Phí sàn cao, người bán tìm đường khác
Anh Hữu Khánh (ngụ phường Chánh Hưng, TPHCM), chủ một cửa hàng tạp hóa, cho biết từng kinh doanh trên sàn thương mại điện tử với tên gọi "Tạp hóa D.L". Giai đoạn 2023-2024 là thời kỳ kinh doanh thuận lợi nhất, khi cửa hàng thường xuyên đạt 1.000-1.200 đơn hàng mỗi ngày.
Theo anh Khánh, sàn thương mại điện tử giúp cửa hàng tiếp cận lượng lớn khách hàng mới, nhưng các khoản phí và chiết khấu ngày càng tạo áp lực lên lợi nhuận, buộc người bán phải cân nhắc tăng giá sản phẩm.
Để giảm chi phí và xây dựng tệp khách hàng riêng, trước đây anh thường gửi kèm mã giảm giá trong mỗi đơn hàng, khuyến khích khách mua trực tiếp qua Facebook hoặc Zalo. Mức ưu đãi được tính toán từ khoản phí tiết kiệm được khi giao dịch ngoài sàn.
Cách làm này giúp cửa hàng vừa tận dụng lượng khách từ sàn thương mại điện tử, vừa phát triển kênh bán hàng riêng để giảm phụ thuộc vào nền tảng.
Tuy nhiên, khi các sàn siết chặt quy định về việc kết nối người mua và người bán ngoài nền tảng, đồng thời chi phí bán hàng tăng cao, hoạt động kinh doanh của anh Khánh gặp nhiều khó khăn.
Theo tính toán của anh, tổng chi phí bán hàng trên sàn, bao gồm phí nền tảng, vận chuyển và các khoản liên quan, có thể chiếm 30-40% giá trị đơn hàng. Chẳng hạn, với đơn hàng 2 triệu đồng, người bán phải chi 600.000-700.000 đồng cho các khoản phí.
Người bán tìm cách kéo khách rời các sàn thương mại điện tử vì phí cao (Ảnh: Q.N).
Áp lực chi phí khiến cửa hàng phải tăng giá bán, ảnh hưởng đến sức mua. Anh Khánh cho biết doanh thu giảm khoảng 30-50% và quyết định rời sàn từ năm 2026.
"Các sàn có quy định riêng thì người bán phải tuân thủ. Tuy nhiên, khi thuế, phí tăng cao, buộc phải tăng giá sản phẩm trong khi khách hàng không chấp nhận, việc rời sàn trở thành lựa chọn khó tránh khỏi", anh chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Mạnh Tấn, Giám đốc Marketing Haravan, Phó ban Nền tảng thương mại điện tử thuộc Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), khoảng một năm qua, các sàn lớn liên tục điều chỉnh phí cố định, phí dịch vụ và phí thanh toán. Tổng chi phí có thể lên tới 35-40% doanh thu.
Mức phí này gây sức ép đáng kể lên biên lợi nhuận của các nhà bán hàng nhỏ lẻ và doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt trong những đợt khuyến mại lớn.
Bên cạnh áp lực chi phí, nhu cầu chủ động quản lý và chăm sóc khách hàng cũng thúc đẩy người bán phát triển các kênh kinh doanh riêng. Việc này giúp họ duy trì quan hệ với khách hàng cũ, tăng khả năng mua hàng lặp lại và giảm phụ thuộc vào các sàn thương mại điện tử.
Sàn siết giao dịch ngoài nền tảng để làm gì?
Trao đổi với phóng viên Dân trí, Shopee cho biết từ ngày 25/5, sàn cập nhật Chính sách giao dịch ngoài Shopee, trong đó quy định các hành vi cung cấp thông tin nhằm điều hướng hoặc khuyến khích người mua giao dịch bên ngoài nền tảng, cùng các biện pháp xử lý tương ứng.
Theo Shopee, phiếu cảm ơn hoặc phiếu bảo hành có số điện thoại của người bán gửi kèm trong gói hàng không bị xem là vi phạm.
Tuy nhiên, các thông tin khác trong gói hàng nếu có nội dung quảng cáo, điều hướng hoặc lôi kéo người mua giao dịch ngoài Shopee, hoặc gây ảnh hưởng đến uy tín, danh tiếng của sàn, sẽ bị xem là vi phạm chính sách hiện hành.
Shopee cho rằng việc hạn chế nhằm bảo vệ quyền lợi của cả người mua và người bán. Theo sàn, giao dịch bên ngoài có thể phát sinh lừa đảo, gian lận hoặc tranh chấp nằm ngoài cơ chế bảo vệ của nền tảng.
Nhiều sàn ra quy định không cho người bán tìm cách kéo khách ra mua trực tiếp (Ảnh: Q.N ).
Với TikTok Shop, chính sách cập nhật tháng 6 dành cho người bán tại Việt Nam cũng áp dụng chế tài đối với hành vi sử dụng thông tin cá nhân của người mua để chuyển hướng giao dịch ra ngoài nền tảng.
Các hành vi bị cấm gồm chia sẻ thông tin liên hệ như số điện thoại, email, tài khoản mạng xã hội hoặc đường dẫn nhằm chuyển hướng người mua ra ngoài nền tảng. Quy định này được áp dụng trong giao tiếp, danh sách sản phẩm hoặc tài liệu thực hiện đơn hàng.
Chính sách cũng quy định về việc thu thập thông tin cá nhân của người mua, liên hệ khách hàng ngoài các kênh của sàn hoặc gửi nội dung tiếp thị không được yêu cầu.
Theo các sàn, mục tiêu của những quy định này là duy trì cơ chế bảo vệ người mua, đồng thời hạn chế các rủi ro phát sinh khi giao dịch được thực hiện bên ngoài nền tảng.
Người bán bị "kẹt" giữa phí và quy định?
Dưới góc độ bảo vệ người tiêu dùng, luật gia Phan Thị Việt Thu, nguyên Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng TPHCM, cho rằng khó có thể quy kết việc các sàn thương mại điện tử siết liên lạc trực tiếp giữa người bán và khách hàng là không hợp lý.
Theo bà, khi mua hàng qua sàn, nếu phát sinh vấn đề về sản phẩm, người mua có thể làm việc trực tiếp với sàn để khiếu nại và được hỗ trợ theo cơ chế bảo vệ của nền tảng.
Ngược lại, nếu người bán đưa khách ra ngoài sàn để giao dịch qua các kênh khác, khi xảy ra sự cố, người mua có thể không còn được giải quyết theo chính sách của nền tảng.
Với những người bán cho rằng phí sàn cao, bà Thu cho rằng họ có thể lựa chọn sàn khác hoặc phát triển thêm các kênh bán hàng riêng để cân bằng hoạt động kinh doanh.
"Dĩ nhiên, phí sàn cao, người kinh doanh không có lãi sẽ dần mất đi, sàn sẽ mất người bán, đồng nghĩa mất cơ hội cạnh tranh kinh doanh. Đó là quy luật cung cầu", bà Thu nói.
Tuy nhiên, từ thực tế kinh doanh, nhiều người bán cho rằng câu chuyện không đơn giản là chọn ở lại hay rời sàn.
Anh Tiến (ngụ TPHCM), kinh doanh nội thất lắp ghép trên sàn Shopee, cho biết mỗi sản phẩm như kệ, tủ gồm nhiều chi tiết. Có trường hợp đơn hàng thiếu một vài món, trong khi bộ sản phẩm thường chỉ kèm phiếu hướng dẫn nên khách không biết liên hệ trực tiếp với shop.
Khi đó, khách có thể phản ánh lên sàn hoặc trả lại cả đơn hàng. Với sản phẩm cồng kềnh, việc hoàn trả khiến chi phí vận chuyển tăng cao.
Theo anh Tiến, nếu người bán được để lại số điện thoại tư vấn, shop có thể nhanh chóng gửi bổ sung linh kiện hoặc hướng dẫn khách xử lý, thay vì phải chuyển hoàn cả đơn hàng.
Không phải ai cũng muốn rời sàn
Trong khi một bộ phận người bán tính chuyện rời sàn, nhiều nhà sản xuất cho rằng kênh thương mại điện tử vẫn là một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh.
Anh Nguyễn Kim Sơn, đại diện thương hiệu bánh pía Phúc An, cho rằng việc kinh doanh trực tuyến, qua các sàn thương mại điện tử là một trong những cứu cánh hữu hiệu của nhiều mặt hàng, bên cạnh kinh doanh qua đại lý, điểm bán trực tuyến. Nên trước nhiều than phiền về phí sàn tăng, các doanh nghiệp kinh doanh cũng cần tính lại các khâu để giảm chi phí đối với sản phẩm bán trực tuyến.
Theo anh Sơn, một trong giải pháp hiện tại các doanh nghiệp có thể thiết kế bao bì riêng cho kênh online để hạ giá thành, với chất lượng hàng bên trong không thay đổi, đồng thời xây dựng mức giá phù hợp cho đại lý và nhà bán lẻ khi đưa sản phẩm lên sàn.
Đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP được giới thiệu tại các phiên livestream trên các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử (Ảnh: Q.N).
Ở một hướng khác, bà Hồ Thị Minh Phúc, đại diện Bánh ít lá gai Hoàng Đông (Gia Lai), cho biết mỗi phiên livestream có thể bán 400-500 đơn; riêng các phiên do KOL, KOC thực hiện có thể đạt hơn 1.000 đơn.
Theo bà Phúc, khi chi phí trên sàn tăng, giá bán trên livestream cũng chịu tác động. Do đó, doanh nghiệp có thể hỗ trợ mức giá tốt hơn cho KOL, KOC và đại lý để duy trì sức cạnh tranh.
Theo ông Nguyễn Mạnh Tấn, mục tiêu của nhà bán không nhất thiết là rời sàn mà là giảm sự phụ thuộc vào một nền tảng, đồng thời chủ động chăm sóc khách hàng và xây dựng dữ liệu riêng.
Ông cho rằng doanh nghiệp có thể từng bước dịch chuyển cơ cấu doanh thu, từ mức 80% trên sàn - 20% ở kênh riêng sang 70-30, 60-40 hoặc 50-50.
"Nhà bán cần tăng thêm giá trị cho sản phẩm, đặt nền móng cho việc xây dựng câu chuyện thương hiệu để tạo sự khác biệt. Khi đó, khách hàng có lý do để chấp nhận mức giá cao hơn thay vì chỉ lựa chọn sản phẩm dựa trên giá rẻ", ông Tấn nói.