Dân Trí • 22/09/2026 11:56

Hàng giả trên mạng đặt ra yêu cầu mới về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

(Dân trí) - Các chuyên gia cảnh báo hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng gây ảnh hưởng đến doanh nghiệp, người tiêu dùng và môi trường cạnh tranh.

Công tác đấu tranh, ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang đặt ra yêu cầu cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh hàng giả, hàng nhái ngày càng xuất hiện trên thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

Tại Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực nhận diện, ghi nhận thông tin và phối hợp xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026, do Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tổ chức, các đại biểu tập trung thảo luận giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và nhận diện các phương thức vi phạm mới.

Khó nhận diện thủ đoạn xâm phạm mới

Hàng giả trên mạng đặt ra yêu cầu mới về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ - 1 — Lực lượng chức năng phát hiện số lượng sản phẩm thời trang mang dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu (Ảnh: QLTTHN).

Theo các đại biểu, hàng giả khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí bảo vệ quyền, xử lý vi phạm và đối mặt nguy cơ ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu.

Với người tiêu dùng, hàng giả làm sai lệch nguồn gốc sản phẩm và có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, đặc biệt đối với mỹ phẩm, dược phẩm và thiết bị điện tử. Trên thị trường, tình trạng này tạo ra cạnh tranh không lành mạnh, đồng thời làm giảm động lực đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới và phát triển sản phẩm.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Trịnh Quốc Trung, Phó Trưởng phòng Đổi mới sáng tạo và Sở hữu trí tuệ, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, cho biết công tác đấu tranh, ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang đứng trước những yêu cầu cấp bách theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên, thực tế quản lý địa bàn còn nhiều khó khăn.

"Đội ngũ cán bộ cơ sở trực tiếp thực hiện việc ghi nhận, bảo toàn chứng cứ ban đầu và phân loại thẩm quyền giải quyết vụ việc liên quan đến sở hữu trí tuệ vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc nhận diện các thủ đoạn xâm phạm mới", ông Trung nói.

TS Nguyễn Hữu Cẩn, Quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ Quốc gia, cho rằng nếu trước đây hàng giả chủ yếu xuất hiện tại chợ truyền thống và cửa hàng vật lý thì nay hoạt động sản xuất, phân phối được tổ chức linh hoạt, phân tán.

Không gian giao dịch cũng mở rộng sang môi trường số và xuyên biên giới, gây khó khăn cho công tác quản lý, thực thi pháp luật.

Ông cho rằng giao dịch có thể diễn ra trên môi trường số nhưng hàng hóa lại được lưu thông ngoài thực tế thông qua bưu gửi nhỏ lẻ, chuyển phát nhanh. Sự phổ biến của livestream, KOL và KOC cũng tạo thêm kênh để hàng giả tiếp cận người tiêu dùng.

Theo TS Cẩn, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ dừng ở việc xử lý hàng giả tại nơi bán mà cần được thực hiện xuyên suốt từ phát hiện, thu thập thông tin, xác minh, giám định đến xử lý, bao phủ cả hàng hóa qua biên giới, thị trường trong nước và môi trường trực tuyến.

Hàng giả trên mạng đặt ra yêu cầu mới về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ - 2 — TS Nguyễn Hữu Cẩn, phát biểu tại hội thảo (Ảnh: PV).

Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hiện diện trên hai dạng thị trường với mức độ phức tạp khác nhau.

Ở thị trường sơ cấp, người tiêu dùng mua phải hàng giả nhưng không biết đó là sản phẩm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, ở thị trường thứ cấp, một bộ phận người tiêu dùng chủ động tìm mua hàng giả dù biết sản phẩm không phải hàng chính hãng, chủ yếu do giá thấp hoặc muốn sở hữu sản phẩm mang dấu hiệu của thương hiệu nổi tiếng.

Tăng phối hợp để xử lý vi phạm trên môi trường số

Theo TS Nguyễn Hữu Cẩn, với thị trường thứ cấp, ngoài xử lý người sản xuất, kinh doanh hàng giả, cần tăng cường tuyên truyền để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người tiêu dùng.

Ông Cẩn cho rằng xử lý hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là quá trình liên ngành, không một cơ quan nào có thể đảm nhiệm toàn bộ các khâu từ phát hiện đến xử lý. Mỗi cơ quan cần thực hiện đúng vai trò, thẩm quyền trong tiếp nhận thông tin, xác minh, thu thập chứng cứ và áp dụng biện pháp xử lý.

Đối với cán bộ thực thi, trọng tâm là nhận diện dấu hiệu nghi vấn, ghi nhận, bảo quản thông tin, dữ liệu ban đầu và chuyển vụ việc đến cơ quan có thẩm quyền. Đặc biệt, với thương mại điện tử và thương mại xuyên biên giới, việc phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tại hội nghị, các chuyên gia cũng hướng dẫn nghiệp vụ nhận diện, ghi nhận và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời nâng cao kỹ năng phối hợp giữa các cơ quan trong tiếp nhận, xác minh và chuyển giao vụ việc theo đúng thẩm quyền.

Bên cạnh nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, xử lý vấn nạn hàng giả vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là quá trình mang tính liên ngành, không một cơ quan nào có thể thực hiện toàn bộ các khâu từ phát hiện đến xử lý. Mỗi cơ quan có vai trò, thẩm quyền riêng trong việc tiếp nhận thông tin, xác minh, thu thập chứng cứ và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.

Cán bộ thực thi cần tập trung vào việc nhận diện dấu hiệu nghi vấn, ghi nhận, bảo quản thông tin, dữ liệu ban đầu và chuyển vụ việc đến cơ quan có thẩm quyền. Đặc biệt, với thương mại xuyên biên giới và thương mại điện tử, sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Trong phần trình bày chuyên đề, Hội nghị đã tập trung hướng dẫn nghiệp vụ nhận diện, ghi nhận và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời tăng cường kỹ năng phối hợp giữa các cơ quan trong tiếp nhận, xác minh và chuyển giao vụ việc theo đúng thẩm quyền.

Hàng giả, hàng nhái đang rời khỏi phạm vi chợ truyền thống để xuất hiện dày hơn trên thương mại điện tử, mạng xã hội và nhiều nền tảng trực tuyến. Diễn biến này khiến cuộc đấu tranh bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Hà Nội đứng trước yêu cầu cấp bách, nhất là khi thủ đoạn vi phạm ngày càng khó nhận diện. Nội dung được nêu tại Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực nhận diện, ghi nhận thông tin và phối hợp xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026. Hội nghị do Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tổ chức, tập trung vào giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cùng phương thức nhận diện những dạng vi phạm mới. Theo các đại biểu, hàng giả buộc doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí bảo vệ quyền, xử lý vi phạm và đối mặt nguy cơ tổn hại uy tín thương hiệu. Với người mua, sản phẩm giả có thể làm sai lệch nguồn gốc, đồng thời đe dọa sức khỏe và an toàn, đặc biệt trong các nhóm mỹ phẩm, dược phẩm và thiết bị điện tử. Tình trạng này cũng tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh, làm suy giảm động lực đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới và phát triển sản phẩm. Phát biểu khai mạc, ông Trịnh Quốc Trung, Phó Trưởng phòng Đổi mới sáng tạo và Sở hữu trí tuệ thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, nhấn mạnh yêu cầu ngăn chặn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tuy vậy, ông cho biết việc quản lý tại cơ sở còn nhiều trở ngại, nhất là khi cán bộ phải xử lý các vụ việc có dấu hiệu và phương thức vi phạm mới. Theo ông Trung, đội ngũ trực tiếp làm nhiệm vụ ghi nhận, bảo toàn chứng cứ ban đầu và phân loại thẩm quyền giải quyết vẫn gặp khó khăn trong quá trình nhận diện. Những hạn chế này có thể ảnh hưởng đến việc xác minh thông tin, chuyển hồ sơ và lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp đối với từng vụ việc. Vì vậy, năng lực của cán bộ cơ sở cùng khả năng phối hợp giữa các đơn vị trở thành yếu tố quan trọng trong bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp và người tiêu dùng. TS Nguyễn Hữu Cẩn, Quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ Quốc gia, nhận định hàng giả trước đây chủ yếu xuất hiện tại chợ truyền thống hoặc các cửa hàng vật lý. Hiện nay, hoạt động sản xuất và phân phối được tổ chức linh hoạt, phân tán hơn, trong khi không gian giao dịch mở rộng sang môi trường số và cả hoạt động xuyên biên giới. Sự thay đổi này khiến cơ quan quản lý khó theo dõi đầy đủ nguồn hàng, người bán, phương thức giao dịch và đường đi của sản phẩm vi phạm. Giao dịch có thể diễn ra trên mạng, nhưng hàng hóa lại được đưa vào lưu thông thực tế qua các bưu gửi nhỏ lẻ hoặc dịch vụ chuyển phát nhanh. Livestream cùng sự tham gia của KOL và KOC tạo thêm kênh quảng bá, giúp hàng giả tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn và mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Những phương thức này khiến việc phát hiện không thể chỉ dựa vào kiểm tra tại nơi bán, mà cần theo dõi đồng thời thông tin trực tuyến và dòng hàng ngoài thực tế. Theo TS Cẩn, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ phải được triển khai xuyên suốt từ phát hiện, thu thập thông tin, xác minh, giám định đến xử lý vi phạm. Phạm vi này cần bao phủ hàng hóa qua biên giới, thị trường trong nước và các hoạt động kinh doanh trên môi trường trực tuyến, nơi thông tin có thể thay đổi nhanh chóng. Cách tiếp cận toàn diện giúp cơ quan chức năng không chỉ xử lý sản phẩm đã xuất hiện, mà còn lần theo dấu hiệu từ quá trình quảng bá, giao dịch và vận chuyển. Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hiện diện trên hai dạng thị trường với mức độ phức tạp khác nhau, đòi hỏi cách tuyên truyền và xử lý phù hợp. Ở thị trường sơ cấp, người tiêu dùng mua phải hàng giả nhưng không biết sản phẩm mình nhận được đang xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ở thị trường thứ cấp, một bộ phận người mua biết hàng không chính hãng nhưng vẫn chủ động tìm kiếm vì giá thấp hoặc mong muốn sở hữu sản phẩm mang dấu hiệu thương hiệu nổi tiếng. Đối với thị trường thứ cấp, TS Nguyễn Hữu Cẩn cho rằng bên cạnh xử lý người sản xuất và kinh doanh hàng giả, cần tăng cường tuyên truyền để thay đổi nhận thức, hành vi của người tiêu dùng. Xử lý hàng giả và hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là quá trình liên ngành, không cơ quan riêng lẻ nào có thể đảm nhiệm toàn bộ các khâu từ phát hiện đến xử lý. Mỗi cơ quan cần thực hiện đúng vai trò, thẩm quyền trong tiếp nhận thông tin, xác minh, thu thập chứng cứ và áp dụng biện pháp phù hợp, theo nội dung được Dân Trí phản ánh.

Xem thêm tại Dân Trí