Nhiều hệ lụy khi “treo” mã số thuế
Cục Thống kê cho biết, tám tháng năm 2026 và nhất là trong tháng 8, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2025. Cụ thể, trong tháng 8, cả nước có hơn 9.600 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 33,6% so với tháng trước và tăng 151% so với cùng kỳ; lũy kế tám tháng có 40.800 doanh nghiệp, tăng hơn 125%. Trên hệ thống dữ liệu quản lý thuế cũng ghi nhận gần 95.000 doanh nghiệp, tổ chức hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế, bằng 209% so với cùng kỳ.
Một trong những nguyên nhân của tình trạng nêu trên là do ngành thuế tập trung xử lý hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế thông qua chiến dịch Làm sạch mã số thuế-Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh.
Theo Phó Cục trưởng Thuế Mai Sơn, cần bóc tách, làm rõ bản chất nhiều dữ liệu liên quan. Số liệu do Cục Thống kê cung cấp là số doanh nghiệp thực hiện thủ tục giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh, còn số liệu của cơ quan thuế có phạm vi rộng hơn, gồm doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, hợp tác xã, cơ quan hành chính, văn phòng đại diện và các tổ chức thực hiện đăng ký thuế khác. Trong số các doanh nghiệp/tổ chức đóng mã số thuế, chỉ có hơn 23.000 doanh nghiệp/tổ chức phát sinh nhu cầu trong năm 2026, còn lại khoảng 72.000 doanh nghiệp/tổ chức là hồ sơ tồn đọng nhiều năm trước, được cơ quan thuế tập trung xử lý trong chiến dịch.
Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp thành lập mới vẫn tiếp tục gia tăng khi số mã số thuế cấp mới cao gấp 6,8 lần so với số mã số thuế đóng. Bên cạnh đó, sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp tiếp tục có mức tăng trưởng khá, thể hiện ở kết quả thu ngân sách nhà nước do cơ quan thuế quản lý đạt gần 1,8 triệu tỷ đồng, bằng gần 80% số dự toán, tăng hơn 16% so với cùng kỳ năm 2025. Các số liệu nêu trên cho thấy, việc doanh nghiệp rời khỏi hệ thống quản lý thuế tăng mạnh trong năm 2026 không có nghĩa là toàn bộ số doanh nghiệp đó đều rời thị trường trong cùng thời gian. Xu hướng chung là tích cực, số doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn lớn hơn đáng kể so với số rời đi.
Mở đường cho doanh nghiệp tái gia nhập thị trường
Chiến dịch Làm sạch mã số thuế-Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh không chỉ sàng lọc những doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường, ngăn chặn doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma”, mà còn mở đường cho doanh nghiệp tái gia nhập thị trường sau thời gian tạm ngừng hoạt động.
Phó Trưởng ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế) Nguyễn Đức Huy cho biết, từ khi thực hiện chiến dịch đến hết tháng 8/2026, cơ quan thuế đã khôi phục mã số thuế cho hơn 3.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh và hiện có khoảng 17.000 doanh nghiệp đang liên hệ nhằm hoàn tất các thủ tục liên quan đến nghĩa vụ ngân sách.
Chiến dịch Làm sạch mã số thuế-Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh không chỉ sàng lọc những doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường, ngăn chặn doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma”, mà còn mở đường cho doanh nghiệp tái gia nhập thị trường sau thời gian tạm ngừng hoạt động.
Cục Thuế đang tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ, ưu tiên xử lý các hồ sơ đủ điều kiện, mở đường cho doanh nghiệp muốn quay lại hoạt động, đồng thời phối hợp các cơ quan quản lý đăng ký kinh doanh và Bộ Công an nhằm xác minh, kiểm tra những trường hợp có dấu hiệu rủi ro, thu hẹp khoảng trống quản lý đối với các doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma”.
Các trường hợp “tự nhiên nợ thuế” do bị mạo danh, sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp cũng được làm rõ theo hướng tách bạch nghĩa vụ của pháp nhân được thành lập trái phép, bảo vệ người bị hại.
Đáng lưu ý, chiến dịch của ngành thuế tập trung rà soát, làm sạch, chuẩn hóa và giảm số người nộp thuế đang ở hai trạng thái:ngừng hoạt động nhưng chưa làm thủ tục đóng mã số thuế (Trạng thái 03) và không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (Trạng thái 06); đồng thời kiểm soát phát sinh mới, không để hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động bị tồn đọng. Do phần lớn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng không hoàn tất thủ tục pháp lý về thuế nên thực tế đang nảy sinh nhiều hệ lụy, làm gia tăng gánh nặng tài chính và thủ tục cho người nộp thuế.
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI cho biết, trong số các khách hàng của công ty hiện nay, những trường hợp tư vấn, làm thủ tục giải thể doanh nghiệp được xếp vào “ca khó” vì thủ tục quá phức tạp và kéo dài. Có trường hợp doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không phát sinh doanh thu mới nhưng vẫn phát sinh nghĩa vụ tài chính tích lũy. Đó là lệ phí môn bài hằng năm và tiền phạt chậm nộp; tiền phạt hành chính do chậm làm thủ tục khai thuế, có trường hợp lên đến vài chục triệu đồng. Khó nhất là để hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, doanh nghiệp phải “sống lại”, làm đủ thủ tục xin kê khai lại các báo cáo tài chính hằng tháng, hằng quý; nộp bổ sung toàn bộ tờ khai cũ trong hơn 10 năm ngừng hoạt động, làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế phải nộp và chỉ được giải thể sau khi đã nộp đủ thuế.
Trước những vấn đề phát sinh nêu trên, nhiều chuyên gia thuế kiến nghị không nên truy thu lệ phí môn bài và tiền phạt chậm nộp; giảm mức phạt vi phạm hành chính khi doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và không phát sinh nghĩa vụ thuế. Như vậy, sẽ giảm gánh nặng tài chính cho người nộp thuế, góp phần nâng cao hiệu quả chiến dịch Làm sạch mã số thuế-Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh.
Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, số doanh nghiệp vi phạm ở mức cao, diễn ra trong thời gian kéo dài cho thấy không chỉ do lỗi của doanh nghiệp mà cần xem xét lại cơ chế và nhất là thủ tục hành chính.
Số doanh nghiệp vi phạm ở mức cao, diễn ra trong thời gian kéo dài cho thấy không chỉ do lỗi của doanh nghiệp mà cần xem xét lại cơ chế và nhất là thủ tục hành chính.
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp không cố tình vi phạm nhưng bị “treo” mã số thuế do thủ tục quá phức tạp. Mới đây, Hội Tư vấn thuế Việt Nam; Hiệp hội Đại lý, môi giới và dịch vụ hàng hải Việt Nam đã gửi công văn kiến nghị Cục Thuế gỡ khó trong xử lý nghĩa vụ thuế và thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh thuộc trạng thái 03 và 06. Về vấn đề này, Cục Thuế trả lời sẽ nghiên cứu trình Bộ Tài chính, Chính phủ và Quốc hội xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quy định về cơ chế tháo gỡ đối với người nộp thuế có mã số thuế nêu trên.
Đến nay, Cục Thuế ghi nhận gần 620.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa cập nhật đầy đủ thông tin, gồm hơn 290.000 doanh nghiệp thuộc Trạng thái 03 và hơn 320.000 doanh nghiệp thuộc Trạng thái 06; trong đó khoảng 500.000 doanh nghiệp cần tiếp tục rà soát, xử lý. Đại diện Cục Thuế cho biết đã nắm được những vướng mắc của doanh nghiệp và đang tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền để có phương án, giải pháp xử lý phù hợp, kịp thời.
PHƯƠNG ANH