Trong căn nhà phủ màu xanh của những cây trầm hương, bà Trần Thị Cương (73 tuổi, trú tại thôn Phúc Thịnh, xã Phúc Trạch, Hà Tĩnh) cùng chồng là ông Phan Văn Việt (73 tuổi) đón Tết Độc lập bằng những ký ức đặc biệt.
Bà Trần Thị Cương hồi trẻ và nay (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Với ông bà, ngày 2/9, không chỉ là dịp nhớ về những dấu mốc của đất nước, mà còn gợi lại niềm vinh dự khi chính bà từng có mặt trong đội hình duyệt binh năm 1975. Nửa thế kỷ sau, câu chuyện ấy được nối dài khi cháu nội đầu tiên, anh Phan Bảo Ngọc (22 tuổi), học viên Học viện An ninh nhân dân, tham gia lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Quốc khánh (2/9/1945-2/9/2025).
Từ cung đường bom đạn đến Quảng trường Ba Đình
Bà Cương sinh ra trong một gia đình nghèo ở xã Phúc Trạch. Năm 18 tuổi, bà có tình cảm với chàng trai cùng làng tên Phan Văn Việt. Tình yêu nảy nở giữa những năm đất nước còn chia cắt, rồi cả hai gác chuyện riêng để lên đường nhập ngũ.
Tháng 8/1971, ông Việt vào chiến trường phía Nam. Trước lúc lên đường, người lính năm ấy dặn người yêu: "Em ở nhà đừng vội lấy ai nhé, đợi anh về!".
Ba tháng sau, cô gái cũng nhập ngũ, trở thành công nhân quốc phòng thuộc Tiểu đoàn 768, Trung đoàn 169, Cục Xăng dầu, Tổng cục Hậu cần. Đơn vị đóng quân tại xã Hương Trà, huyện Hương Khê cũ, nay thuộc xã Hương Đô, tỉnh Hà Tĩnh.
Bà cùng đồng đội vận chuyển xăng dầu vào tiền tuyến. Những ống xăng dầu được đưa qua rừng, vượt suối giữa bom đạn và thời tiết khắc nghiệt. Ăn vội miếng lương khô, ngủ dọc đường rồi tiếp tục hành quân là chuyện thường ngày với họ.
Năm 1973, trong một chuyến vận chuyển xăng dầu qua địa bàn tỉnh Quảng Bình cũ (nay là tỉnh Quảng Trị), bà Cương bị thương. Song, vết thương ấy không khiến cô gái gan dạ ngày đó dừng lại mà tiếp tục đảm nhận nhiều công việc khác như thủ quỹ, nấu ăn tại đơn vị.
Bà Cương kể về những ký ức hào hùng (Ảnh: Dương Nguyên).
Hai năm sau, bà bất ngờ nhận tin được chọn tham gia lễ duyệt binh, diễu hành ngày 2/9/1975 tại Quảng trường Ba Đình, thủ đô Hà Nội.
"Hôm đó, thủ trưởng đơn vị gọi tôi lên thông báo đi Hà Nội để rèn luyện, tập luyện. Tôi mừng lắm, vừa vinh dự vừa bất ngờ nên báo ngay cho gia đình rồi lên đường luôn", bà hồi ức.
Trên đường ra Hà Nội, lực lượng được tuyển chọn, kiểm tra thêm tại Nghệ An, Thanh Hóa. Trong cả tiểu đoàn, chỉ mình bà được chọn vào khối nữ hậu cần vì đảm bảo đủ tiêu chí chiều cao, cân nặng, vóc dáng cũng như tác phong nhanh nhẹn.
Từ tháng 4/1975, bà cùng đồng đội trải qua 5 tháng tập luyện với cường độ cao. Những bước chân phải đều, hàng ngũ phải thẳng, động tác phải chính xác. Dưới cái nóng mùa hè, nhiều hôm họ tập từ sáng sớm đến tối mịt, chân sưng phồng, rớm máu. "Một tháng hỏng một đôi giày là chuyện bình thường", bà kể.
Bà lưu giữ nhiều tấm hình lưu lại khoảnh khắc năm xưa và những lần đoàn tụ với đồng đội (Ảnh: Dương Nguyên).
Kỷ niệm bà nhớ nhất là buổi tổng duyệt có Đại tướng Võ Nguyên Giáp tới bắt tay, thăm hỏi và động viên các chiến sĩ trong khoảng 15 phút.
"Bác Giáp nhắc chúng tôi phải giữ nghiêm kỷ luật, bước đi mạnh mẽ, thể hiện tinh thần của Quân đội nhân dân Việt Nam. Những lời dặn ấy trở thành động lực để chúng tôi tập luyện tốt hơn", bà nhớ lại.
Đến ngày lễ chính thức, sau một đêm gần như không ngủ, khoảng 2h, mọi người có mặt tại điểm tập trung để lắp ráp đội hình. Bà Cương là một trong 3 người thuộc tổ cờ dẫn đầu khối nữ hậu cần sải bước qua Quảng trường Ba Đình.
Những bức hình trắng đen lưu giữ kỷ niệm tham gia duyệt binh nửa thế kỷ trước được bà Cương lưu giữ cẩn thận trong nhà (Ảnh: Dương Nguyên).
"Không khí hôm đó vô cùng trang nghiêm, hào hùng và rưng rưng niềm tự hào dân tộc", bà chia sẻ.
Sau buổi lễ, bà cùng đồng đội được xem pháo hoa, tham quan Lăng Bác. Với nữ quân nhân từng đi qua những năm tháng chiến tranh, đó là khoảnh khắc khó quên.
"Tôi hạnh phúc mà nước mắt cứ chực rơi. Sau bao nhiêu mất mát, cuối cùng đất nước cũng có được ngày hôm đó. Ai cũng vui mừng trong sự kiện trọng thể đầu tiên sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất", bà Cương nhớ lại.
Quảng trường Ba Đình trong lễ kỷ niệm 30 năm Quốc khánh 2/9/1975 (Ảnh: TTXVN).
Sau lễ duyệt binh, bà tiếp tục trở lại đơn vị công tác. Năm 1976, bà chuyển về Huyện ủy Hương Khê (cũ) làm việc. Cũng trong năm ấy, ông Việt được nghỉ phép trở về quê, hai người kết hôn sau những năm tháng chờ đợi.
Cuộc đoàn tụ chưa kéo dài bao lâu, ông Việt lại lên đường làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Bốn năm sau, ông trở về sau nhiều trận chiến, một viên đạn vẫn nằm trong đầu gối.
"Chiến tranh quá ác liệt. Tôi chỉ là người may mắn trở về, có vết thương nên trái gió trở trời lại đau. Mỗi lần vết thương tái phát, tôi lại nhớ về những năm tháng chiến tranh, nhớ những đồng đội đã nằm lại. Cuộc sống bình yên hôm nay là điều được đánh đổi bằng rất nhiều mất mát, nên càng thấy quý hơn", ông Việt nói.
Ông bà dõi theo cháu bước tiếp hành trình năm xưa
Ông Việt sau này công tác tại Bệnh viện Quân y 4 (Nghệ An), từng giữ chức Chủ nhiệm Hậu cần, nghỉ hưu năm 2005 với quân hàm Đại tá. Bà Cương chuyển sang công tác tại Nông trường chè 20/4, ở Hương Trà rồi nghỉ việc năm 1992 để chăm lo gia đình.
Sau những năm tháng chiến tranh, ông bà có 4 người con và 9 cháu nội, ngoại.
Ông Việt (áo xanh) ngồi trên lễ đài Quảng trường Ba Đình dự lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Quốc khánh (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Nửa thế kỷ sau lần bà Cương đứng trong đội hình duyệt binh ở Quảng trường Ba Đình, gia đình lại có 2 người trở lại nơi ấy trong một dịp đặc biệt.
Tháng 9/2025, ông Việt được Sở Nội vụ Hà Tĩnh mời ra Hà Nội dự lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Quốc khánh với tư cách đại biểu. Lần này, ông ngồi ở hàng ghế danh dự, dõi theo các khối diễu binh.
Trong đội hình ấy có cháu nội đầu tiên của ông bà - anh Phan Bảo Ngọc, học viên Học viện An ninh nhân dân (Bộ Công an), tham gia khối Hậu cần - Kỹ thuật.
Phan Bảo Ngọc (bên phải) tiếp bước hành trình tự hào năm xưa của người bà (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Với ông Việt, niềm vui không chỉ được đến Quảng trường Ba Đình hôm đó mà còn được tận mắt nhìn cháu nội bước qua nơi người vợ của ông từng sải bước đúng 50 năm trước.
"Ngày 2/9 năm trước, tôi ngồi ở hàng ghế danh dự xem diễu binh, còn cháu nội lại trực tiếp tham gia đội hình. Đó là niềm vui và vinh dự của gia đình tôi", ông Việt nói.
Ở quê nhà, bà Cương theo dõi buổi lễ qua màn hình tivi. Trước đó, khi biết cháu được chọn tham gia tập luyện, bà vừa mừng vừa lo. Từng trải qua những tháng ngày tập luyện gian khổ, bà hiểu rõ những vất vả mà người cháu sẽ phải trải qua.
"Tôi lo lắng, nhưng cháu rất quyết tâm, còn động viên tôi yên tâm. Cháu nói rằng bà một thời làm được, bao thế hệ sau cũng làm được, con cũng làm được. Con sẽ cố gắng để bà tự hào", người bà kể lại.
Gia đình ông Việt là một trường hợp rất đặc biệt (Ảnh: Dương Nguyên).
Ngày nhìn cháu bước trong đội hình diễu binh, những ký ức về Quảng trường Ba Đình năm 1975 như trở về với bà. Chỉ khác rằng, lần này bà đứng ở quê nhà trước màn hình tivi, còn người sải bước giữa quảng trường là thế hệ sau. Với bà Cương, đó có lẽ là sự tiếp nối đẹp nhất của một ký ức ngày Quốc khánh.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Xuân Thái, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Phúc Trạch, cho biết vợ chồng ông Việt, bà Cương từng có nhiều năm cống hiến trong sự nghiệp đấu tranh, bảo vệ Tổ quốc. Cả hai ông bà đều là thương binh, được hưởng trợ cấp hàng tháng.
Theo ông Thái, ông bà luôn sống giản dị, gương mẫu và tích cực tham gia các hoạt động xây dựng địa phương nên luôn được mọi người quý mến.
"Ngoài thực hiện đầy đủ các chính sách, địa phương thường xuyên thăm hỏi, động viên, tặng quà ông bà vào các dịp lễ, Tết. Gia đình bà Cương một trường hợp rất đặc biệt, bởi thế hệ bà từng tham gia duyệt binh, đến cháu cũng tiếp nối", ông Thái chia sẻ.