Theo báo cáo PISA 2025 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố ngày 8/9, có tới 95,9% học sinh Việt Nam sử dụng chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) như ChatGPT phục vụ học tập. Góc biếm họa: Xử lý nghiêm các đối tượng sản xuất thực phẩm không an toàn Góc biếm họa: Loay hoay trong “bão” ngậ...
Con số này cho thấy khả năng tiếp cận công nghệ nhanh nhạy của thế hệ trẻ, song cũng đặt ra những vấn đề đáng suy ngẫm. Khi AI ngày càng phổ biến, không ít học sinh có xu hướng dựa dẫm vào công nghệ để tìm lời giải, thậm chí làm bài tập thay mình. Sự tiện lợi trước mắt có thể phải trả giá bằng những lỗ hổng kiến thức và khả năng tư duy độc lập bị mai một.
Để sử dụng AI hiệu quả, học sinh cần xác định rõ đây chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế tư duy con người. Công nghệ có thể hỗ trợ học tập, nhưng không thể học thay, càng không thể thay thế sự nỗ lực của mỗi cá nhân. Thay vì sao chép đáp án, hãy chủ động đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, tìm hiểu bản chất vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Trang bị nền tảng kiến thức vững chắc, rèn luyện tư duy phản biện và năng lực tự học chính là cách để làm chủ công nghệ, thay vì để công nghệ làm thay mình. Bởi giá trị của việc học không nằm ở điểm số trước mắt, mà ở tri thức và năng lực thực chất mỗi học sinh tích lũy được.
CẬN-AT-VIP
Tuy nhiên, sự phổ cập nhanh chóng của công nghệ cũng kéo theo nguy cơ lạm dụng và lệ thuộc vào lời giải sẵn có. Thói quen để máy móc làm thay bài tập đang dần tạo ra những lỗ hổng kiến thức nghiêm trọng, đồng thời làm suy giảm năng lực tư duy độc lập của thế hệ trẻ.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng của trí tuệ nhân tạo, học sinh cần xác định rõ ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và tư duy con người. Người học phải chủ động đặt câu hỏi, kiểm chứng nguồn tin, đào sâu bản chất vấn đề thay vì sao chép kết quả một cách thụ động.
Nền tảng kiến thức vững chắc cùng tư duy phản biện sắc bén chính là chìa khóa để người học thực sự làm chủ công nghệ thay vì bị phụ thuộc. Giá trị cốt lõi của giáo dục không nằm ở điểm số đối phó tức thời, mà thể hiện qua năng lực thực chất và tri thức bền vững được tích lũy theo thời gian.
