Sáng nay, có bệnh nhân ngoài 40 tuổi đến gặp tôi khám bệnh. Câu đầu tiên của anh khi vừa bước vào phòng là: “Bác sĩ ơi, em khỏe lắm, vợ bắt đi khám thôi”. Nhưng làm xét nghiệm xong thì đường huyết, mỡ máu đều cao vượt ngưỡng, huyết áp cũng 150/90 mmHg (mức cao). Anh ngồi im một lúc rồi nói: “Hóa ra em khỏe là do… chưa đi khám”.
Chuyện này tôi gặp gần như hằng tuần. Nhiều bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh mạch vành, mạch cảnh…, thậm chí ung thư giai đoạn sớm, đều rất “hiền”, không đau, không làm người bệnh sút cân.
Nhưng đến lúc bệnh “lên tiếng” thì thường đã muộn. Vậy nên ai cũng đều đồng thuận khám sức khỏe là cần thiết, nhưng tại sao lại dùng từ “khám sức khỏe tổng quát”, thực sự bản thân tôi vẫn chưa lý giải được.
Người dân TPHCM khám sức khỏe miễn phí (Ảnh: Thảo Phương).
Phải chăng do khám chung chung tất cả các “bộ phận”, “cơ quan đoàn thể” nên dân gian hay gọi là tổng quát. Nhưng nói thật, đi khám mà khám không đúng, cũng chẳng hơn không khám, thậm chí còn có phần nguy hiểm vì sinh ra chủ quan, cậy mình khỏe lắm, vừa khám tổng thể xong mà!
Tôi từng gặp chị bệnh nhân năm nào cũng khám “gói cao cấp”, thậm chí vài năm một lần ra nước ngoài khám tổng quát. Trong một lần như thế, chị phát hiện khối u nhỏ ở thận.
Cho dù nhận được lời khuyên nên ở lại Việt Nam theo dõi một thời gian, vì quá lo lắng, chị đã sang Singapore phẫu thuật. Kết quả giải phẫu bệnh là lành tính, nhưng sau mổ cả tháng trời, chị vẫn mệt mỏi, gầy sút nên chị đến tìm tôi.
Cuối cùng, “thủ phạm” là khối ung thư tuyến giáp giai đoạn không còn sớm. Vậy là chị phải trải qua ca giải phẫu thứ hai trong vòng vài tháng. Nhưng thật may mắn, sau đó chị đã khỏe cả về thể xác và cả tinh thần. Đây chưa phải trường hợp “tiền mất tật mang”, nhưng vẫn là… “tốn tiền mà vẫn sót bệnh”.
Các sai lầm hay gặp khi chạy theo các gói khám tổng quát đang được quảng cáo nhiều trên các phương tiện truyền thông:
Thứ nhất là gói khám được thiết kế để thu lợi nhuận nhiều nhất chứ không phải để phát hiện bệnh, nhiều xét nghiệm “cho oai”, ít xét nghiệm thật sự cần. Ở chiều ngược lại, có những cơ sở y tế hạ giá gói khám, có khi chỉ 200.000 đồng cho gói khám của mỗi người. Như vậy đủ để hình dung tác dụng tầm soát bệnh rất thấp, chủ yếu là bảo đảm đúng luật và lấy thành tích cho cả 2 phía: cơ sở y tế và đơn vị sử dụng người lao động.
Thứ hai, xét nghiệm marker ung thư (chất chỉ điểm khối u) tràn lan để rồi khi chỉ số tăng thì hoảng, chỉ số bình thường vẫn có thể “yên tâm nhầm”, trong khi phần lớn marker không dùng để tầm soát.
Thứ ba, khám xong không có bác sĩ giải thích, không ai hỏi và khám lại đối với những bất thường mới nảy sinh, không ai hẹn theo dõi. Ở chiều ngược lại, có bệnh nhân lại bị “dọa” bệnh để bán thêm thuốc bổ, thực phẩm chức năng, liệu trình đắt đỏ.
Thứ tư, không có hệ thống lưu trữ và các phần mềm thông minh để so sánh kết quả của những lần khám trước. Rất nhiều người chạy theo quảng cáo, hoặc tiện đâu khám đấy nên mỗi năm khám sức khỏe một nơi, không có tài liệu tra cứu khiến nhiều khi “dở khóc dở cười”. Một vị lãnh đạo mà tôi biết, đi khám ở đâu ông cũng lôi kết quả điện tim ra để các bác sĩ không bật báo động đỏ, vì hình ảnh điện tim của ông luôn có dạng bất thường như nhồi máu cơ tim cấp, trong khi đó kết quả chụp động mạch vành nhiều lần hoàn toàn bình thường.
Vậy khám thế nào cho đúng? Tôi luôn nhắc nhở người thân và bạn bè mấy điều sau.
Thứ nhất, về tần suất khám bệnh. Người trưởng thành nên khám tổng quát ít nhất mỗi năm một lần, trên 40 tuổi càng không nên bỏ. Người trên 60 tuổi có thể khám 6 tháng/lần. Bản thân tôi, từ năm 45 tuổi, năm nào cũng khám một lần. Đến năm 52 tuổi, khi theo dõi đường huyết liên tiếp 3 năm đều “trên ngưỡng”, tôi quyết định dùng thuốc điều hòa đường máu.
Thứ hai, khám theo nguy cơ của chính mình, không cần chọn “gói đắt nhất”. Ví dụ, người có nguy cơ ung thư đại tràng thì nên nội soi, phụ nữ đến tuổi nên tầm soát ung thư vú và cổ tử cung, người hút thuốc lâu năm nên chụp CT phổi liều thấp...
Thứ ba, trước khi mua gói nào, hãy hỏi thẳng: “Gói này phát hiện được bệnh gì, có phù hợp với tôi không?” Nơi khám tử tế sẽ trả lời được, và đôi khi còn khuyên bạn bỏ bớt hoặc đổi các xét nghiệm đặc hiệu trong gói.
Thứ tư, đi khám sức khỏe vẫn nên mang theo kết quả cũ hoặc các ứng dụng đang sử dụng lưu trữ bệnh án điện tử của mình, để bác sĩ so sánh và đưa ra lời khuyên.
Cuối cùng, có kết quả rồi, dù có vẻ như bình thường, cũng cần phải hỏi lại bác sĩ về kết luận, và nếu có bất thường, càng cần ghi nhớ lời dặn của nhân viên y tế và theo dõi, đừng cất kết quả khám vào ngăn kéo.
Cơ thể con người cũng như chiếc xe: bảo dưỡng định kỳ thì rẻ, đợi hỏng giữa đường mới sửa thì… “vừa tốn vừa khổ”. Nhưng bảo dưỡng phải đúng chỗ, chứ thay dầu mà quên kiểm tra phanh sẽ vẫn nguy như thường.
Mong rằng mỗi người hãy dành thời gian cho bản thân, khám đúng, khám đủ, không cần khám đắt và nhớ cảm ơn người đã “bắt mình đi khám”.
Tác giả: Ông Nguyễn Lân Hiếu là bác sĩ chuyên ngành tim mạch, Phó giáo sư, Tiến sĩ Y khoa; Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ông là đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV và XVI.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!