Hậu trường đưa 110 tác phẩm của họa sĩ Văn Giáo, nặng hàng tấn, vào TP.HCM - Thanh Niên

Sau hai lần lỡ hẹn với người yêu mỹ thuật, 110 tác phẩm của cố họa sĩ Văn Giáo vừa vượt hàng ngàn cây số bằng đường sắt và đường hàng không, 'tập kết' tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, sẵn sàng trở lại với công chúng.

Sáng 26.9 tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, lần đầu tiên kể từ ngày đất nước thống nhất, 110 tác phẩm được tuyển chọn từ hàng ngàn sáng tác của họa sĩ Văn Giáo, cùng một tượng chân dung do nhà điêu khắc Dương Đăng Cẩn thực hiện và 9 tác phẩm vẽ về họa sĩ sẽ được giới thiệu trong triển lãm Đất nước mùa xuân.

Sinh ra và lớn lên tại Thường Tín (Hà Tây cũ), nay thuộc Hà Nội, họa sĩ Văn Giáo từng có 4 năm theo học Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương dưới sự hướng dẫn của các họa sĩ Nguyễn Nam Sơn và Georges Khánh. Ông thuộc thế hệ đồng môn với Nguyễn Thị Kim, Nguyễn Sỹ Ngọc, Lê Quốc Lộc, Nguyễn Văn Tỵ, Trần Văn Lắm, Trần Thanh Ngọc.

Năm 1940 - 1941, ông đứng ra tổ chức “Salon d’Automne” (Phòng tranh mùa thu) với 5 thành viên: Nguyễn Đỗ Cung, Hồ Văn Thủ, Phạm Hầu, Đoàn Phú Tứ và Văn Giáo. Sau đó, ông có thêm 3 lần triển lãm chung với Trần Đình Thọ, Nguyễn Huyến và hơn 100 cuộc triển lãm cá nhân.

Hơn 30 năm theo đuổi đề tài về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Suốt cuộc đời sáng tạo và miệt mài lao động nghệ thuật, họa sĩ Văn Giáo để lại hàng ngàn bức tranh bột màu và hơn 100 cuộc triển lãm cá nhân, kéo dài từ năm 1945 đến những năm cuối đời. Trong điều kiện còn nhiều gian khó, ông vẫn bền bỉ sáng tác, đặt chân đến hầu khắp các nẻo đường đất nước để tìm cảm hứng và ghi lại những gì mình chứng kiến.

Bài thơ Bước đường thanh niên, được ông sáng tác năm 1937, phần nào thể hiện lý tưởng sống và tinh thần dấn thân của người nghệ sĩ trẻ. Ông viết: “Với hai mươi mốt nghị lực ta dấn bước lên đời/Lòng vui vẻ chí quả quyết với một nụ cười/Ta tưng bừng đón chúa xuân tươi tốt/Cũng như những ngày thu tàn ta với mùa đông ủ dột...”.

Hồi tưởng về cha, họa sĩ Văn Đức kể: “Ngay từ tháng 10.1946, bố tôi đã lên đường Nam tiến vào Liên khu 5, nơi chiến tranh ác liệt để thực tế sáng tác. Có thể nói, nơi nào đúng nghĩa ‘đầu sóng ngọn gió’ là cụ có mặt, tận tâm tận lực sống và cống hiến hết mình với nghề đã chọn.

“Mẹ tôi lúc đó buôn bán nhỏ, sau này mới chuyển qua làm ngành dược lo cho chúng tôi, còn bố thì nhận lương nhà nước nên cứ thế thường xuyên đi sáng tác suốt. Khi nào về cả nhà lại quây quần, vui lắm.

“Khu tập thể văn nghệ sĩ, các gia đình ở chung tại 65 Nguyễn Thái Học nên chúng tôi luôn có những tên tuổi nổi tiếng bên cạnh như Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng, Nguyễn Phan Chánh, Mai Văn Hiến, Huỳnh Văn Gấm...”.

Những ngày đầu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để lại trong cuộc đời Văn Giáo một kỷ niệm đặc biệt mà không nhiều họa sĩ có được: ông là một trong những người đầu tiên trực tiếp vẽ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Bắc Bộ Phủ. Năm 1962, họa sĩ Văn Giáo còn lên Pác Bó và thực hiện một loạt tác phẩm nổi tiếng về Bác như Nắm đất Tổ quốc, Bác dịch sử Đảng, Bác làm việc ở hang Pác Bó...

Văn Giáo cũng nổi tiếng là một họa sĩ “xê dịch”. Từ những bức vẽ đầu tiên về Bác Hồ vào tháng 10.1945, ông dành hơn 30 năm theo đuổi đề tài về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời ghi lại phong cảnh thiên nhiên trên nhiều vùng miền đất nước. Bột màu trở thành chất liệu làm nên dấu ấn riêng của ông.

Tranh Văn Giáo thường có hòa sắc sáng, trong trẻo và giàu sức sống. Đó không chỉ là lựa chọn về mỹ thuật mà còn phần nào thể hiện niềm tin và tinh thần lạc quan của người nghệ sĩ trước tương lai đất nước.

Tranh Văn Giáo theo đường hàng không, đường sắt vào TP.HCM

Sáng 22.9, khi phóng viên Thanh Niên đến Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, họa sĩ Văn Đức, con trai họa sĩ Văn Giáo, đã có mặt từ sớm. Ông cùng 6 nhân viên chuyên trách cẩn thận tháo từng thùng hàng, kiểm tra các khung, kính, bo tranh vẫn còn nguyên niêm phong, sau đó hoàn thiện từng tác phẩm để chúng trở lại “y như cũ” sau hành trình dài từ Hà Nội vào TP.HCM.

Dù còn 4 ngày nữa mới đến khai mạc, không khí chuẩn bị tại bảo tàng đã khá tất bật. Điện thoại của họa sĩ Văn Đức và con trai Văn Vũ, người phụ trách lễ tân, liên tục đổ chuông. Theo ông Văn Đức, dự kiến hàng trăm khách mời sẽ tham dự khai mạc, trong đó gần 50 người tự mua vé từ Hà Nội vào để chia vui cùng gia đình.

Phó giám đốc điều hành và quản lý Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM Trần Minh Công, dù bận rộn với công tác điều hành, vẫn thường xuyên có mặt để theo dõi và chỉ đạo từng công đoạn chuẩn bị cho triển lãm.

Họa sĩ Văn Đức cho biết: “Lúc còn sống, cha tôi luôn mong ước được mang các tác phẩm của mình đến với những người yêu mỹ thuật phương Nam. Những năm 1944, 1945, cụ từng hai lần tổ chức triển lãm tại Sài Gòn, nhưng từ sau ngày đất nước thống nhất, vẫn chưa có dịp trở lại đây để thực hiện một triển lãm riêng.

“Nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh và 30 năm ngày mất của họa sĩ Văn Giáo (1916 - 1996), gia đình chúng tôi cùng Công ty CP Thiết kế May Living, Hội Mỹ thuật Việt Nam và Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM quyết định tổ chức triển lãm Đất nước mùa xuân, giới thiệu 110 tác phẩm, tương ứng với 110 năm ngày sinh của cụ, qua đó thực hiện tâm nguyện mà cha tôi từng ấp ủ khi còn sống”.

Để đưa các tác phẩm từ Hà Nội vào TP.HCM, gia đình đã tháo rời toàn bộ 110 bức tranh, 1 tượng và 9 bức chân dung về họa sĩ Văn Giáo. Đơn vị vận chuyển sau đó đóng các khung, kính vào thùng chuyên dụng để vận chuyển bằng đường sắt đến ga Sài Gòn; phần tranh và bo tranh được vận chuyển bằng đường hàng không vào sân bay Tân Sơn Nhất. Từ đây, toàn bộ tác phẩm được đưa ngay về Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM trong tình trạng “nguyên đai nguyên kiện”.

Dù công đoạn vận chuyển và bảo quản công phu, tốn nhiều thời gian và chi phí, việc “lắp ráp” các tác phẩm cũng được tiến hành khẩn trương. Sau hơn 2 ngày, phần lớn công việc đã hoàn tất. Những tác phẩm cuối cùng đang được hoàn thiện và sắp xếp để đưa lên tường, sẵn sàng cho Đất nước mùa xuân khai mạc, đón công chúng vào sáng thứ bảy 26.9.