Trong xu hướng chuyển đổi đang diễn ra trên toàn cầu, Philip Morris International (PMI) là một trong những doanh nghiệp đi đầu khi sớm tái định hướng từ thuốc lá điếu truyền thống sang các sản phẩm không khói, đồng thời đầu tư mạnh vào nghiên cứu khoa học và công nghệ. Cách tiếp cận này không chỉ hướng tới mục tiêu giảm tác hại cho người hút thuốc trưởng thành mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao giá trị của ngành trong nền kinh tế tri thức.
4 trụ cột của quá trình hiện đại hóa tới giảm tác hại
Trụ cột đầu tiên là chuyển từ sản xuất truyền thống sang mô hình dựa trên khoa học, công nghệ và nghiên cứu - phát triển (R&D). Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ nguyên liệu và sản xuất, thì ngày nay năng lực nghiên cứu và đổi mới đang trở thành yếu tố quyết định. Sự phát triển của các sản phẩm không khói đòi hỏi đầu tư vào các lĩnh vực như độc chất học, khoa học vật liệu, công nghệ điện tử và hành vi người dùng, đưa R&D trở thành mắt xích quan trọng của ngành.
Quá trình chuyển đổi của PMI là một ví dụ tiêu biểu cho mô hình chuyển đổi này. Từ năm 2008 đến nay, tập đoàn cho biết đã đầu tư hơn 16 tỷ USD vào nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các sản phẩm không khói thuốc; công bố 551 nghiên cứu khoa học liên quan và xây dựng đội ngũ hơn 1.600 nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia R&D trên toàn cầu. Theo công bố của doanh nghiệp, 99,7% ngân sách R&D năm 2025 được dành cho danh mục sản phẩm không khói.
Chia sẻ với lãnh đạo cấp cao Việt Nam tại cuộc đối thoại bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA 81) cuối tháng 9 vừa qua, ông Marco Mariotti, Chủ tịch PMI khu vực Nam Á, Đông Dương và Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (CIS), nêu: “Chúng tôi đặt tương lai của mình vào mục tiêu thay thế thuốc lá điếu truyền thống bằng các sản phẩm không khói thuốc, nhằm cải thiện sức khỏe cộng đồng thông qua khoa học và đổi mới sáng tạo”.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Trụ cột thứ hai là chuyển từ chuỗi giá trị nguyên liệu sang chuỗi giá trị công nghệ, sở hữu trí tuệ và dữ liệu. Nếu trước đây giá trị của ngành chủ yếu đến từ nguyên liệu và sản xuất, thì ngày nay bằng sáng chế, công nghệ, phần mềm và các quy trình sản xuất tiên tiến sẽ quyết định vị thế này. Điều này cho thấy giá trị gia tăng đang dịch chuyển từ tài nguyên sang tri thức và đổi mới sáng tạo.
Trụ cột thứ ba là chuyển từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm không khói. Đây được xem là biểu hiện rõ nét nhất của quá trình hiện đại hóa ngành trong những năm gần đây. Thay vì tập trung hoàn toàn vào các sản phẩm thuốc lá truyền thống, nhiều doanh nghiệp đang đầu tư phát triển các giải pháp không khói dành cho người trưởng thành vẫn muốn tiếp tục sử dụng thuốc lá và chưa thể cai hoàn toàn.
Ở góc độ này, PMI là tập đoàn đi đầu trong việc chuyển đổi mô hình kinh doanh từ rất sớm. Chiến lược này được triển khai từ năm 2014 và đến tháng 6/2026, các sản phẩm không khói của tập đoàn đã hiện diện tại 109 thị trường, phục vụ khoảng 43 triệu người trưởng thành trên toàn cầu. Trong quý II/2026, hạng mục các sản phẩm không khói đã đóng góp khoảng 42% tổng doanh thu thuần của doanh nghiệp.
Trụ cột cuối cùng là thu hút FDI chất lượng cao, cơ sở sản xuất hiện đại và nguồn nhân lực kỹ thuật cao. Trong mô hình công nghiệp mới, giá trị của một dự án đầu tư không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn ở khả năng chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Hiện đại hóa ngành thuốc lá đúng hướng: Hướng tới mục tiêu giảm gánh nặng xã hội
Việt Nam nằm trong top 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới. Trong khi đó, thuốc lá lại liên quan đến hơn 100.000 ca bệnh tật và tử vong, đồng thời gây thiệt hại kinh tế khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP mỗi năm. Vì vậy, giảm tỷ lệ hút thuốc và giảm tác hại của việc sử dụng thuốc lá là mục tiêu quan trọng đối với cả sức khỏe cộng đồng lẫn nền kinh tế quốc gia.
Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), phần lớn tác hại của thuốc lá xuất phát từ quá trình đốt cháy, tạo ra khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất độc hại liên quan đến bệnh tật và tử vong sớm. FDA cũng cho biết các sản phẩm thuốc lá không khói (không đốt cháy) đều nằm ở mức rủi ro thấp hơn so với thuốc lá truyền thống trên "chuỗi nguy cơ" của các sản phẩm thuốc lá, dù không có sản phẩm thuốc lá nào được xem là an toàn.
Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp trên thế giới đang đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ thay thế quá trình đốt cháy. Theo thông tin từ PMI, mục tiêu của các sản phẩm không khói là loại bỏ quá trình đốt cháy, từ đó làm giảm đáng kể sự hình thành và hàm lượng của các chất gây hại so với khói thuốc lá điếu.
Thực tiễn quốc tế cũng ghi nhận những thay đổi đáng chú ý trong hành vi tiêu dùng. Một nghiên cứu đăng trên Tobacco Control năm 2025 cho thấy doanh số thuốc lá điếu bình quân đầu người tại Nhật Bản đã giảm hơn 50% trong giai đoạn 2011-2023, trong khi doanh số thuốc lá làm nóng (heated tobacco) tăng mạnh sau khi được thương mại hóa. Nghiên cứu cho rằng sự phát triển của sản phẩm thuốc lá làm nóng là một trong những yếu tố có liên quan đến sự suy giảm doanh số thuốc lá điếu, dù đồng thời lưu ý rằng nhiều yếu tố khác cũng góp phần tạo nên xu hướng này.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tuy nhiên, hiện đại hóa ngành thuốc lá chỉ có ý nghĩa khi dựa trên nền tảng khoa học, đánh giá độc lập, minh bạch dữ liệu và một khuôn khổ quản lý chặt chẽ nhằm ngăn ngừa việc sử dụng ở người chưa hút thuốc và người dưới tuổi trưởng thành. FDA cũng nhấn mạnh rằng bên cạnh việc giảm nguy cơ cho người hút thuốc trưởng thành, các chính sách cần đồng thời ngăn thanh thiếu niên tiếp cận nicotine.
Vì vậy, "hiện đại hóa đúng hướng" không phải là chuyển người sử dụng từ sản phẩm này sang sản phẩm khác bằng mọi giá, mà là kết hợp các giải pháp ngăn người mới hút thuốc, hỗ trợ cai thuốc và tiếp tục nghiên cứu các công nghệ có tiềm năng giảm tác hại so với thuốc lá truyền thống.
Nếu được quản lý dựa trên khoa học, quá trình này có thể thúc đẩy ngành thuốc lá chuyển từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, với mục tiêu cuối cùng là góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí kinh tế - xã hội do thuốc lá gây ra.