Số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, năm 2026, tổng diện tích gieo cấy lúa toàn thành phố đạt 136.757,8ha, bằng 94,7% kế hoạch; năng suất bình quân cả năm ước đạt 61,6 tạ/ha. So với cùng kỳ năm trước, diện tích canh tác giảm 12.765ha (tương đương 8,5%) do chuyển đổi những vùng sản xuất kém hiệu quả, hạn chế về nguồn nước sang cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn. Dù diện tích thu hẹp, năng suất bình quân toàn thành phố ước tăng 1,57 tạ/ha, tương ứng mức tăng 2,6%.
Sự gia tăng về hiệu quả kinh tế bắt nguồn từ việc chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu giống lúa. Các giống truyền thống hiệu quả thấp đang dần được thay thế bằng các giống chất lượng cao như J02, TBR225, Đài thơm 8, VRN20, HD11, nếp cái hoa vàng. Nhóm giống này vừa đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng, vừa có khả năng thích ứng tốt với điều kiện thời tiết, chống chịu sâu bệnh khá, giúp giảm đáng kể chi phí bảo vệ thực vật và phân bón đầu vào.
Tại các vùng sản xuất trọng điểm, sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng diễn ra rất rõ nét. Điển hình tại xã Ứng Hòa, trong vụ xuân năm 2026, toàn xã gieo cấy hơn 2.483,2ha lúa với khoảng 94% diện tích sử dụng các giống chất lượng cao như J02, Koji, HD11, ST25. Nhờ kiểm soát nguồn nước và phòng trừ sâu bệnh kịp thời, năng suất lúa bình quân toàn xã vụ xuân ước đạt tới 69,8 tạ/ha. Bước sang vụ mùa, địa phương tiếp tục duy trì hơn 2.000ha lúa chất lượng cao, giữ vững đà tăng trưởng năng suất ổn định.
Xét trên bình diện toàn thành phố, trong vụ xuân năm 2026, diện tích gieo cấy đạt 78.508,4ha, đạt 100,8% kế hoạch; năng suất ước đạt 64,46 tạ/ha, sản lượng khoảng 506.081,5 tấn. Nhóm giống chất lượng cao và lúa nếp chiếm tới 81,8% diện tích. Nhiều vùng sản xuất như Tam Hưng, Chương Dương, Ứng Hòa, Ứng Thiên, Vân Đình, Quang Minh, Hòa Xá đạt tỷ lệ phủ giống chất lượng cao trên 95%, tạo điều kiện hình thành các vùng chuyên canh hàng hóa tập trung, nâng cao tính đồng đều về chất lượng hạt gạo.
Đến vụ mùa, diện tích gieo cấy đạt 58.249,4ha với sản lượng ước đạt 349.496,4 tấn; năng suất ước đạt 60 tạ/ha, tăng 2,5 tạ/ha (tương đương 4,4%) so với cùng kỳ năm trước. Nhóm lúa chất lượng cao chiếm 75,2% diện tích, chủ yếu là TBR225, J02, VRN20, Bắc thơm 7, TĐ 25, Đài thơm 8, HD11 và nếp 97, đáp ứng sát nhu cầu thị trường tiêu dùng Thủ đô.
Khép kín chuỗi giá trị và cơ giới hóa đồng ruộng
Điểm mấu chốt để giống lúa mới phát huy tối đa tiềm năng năng suất nằm ở việc tổ chức lại sản xuất theo mô hình liên kết chuỗi và áp dụng cơ giới hóa đồng bộ vào đồng ruộng.
Tại xã Chuyên Mỹ, mô hình cánh đồng mẫu lớn 450ha của Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Nghĩa với 372 thành viên là minh chứng rõ nét cho hướng đi này. Đơn vị đã chuyển đổi toàn bộ diện tích sang các giống có năng suất và khả năng chống chịu tốt, đồng thời thiết lập chuỗi dịch vụ khép kín từ khâu làm đất, điều tiết thủy lợi, cấy máy, thu hoạch bằng cơ giới đến thu mua lúa tươi ngay tại chân ruộng và đưa vào hệ sinh thái tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đồng bộ hóa quy trình kỹ thuật, năng suất các giống lúa chất lượng cao tại đây đạt cao hơn từ 15 đến 20% so với giống lúa truyền thống trước đây.
Tương tự, tại xã Tam Hưng, hợp tác xã nông nghiệp địa phương cũng chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất linh hoạt theo từng tiểu vùng, đưa giống năng suất cao gắn với đổi mới phương thức thâm canh và mở rộng hợp đồng bao tiêu để gia tăng chuỗi giá trị nông sản.
Đánh giá về định hướng lâu dài, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương khẳng định, ngành nông nghiệp Thủ đô đang tập trung tái cơ cấu theo hướng hiện đại, ưu tiên phát triển nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp hữu cơ. Trọng tâm chuyển dịch là chuyển từ tư duy "sản xuất lúa" đơn thuần sang "sản xuất hàng hóa từ cây lúa", đưa công nghệ số và kỹ thuật cao vào quản lý canh tác nhằm bảo đảm tính minh bạch và gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích.
Cùng với việc duy trì ổn định diện tích canh tác tại các vùng trọng điểm nhằm bảo đảm an ninh lương thực cho người dân Thủ đô, việc chuẩn hóa giống, nâng cấp hạ tầng thủy lợi nội đồng và củng cố liên kết tiêu thụ được xác định là giải pháp then chốt để xây dựng các vùng lúa hàng hóa tập trung, an toàn và bền vững cho người nông dân.
Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.