' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Đảo Greenland của Đan Mạch có vị trí chiến lược (Ảnh: AFP).
Mỹ, Đan Mạch và chính quyền đảo Greenland tuần trước đã ký kết một thỏa thuận quốc phòng cho phép Washington xây dựng hai căn cứ quân sự mới trên hòn đảo lớn nhất thế giới này.
Thỏa thuận cho phép mở rộng và hiện đại hóa căn cứ lực lượng vũ trụ Mỹ Pituffik ở tây bắc Greenland, đồng thời tạo điều kiện thành lập thêm các căn cứ quân sự tại Narsarsuaq và Mestersvig, dù các căn cứ này vẫn cần phê chuẩn của Greenland và Đan Mạch.
Narsarsuaq là một khu định cư nằm ở phía nam Greenland với một sân bay dân sự cũ và từng là căn cứ không quân của Mỹ đã đóng cửa vào năm 1958. Dân số tại đây chỉ khoảng vài chục người.
Căn cứ thứ hai dự kiến đặt tại Mestersvig ở phía đông bắc Greenland, hiện là nơi đồn trú của Đội tuần tra Sirius - một đơn vị lực lượng đặc nhiệm của Đan Mạch.
Thỏa thuận cũng kêu gọi "sự can thiệp mạnh mẽ hơn của NATO ở Bắc Cực", trong đó cấm các quốc gia ngoài NATO thành lập các cơ sở quân sự có người hoặc không người lái tại Greenland, hoặc duy trì sự hiện diện quân sự tại đây. Các nước này cũng bị cấm thực hiện bất kỳ khoản đầu tư nào vào Greenland có thể đe dọa đến an ninh quốc gia của Mỹ.
Trước lễ ký kết, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington sẽ "ngay lập tức bắt đầu" tiến trình phát triển một lực lượng quân sự quy mô lớn tại các vị trí thích hợp ở Greenland.
South China Morning Post (SCMP) dẫn nhận định của giới phân tích cho rằng, sự mở rộng hiện diện của Washington tại Greenland sẽ đóng vai trò như một bảng hiệu "Cấm vào" nhắm vào khả năng hợp tác quân sự giữa các quốc gia khác ở khu vực Bắc Cực.
Băng biển tan do biến đổi khí hậu đang làm tăng tầm quan trọng chiến lược của Bắc Cực. Một tuyến đường biển phía bắc đang hình thành và hứa hẹn trở thành tuyến hải trình ngắn nhất kết nối khu vực châu Á - Thái Bình Dương với châu Âu.
Tọa lạc giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương, Greenland có ý nghĩa chiến lược và địa chính trị quan trọng đối với Mỹ cũng như các đồng minh NATO kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Hòn đảo đóng vai trò là lá chắn phòng thủ thiết yếu chống lại các đợt tấn công bằng tên lửa và chiến dịch tàu ngầm.
Greenland không chỉ nằm ở trung tâm Bắc Băng Dương phân tách Bắc Mỹ với Nga, mà còn giáp với dải biển hẹp ở phía bắc Đại Tây Dương, nơi Hải quân Nga có thể tiến ra vùng biển rộng lớn của Đại Tây Dương.
Marc Lanteigne, giáo sư tại Đại học Bắc Cực Na Uy ở Tromso, nhận định thỏa thuận mới không chỉ cho phép Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland mà còn "kêu gọi sự mở rộng hiện diện của NATO".
"Các điều khoản quy định không quốc gia ngoài NATO nào được phép thành lập bất kỳ cơ sở quân sự nào tại Greenland, và không được phép kiểm soát các khoản đầu tư được coi là nhạy cảm về mặt chiến lược", ông Lanteigne nhận định.
Theo ông Lanteigne, mối quan tâm then chốt ở Bắc Cực hiện nay là nhu cầu giám sát tuyến đường thủy chiến lược ngoài khơi bờ biển Greenland.
Ông Troy Bouffard, trợ lý giáo sư về an ninh Bắc Cực tại Đại học Alaska Fairbanks, nhận định thỏa thuận tập trung vào việc "đóng cửa" trước khi Trung Quốc hoặc Nga có thể tiếp cận Bắc Cực.
Ông Lanteigne cho biết mặc dù hiện chưa có lực lượng vũ trang nào của Trung Quốc hay Nga hoạt động gần vùng biển Greenland, Mỹ đã có kế hoạch tích hợp Greenland vào lá chắn chống tên lửa "Mái vòm Vàng" (Golden Dome) đề xuất và triển khai các cơ sở quân sự không người lái.
"Hiện tại, hoạt động của Trung - Nga ở Bắc Cực tập trung nhiều hơn vào khu vực Bắc Cực thuộc Thái Bình Dương, bao gồm việc hợp tác phát triển Con đường Tơ lụa Băng giá giữa Đông Bắc Á và Bắc Âu", ông nói.
Ông Bouffard thì cho rằng lợi ích chiến lược từ sự hiện diện quân sự gia tăng của Mỹ trong khu vực sẽ là "giảm thiểu cơ hội" để Trung Quốc và Nga "khai thác các lỗ hổng giám sát". Ngoài ra, nó cho phép Mỹ và các đồng minh thêm thời gian cảnh báo và các lựa chọn đáp trả tốt hơn nếu cần.