‘Giải mã’ quy trình xả lũ của thủy điện Trị An lớn nhất miền Nam - Thanh Niên

Vào mùa khô, thủy điện Trị An - thủy điện lớn nhất miền Nam - vẫn phải duy trì xả nước về hạ du để đẩy mặn. Còn mùa mưa, khi nước về nhiều thì xả lũ để đảm bảo an toàn hồ chứa những cũng phải 'canh triều cường' để giảm ngập cho hạ du.

Thủy điện Trị An là thủy điện lớn nhất miền Nam, nằm trên địa bàn thành phố Đồng Nai, chủ sở hữu là Tập đoàn Điện lực Việt Nam, đơn vị quản lý vận hành hồ là Công ty thủy điện Trị An.

Thủy điện Trị An có công suất 400 MW với 4 tổ máy. Dung tích hồ chứa 2.764 triệu m³ nước, cao trình 62 m, mực nước chết là 50 m (dưới mức nước này không thể phát điện).

8 cửa xả lũ ở đập tràn, thứ tự mở ra sao?

Ngoài đập phát điện, thủy điện Trị An còn có 1 đập xả tràn (nằm cách đập chính khoảng 3 km) nhằm điều tiết nguồn nước trong mùa mưa, đảm bảo an tòa hồ chứa.

Đập tràn có 8 cửa, được đánh số thứ tự từ 1 - 8 từ trái sang phải, theo hướng nhìn từ thượng lưu về hạ du. Thứ tự các cửa mở cũng được quy định rõ, đầu tiên là cửa số 3, sau đó đến cửa số 5, 7; rồi quay lại mở cửa số 1, 2, 4, 6, 8.

Mới đầu, độ mở của các cửa khoảng 1 m, tương đương lưu lượng khoảng 150 m³/giây. Khi đã mở đồng loạt hết 8 cửa mà nước vẫn về nhiều thì bắt đầu nâng độ mở lên dần dần (lúc này thứ tự cửa mở có sự thay đổi như sau: 1, 3, 5, 7, 2, 4, 6, 8).

Về lưu lượng xả lũ, Giám đốc Công ty thủy điện Trị An căn cứ trên cơ sở lưu lượng nước về hồ, lượng mưa trên lưu vực, mực nước thượng lưu, thông tin thủy văn của các nhà máy thủy điện bậc trên và mực nước hạ du sông Đồng Nai tại trạm thủy văn Biên Hòa để quyết định lưu lượng xả nhằm đảm bảo an toàn công trình và giảm ảnh hưởng cho hạ du.

Thủy điện Trị An hú còi trước khi tăng lượng xả lũ

Cách hú còi báo hiệu

Tại quyết định phê duyệt quy trình vận hành hồ chứa thủy điện Trị An do Bộ Công thương ban hành vào tháng 4.2025, nêu rõ trước khi xả lũ, Công ty thủy điện Trị An phải báo cáo đến UBND thành phố Đồng Nai, các địa phương vùng hạ du và các sở ban ngành có liên quan. Thời gian thông báo phải trước 4 giờ kể từ thời điểm xả lũ, trường hợp xả lũ lần đầu thì phải thông báo trước 24 giờ.

Hình ảnh bên dưới đập tràn thủy điện Trị An khi xả lũ

Ngoài ra, trước thời điểm chuẩn bị xả lũ phải báo động bằng loa phóng thanh hoặc hú còi để thông báo. Nếu xả lần đầu thì kéo 3 hồi còi trước khi xả lũ 30 phút, mỗi hồi 20 giây và cách nhau 10 giây.

Nếu mở thêm cửa xả thì kéo 2 hồi coi, mỗi hồi 20 giây và cách nhau 10 giây.

Trong trường hợp đặc biệt cần xả lũ khẩn cấp để bảo vệ công trình thì kéo 5 hồi còi, mỗi hồi 20 giây và cách nhau 5 giây.

Mùa khô vận hành thế nào?

Trong mùa khô (tính từ đầu tháng 12 đến đầu mùa mưa), thủy điện Trị An phải vận hành xả nước (qua tuabin phát điện) về hạ du để đảm bảo dòng chảy tối thiểu, dao động ở mức từ 105 m³/giây - 130 m³/giây (tùy thời điểm và mực nước hồ).

Quyết định của Bộ Công thương cũng nêu rõ, trong quá trình vận hành nếu độ mặn của sông Đồng Nai tại vị trí lấy nước trạm bơm Hóa An (nằm ngay chân cầu Hóa An thuộc phường Biên Hòa, thành phố Đồng Nai) lấy nước cung cấp cho Nhà máy nước Thủ Đức (TP.HCM) vượt 250 mg/l liên tục 24 giờ thì Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai (nay là thành phố Đồng Nai) quyết định việc điều chỉnh thời gian, lưu lượng xả của thủy điện lớn nhất miền Nam cho phù hợp.

Đập tràn thủy điện Trị An được thiết kế xả lũ với lưu lượng đến hơn 17.000 m³/giây. Tuy nhiên trong quá trình hoạt động, lưu lượng xả cao nhất chỉ hơn 1.200 m³/giây. Mỗi lần xả lũ, gần như không gây ngập lụt nhiều cho hạ du.

Lí giải điều này, ông Võ Tấn Nhẫn, nguyên Giám đốc Công ty thủy điện Trị An (nghỉ hưu từ tháng 5.2025), nói do thủy điện Trị An nằm ở cuối bậc thang thủy điện trên sông Đồng Nai, dòng sông từ thủy điện đổ ra biển độ có dốc thấp, dòng chảy hiền hòa.