Tại tờ trình ngày 2/10, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ duyệt Đề án tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phù hợp với thị trường điện cạnh tranh. Song cơ quan này và Bộ Công Thương còn quan điểm khác nhau về một số nội dung liên quan đến cơ cấu sở hữu, mô hình quản lý các nhà máy điện và tổ chức hoạt động truyền tải.
Về tổ chức Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), Bộ Công Thương đề xuất tách khỏi EVN, chuyển về bộ quản lý chuyên ngành. Cơ quan này cho rằng tách đơn vị truyền tải nhằm bảo đảm độc lập giữa truyền tải với các khâu phát, mua bán điện, qua đó tạo điều kiện phát triển thị trường cạnh tranh. Đây cũng là công cụ để Bộ này thực hiện nhiệm vụ về an ninh năng lượng trong bối cảnh cung ứng điện giai đoạn tới dự báo nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, Bộ Tài chính đề xuất trước mắt tiếp tục duy trì EVNNPT là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Theo cơ quan này, EVNNPT hiện là đơn vị cung cấp dịch vụ truyền tải điện, có nhiệm vụ đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống truyền tải quốc gia. Việc tách khỏi EVN cần được xem xét trong mối liên hệ với khả năng huy động vốn, thực hiện các dự án truyền tải, nghĩa vụ tài chính và hợp đồng đang triển khai.
Đến 2030, Tổng công ty truyền tải cần khoảng 45.000 tỷ đồng mỗi năm để đầu tư lưới điện, nhưng khả năng thu xếp của doanh nghiệp chỉ đáp ứng khoảng 40%. Để đảm bảo khả năng tài chính và an toàn vốn, EVNNPT cần bổ sung khoảng 42.500 tỷ vốn chủ sở hữu. Ngân sách nhà nước sẽ phải cấp bổ sung vốn điều lệ, bảo lãnh vay vốn, làm tăng gánh nặng và nợ công cho Chính phủ.
Bộ Tài chính cũng lo ngại việc tách bạch sẽ ảnh hưởng tới tính thống nhất trong đầu tư đồng bộ lưới truyền tải và phân phối. Việc này ảnh hưởng tới tính kịp thời, phù hợp trong phát triển các nguồn điện tái tạo và nhu cầu tại địa phương. Việc quản lý lưới truyền tải phân mảnh có thể chịu rủi ro khi xảy ra sự cố khẩn cấp.
Họ cũng cho rằng hoạt động điều độ hệ thống điện và vận hành thị trường điện đã được tách khỏi EVN, giao Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống và thị trường điện quốc gia (NSMO) trực thuộc Bộ Công Thương. Trong khi đó, hoạt động truyền tải điện hiện theo các quy định riêng, vẫn bảo đảm tính độc lập và minh bạch.
Cơ quan này đề nghị trước mắt duy trì mô hình EVNNPT thuộc EVN. Đồng thời, nhà điều hành nghiên cứu giải pháp tháo gỡ khó khăn để đơn vị hoàn thành nhiệm vụ đầu tư, phát triển lưới điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.
Theo báo cáo của EVN, các mô hình đơn vị truyền tải thuộc công ty điện lực nhà nước cũng là thông lệ của nhiều nước nhằm tối ưu, thống nhất trong vận hành và đầu tư lưới. Một số quốc gia đang áp dụng như Pháp, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Malaysia...
Cán bộ điện lực kiểm tra hệ thống. Ảnh: EVN
Hai cơ quan cũng có khác biệt về quan điểm liên quan đến các nhà máy thủy điện. Tại dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất EVN tiếp tục nắm giữ trực tiếp 7 công ty thủy điện hiện nay, gồm Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang, Ialy, Trị An, Phát triển Thủy điện Sê San và Huội Quảng - Bản Chát.
Theo Bộ Tài chính, các nhà máy thuỷ điện có chi phí phát điện thấp, vận hành linh hoạt và đảm nhiệm các nhiệm vụ quan trọng như chống lũ, tưới tiêu, giao thông thuỷ. Giai đoạn vừa qua, các nhà máy giúp EVN cân bằng chi phí mua điện với các nguồn giá cao khác (BOT, nhập khẩu, tái tạo), làm nhiệm vụ công ích. Đây cũng là nguồn lực đảm bảo để EVN có thể vay vốn cho các dự án mới.
Tuy nhiên, Bộ Công Thương lại muốn lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia, vận hành các nhà máy thuỷ điện đa mục tiêu, mở rộng. Việc này nhằm tập chung quản lý nguồn điện chiến lược vào một đầu mối, minh bạch chi phí.
Ngoài ra, hai bên cũng chưa thống nhất một số nội dung liên quan tới đề xuất tiếp tục nắm giữ 100% vốn tại các tổng công ty điện lực, phát điện, cơ cấu lại một số nhà máy nhiệt điện trực thuộc như Thái Bình, Vĩnh Tân 4, Quảng Trạch, Bắc Ái, Đơn Dương...
Theo dự thảo, EVN đặt mục tiêu trở thành tập đoàn kinh tế nhà nước mạnh, có năng lực quản trị hiện đại, giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Tập đoàn phấn đấu tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận trên 10% mỗi năm giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng.
Bộ Tài chính cho biết đã giải trình ý kiến của Bộ Công Thương cùng các cơ quan liên quan. Do còn những vấn đề cần xin ý kiến cấp có thẩm quyền, cơ quan này trình Đảng ủy Chính phủ xem xét, cho ý kiến trước khi hoàn thiện thủ tục duyệt đề án.
Phương Dung