Đối mặt vấn đề này, các nhà khoa học tại tỉnh Okinawa (Nhật Bản) mới đây công bố kết quả ứng dụng thành công phương pháp triệt sản tự nhiên, vừa ngăn chặn hiệu quả côn trùng gây hại vừa thân thiện với môi trường. Giải pháp này đã dập tắt trên diện rộng dịch bệnh do ruồi đục bí, một loại côn trùng ngoại lai phá hoại nông sản địa phương.
Tháng 4/2024, hòn đảo cực tây nam của Nhật Bản phải đối mặt với ruồi đục bí, loại côn trùng có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Chỉ trong vòng một năm, sự sinh sôi nhanh chóng của loài này đã trở thành mối đe dọa mới với nông sản địa phương. Tuy nhiên, Okinawa cũng là nơi có hệ sinh thái đa dạng, là "mái nhà" của nhiều loài động vật, thực vật và côn trùng. Bởi vậy, bài toán đặt ra cho các nhà khoa học là làm thế nào vừa ngăn chặn loài gây hại, nhưng cũng không làm ảnh hưởng hệ sinh thái.
Phần lớn vòng đời gây hại của loài này diễn ra bên trong quả, khi ruồi đẻ trứng và ấu trùng phá hoại từ bên trong khiến quả bị thối. Ngoài đặc điểm khó bị phát hiện, việc phun thuốc bên ngoài thường không xử lý được ấu trùng đã chui vào quả. Vòng đời của loài này mặc dù chỉ trong khoảng một tháng nhưng mỗi cặp ruồi sinh sản có thể nhân số lượng lên gấp 24 lần. Dịch bệnh lây lan đã khiến nông nghiệp địa phương thiệt hại nặng nề, buộc Bộ Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản (MAFF) phải tạm ngừng xuất khẩu một số loại nông sản từ Okinawa vào tháng 4/2025.
Theo NHK, hai chuyên gia Kusumoto Misaki và Honma Atsushi thuộc Trung tâm Bảo vệ thực vật tỉnh Okinawa là những người đầu tiên đề xuất sử dụng triệt sản tự nhiên, một phương pháp hiệu quả mà không sử dụng chất hóa học. Trước hết, nhóm nghiên cứu nhanh chóng khảo sát các khu vườn địa phương, sau đó phối hợp với nông dân thu hồi các loại quả mà loài ruồi đục bí hay đẻ trứng. Hàng nghìn bẫy ruồi đã được đặt ở khắp Okinawa để thu thập thông tin về sự phát triển của loài này. Bước tiếp theo, các nhà nghiên cứu đã nuôi cấy ruồi đực trong phòng thí nghiệm và xử lý triệt sản bằng phóng xạ. Ngoài ra, hai chuyên gia Kusumoto Misaki và Honma Atsushi còn đặc biệt thiết kế lồng nuôi kiểu mới, thông thoáng và phù hợp đặc tính của loài này, giúp tăng gấp sáu lần số lượng ruồi đực.
Tới tháng 10/2026, số lượng lớn ruồi đực triệt sản đang được thả ra môi trường vẫn tăng lên, làm suy giảm nhanh chóng số lượng ấu trùng ruồi đục bí và ngăn chặn thành công trên diện rộng sự sinh sôi của loài gây hại này. “Thành công lần này đã giúp chúng tôi thêm tự tin, thu nhiều kinh nghiệm thực tế về một giải pháp thân thiện, hiệu quả khi đối phó không chỉ với loài ruồi đục bí, mà cả các loài côn trùng gây hại khác”, chuyên gia Kusumoto Misaki chia sẻ.
ANH VŨ