỹ thuật số tương đương. Lợi thế này xuất hiện vì một tranzito tương tự có thể biểu diễn nhiều mức dẫn điện, thay vì chỉ giữ hai trạng thái cố định. Với số linh kiện ít hơn, mô hình trở nên gọn hơn, tiết kiệm hơn và phù hợp hơn với những hệ thống sinh học phức tạp. Tranzito thường được hình dung như công tắc điện, bật thì dẫn điện, tắt thì không dẫn điện, tương ứng hai giá trị 1 và 0 trong chip máy tính. Tuy nhiên, khi chuyển từ không dẫn điện sang dẫn điện, tranzito thực tế đi qua nhiều mức trung gian, từ hơi dẫn điện đến dẫn điện vừa phải rồi dẫn điện mạnh. Các mạch kỹ thuật số thường cố làm những giai đoạn chuyển tiếp ấy khó nhận biết, còn nhóm MIT muốn tận dụng chính phần chuyển tiếp để mô phỏng sinh học. Ví dụ, tế bào tuyến tụy không chỉ đơn giản sản xuất insulin hoặc không sản xuất insulin khi đường huyết thay đổi. Đường huyết tăng nhiều khiến tế bào tạo nhiều insulin hơn, đường huyết giảm nhẹ khiến lượng insulin giảm nhẹ, tạo nên đáp ứng liên tục chứ không phải một cổng logic. Vì vậy, một tranzito hoạt động theo nguyên lý tương tự có thể mô hình hóa nhiều nồng độ hóa học, mở ra khuôn khổ mới để phân tích và thiết kế các quá trình sinh hóa chi phối hành vi tế bào.