Ngày 22/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố Nguyễn Thị Hương, người được biết đến trên mạng xã hội với tên gọi “cô giáo Hương”, cùng chồng là Vũ Hải Long để điều tra về tội Lừa dối khách hàng. Theo Cơ quan điều tra công bố ban đầu, Loramen chỉ hỗ trợ khử mùi, ngăn ngừa nấm ngứa và vi khuẩn, không có tác dụng cải thiện sinh lý như nội dung quảng bá. Doanh thu bán lẻ bước đầu được xác định đạt hơn 11,6 tỷ đồng. Vụ án đang được điều tra và trách nhiệm của từng người phải được làm rõ theo chứng cứ.
Trong vụ án này, danh xưng cô giáo không phản ánh nghề nghiệp thực tế của người bán nhưng lại tạo nên một nhân dạng gần gũi và có vẻ đáng tin. Khi hình ảnh ấy được lặp lại trong hàng trăm video, cảm giác quen thuộc dần chuyển thành quyết định mua hàng. Sản phẩm ít người biết đến nhờ vậy bước vào thị trường bằng uy tín tạo dựng từ trước, thay vì bằng chứng về chất lượng. Hàng giả bị thổi phồng công dụng và chúng sống nhờ niềm tin có thật dành cho một con người, danh xưng hoặc hình ảnh.
Nguyễn Thị Hương (Ảnh: Công an cung cấp).
Loramen không phải trường hợp duy nhất. Trước đó, Võ Thị Ngọc Ngân, thường được biết đến với tên Ngân 98, bị khởi tố trong vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm. Tại Thanh Hóa, cơ quan công an cũng khởi tố các vụ bán qua mạng xã hội hàng nghìn sản phẩm giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng, với tổng giá trị hàng đã bán trên 30 tỷ đồng. Tội danh và chứng cứ từng vụ khác nhau, nhưng chúng cùng cho thấy hàng hóa vi phạm có thể xuất hiện trong khung hình sáng, được kể bằng lời hấp dẫn và bán giữa hàng nghìn bình luận thân quen.
Rõ nhất là vụ kẹo rau củ Kera. Tháng 11 năm 2025, Tòa án tuyên Thùy Tiên, Quang Linh và Hằng Du Mục mỗi người hai năm tù về tội Lừa dối khách hàng. Theo cáo trạng, họ tham gia xây dựng kịch bản, đăng video và phát trực tiếp với thông tin không đúng về vùng nguyên liệu, hàm lượng chất xơ và công dụng. Gần 130.000 hộp đã được bán cho hơn 56.000 khách hàng, thu trên 17,5 tỷ đồng. Người mua không nhìn thấy dây chuyền sản xuất, nhưng họ biết vương miện của Thùy Tiên, hoạt động thiện nguyện của Quang Linh và khả năng bán hàng của Hằng Du Mục.
Uy tín tích lũy từ lĩnh vực khác được chuyển sang sản phẩm như một bảo chứng. Vụ án cho thấy niềm tin thật có thể trở thành lực đẩy cho thông tin sai lệch khi danh tiếng đi trước việc kiểm chứng.
Một “dây chuyền” tạo niềm tin đã hình thành. Hàng hóa được thuê gia công, bao bì được thiết kế bắt mắt, người có ảnh hưởng xuất hiện trước camera, nền tảng đề xuất video đến đúng khách hàng, còn lượt thích tạo cảm giác sản phẩm đã được kiểm chứng. Mỗi mắt xích chỉ làm một phần, nhưng tổng thể lại giống như sự bảo chứng. Khi có vấn đề, người quảng cáo nói tin nhà sản xuất, người bán tin bên gia công, còn nền tảng cho rằng mình chỉ cung cấp công nghệ. Nếu không xem xét nghĩa vụ từng bên, người mua sẽ trở thành người duy nhất phải tự kiểm tra món hàng dù họ không có khả năng làm việc đó.
Không nên đơn giản trách người mua nhẹ dạ. Niềm tin là điều kiện để thị trường vận hành. Không ai có thể tự thử nghiệm từng viên thuốc, lọ mỹ phẩm hay gói thực phẩm trước khi mua. Pháp luật bảo vệ người tiêu dùng tồn tại chính vì bên mua yếu thế hơn về thông tin. Vấn đề không nằm ở việc họ đã tin, mà ở chỗ niềm tin ấy bị dùng như nguyên liệu kinh doanh trong khi trách nhiệm bị đẩy sang người khác.
Với người có ảnh hưởng, lượng người theo dõi không phải “giấy phép” biến trải nghiệm cá nhân thành khẳng định về tác dụng. Cũng không phải cứ xuất hiện trong video là mặc nhiên trở thành đồng phạm. Cần làm rõ họ biết gì, có tham gia xây dựng nội dung gian dối, trực tiếp chốt đơn, hưởng hoa hồng và phản ứng thế nào khi nhận cảnh báo.
Nhưng nếu một người trực tiếp bán hàng, lặp lại công dụng chưa được chứng minh và thu lợi theo số đơn, lời giải thích rằng mình chỉ quảng cáo sẽ không tự động loại trừ trách nhiệm. Ảnh hưởng và lợi ích càng lớn thì yêu cầu thận trọng càng phải cao.
Nền tảng không phải nhà sản xuất và không thể kiểm nghiệm mọi món hàng. Tuy nhiên, họ kiểm soát khả năng tiếp cận khách hàng, thu lợi từ quảng cáo hoặc giao dịch và nắm dữ liệu về tốc độ tăng đơn, phản ánh của người mua cùng dấu vết thanh toán. Luật Thương mại điện tử năm 2025 và Nghị định 248/2026/NĐ-CP đã đặt ra trách nhiệm của người bán, người livestream và chủ quản nền tảng. Nhưng việc bảo vệ người tiêu dùng sẽ chưa đạt mục tiêu nếu phản ứng chỉ bắt đầu sau khi hàng nghìn đơn đã giao.
Năm 2025, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội xử lý hơn 363 vụ việc liên quan đến thương mại điện tử, với tổng số tiền phạt trên 6,4 tỷ đồng. Con số này cho thấy rủi ro không còn là cá biệt. Với thực phẩm, mỹ phẩm và sản phẩm tác động đến sức khỏe, các nền tảng thương mại điện tử cần kiểm tra hồ sơ trước khi gắn chức năng mua hàng với tuyên bố chữa bệnh, giảm cân nhanh, tăng cường sinh lý hoặc bảo đảm hiệu quả. Khi có phản ánh đáng tin cậy về nguy cơ sức khỏe hay gian dối nghiêm trọng, chức năng đặt hàng có thể được tạm dừng theo quy trình rõ ràng, có thời hạn và có quyền giải trình.
Cơ quan quản lý cần được tiếp cận những dữ liệu cần thiết từ nền tảng bán hàng, đơn vị thanh toán và đơn vị vận chuyển khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Chẳng hạn, một sản phẩm quảng cáo có tác dụng chữa bệnh đột ngột phát sinh hàng nghìn đơn hàng, đồng thời có nhiều khách phản ánh sản phẩm không đúng công dụng. Khi đó, nền tảng có thể cung cấp thông tin về tài khoản bán hàng và số lượng giao dịch, đơn vị thanh toán cung cấp dữ liệu về dòng tiền, còn đơn vị vận chuyển cung cấp địa chỉ kho gửi hàng và số lượng kiện đã giao.
Việc kết nối các dữ liệu này giúp cơ quan quản lý nhanh chóng xác định quy mô, nguồn hàng và chủ thể liên quan để kiểm tra, ngăn chặn kịp thời.
Người bán phải lưu giữ hợp đồng gia công, hóa đơn, chứng từ về nguồn nguyên liệu, hồ sơ công bố sản phẩm và kết quả kiểm nghiệm. Người quảng cáo hoặc livestream bán hàng cũng phải lưu tài liệu đã dùng để kiểm tra công dụng sản phẩm, nội dung kịch bản quảng cáo và thỏa thuận về tiền công, hoa hồng.
Khi có dấu hiệu vi phạm, những hồ sơ này sẽ giúp xác định ai cung cấp thông tin, ai biết nội dung không chính xác và ai đã hưởng lợi từ việc bán hàng. Người càng trực tiếp tham gia chốt đơn hoặc nhận hoa hồng theo doanh số thì càng phải chủ động kiểm tra sản phẩm, không thể chỉ dựa vào lời cam kết của nhà sản xuất để miễn trừ trách nhiệm.
Hàng giả có thể được làm từ nguyên liệu rẻ, nhưng thứ giúp nó bán được lại là một tài sản rất đắt, đó là niềm tin. Muốn chống hàng giả và gian dối trên mạng, không thể chỉ truy tìm chiếc lọ sau khi hàng nghìn đơn đã giao. Phải ngăn từ lúc sản phẩm chưa được kiểm chứng bắt đầu mượn danh tiếng thật để bước vào túi tiền người tiêu dùng.
Tác giả: Hoàng Hà là luật sư thuộc Đoàn Luật sư TPHCM, luật gia thuộc Hội Luật gia Việt Nam. Anh tốt nghiệp Đại học Luật Hà Nội, thạc sĩ Luật Kinh tế tại Đại học Kinh tế TPHCM.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!