Hacker Việt, anh là ai?

Chỉ vài phút trò chuyện trên mạng, một hacker thuộc diễn đàn VietHacker đã lần ra ngày sinh, sở thích cùng nhiều thông tin cá nhân của người đối thoại bằng những dữ liệu công khai trên Internet. Khi được hỏi, người này cho biết chỉ cần sử dụng Google là có thể ghép nối các mảnh thông tin rời rạc, rồi tiếp tục tìm hiểu cả những người quen xung quanh mục tiêu. Câu chuyện mở ra một câu hỏi đáng chú ý: hacker Việt Nam thực sự là ai, họ học gì, làm gì và sử dụng năng lực công nghệ vào mục đích nào? Tại thời điểm bài viết ghi nhận, Hackervn, VietHacker và HKC là những diễn đàn Việt Nam thu hút đông thành viên quan tâm đến hoạt động hacker. Phần lớn thành viên được mô tả còn rất trẻ, trong đó nhiều người có thể là sinh viên các trường kỹ thuật, còn sinh viên ngành xã hội chiếm số lượng ít hơn. Tuy nhiên, bên cạnh nhóm thường xuyên xuất hiện trên diễn đàn, vẫn có những hacker trình độ cao hoạt động lặng lẽ, thậm chí làm việc tại các ngân hàng lớn hoặc những trường đại học lớn ở Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, một số diễn đàn hacker từng truyền bá hoặc cổ vũ việc tấn công máy tính, sử dụng tài khoản không thuộc quyền sở hữu hợp pháp. Sau khi nhiều website bị nhà chức trách xử lý và không ít hacker bị bắt, các diễn đàn này chuyển sang nhấn mạnh những nguyên tắc như không phá hoại, không phát tán virus và không đăng ảnh khiêu dâm. Sự thay đổi cho thấy cộng đồng hacker không phải một khối đồng nhất, đồng thời chịu ảnh hưởng rõ rệt từ pháp luật, trách nhiệm xã hội và hậu quả thực tế của hành vi trực tuyến. Các chuyên gia bảo mật nhận xét rằng trước đây, nhiều hacker truy cập website chủ yếu vì tò mò, nghịch ngợm, muốn vui chơi hoặc chứng tỏ bản thân trước cộng đồng. Về sau, một bộ phận chuyển sang xâm nhập hệ thống nhằm kiếm tiền, trong đó bài viết đề cập cả việc đột nhập server của Google để lấy thông tin quan trọng liên quan đến mã nguồn phần mềm và sở hữu trí tuệ. Những hành vi như vậy không còn là trò thử nghiệm vô hại, bởi chúng có thể gây thiệt hại cho doanh nghiệp, người dùng và cả an toàn của hệ thống thông tin. Dù vậy, không phải mọi hacker đều bị xem là người xấu, vì khái niệm hacker còn bao gồm những người dùng kiến thức để phát hiện và khắc phục điểm yếu bảo mật. Hacker mũ trắng có thể hỗ trợ doanh nghiệp, tổ chức hoặc chính phủ xây dựng hệ thống an toàn hơn, với sự cho phép và mục tiêu bảo vệ rõ ràng. Theo lời một hacker biệt danh ABi, họ trước hết là những lập trình viên có khả năng tạo ra các chương trình đặc biệt, giải quyết những bài toán mà không phải ai cũng đủ kiến thức thực hiện. Giới chuyên gia đánh giá nhóm hacker ham hiểu biết thường có năng lực sáng tạo, thích tìm tòi và có thể phát triển chương trình theo mục đích hoặc sở thích riêng. Nhu cầu tuyển dụng nhân sự bảo mật vì thế ngày càng tăng, khi nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với lỗ hổng nghiêm trọng và nguy cơ mất hàng trăm tỷ đồng vì các cuộc tấn công. Những người có kỹ năng phù hợp hoàn toàn có thể kiếm tiền chính đáng bằng cách kiểm thử hệ thống, tìm lỗi và xây dựng bản vá, thay vì sử dụng năng lực để phá hoại. ABi kể rằng khi các máy tính bắt đầu kết nối với nhau, một số người tò mò muốn biết các máy trong cùng mạng vận hành ra sao, từ đó hình thành cách gọi hacker dành cho người dùng máy tính đột nhập mạng mà không phải thành viên. Ngày nay, nhiều công ty chủ động thuê hacker để kiểm tra hệ thống, còn một số chuyên gia sau khi phát hiện lỗ hổng sẽ để lại thông báo cho quản trị viên nhằm giúp việc sửa chữa diễn ra kịp thời. Ranh giới quan trọng nằm ở sự cho phép, mục đích và cách xử lý sau phát hiện, bởi cùng một kỹ năng có thể phục vụ bảo vệ hoặc gây tổn hại. Bài viết cũng kể câu chuyện Bahung từng xâm nhập máy tính của một cô gái quen qua phòng chat, khi anh ở Hà Nội còn cô ở Hải Phòng, rồi tìm địa chỉ IP và server của VDC để lấy số điện thoại. Sau đó, anh nhờ bạn bè tại Hải Phòng theo dõi, ghi lại hình ảnh cô gái, trước khi nhiều lần tìm về nơi này với mong muốn trở thành bạn trai của cô, một diễn biến được kể như chuyện tình nhưng đồng thời cho thấy sự xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư. Vì vậy, hình ảnh hacker không thể chỉ được nhìn qua sự thông minh hay khả năng kỹ thuật, mà cần được đánh giá bằng trách nhiệm, sự đồng thuận và hậu quả đối với người khác.