Chủ tịch Quốc hội nói về ‘nút thắt’ cốt tử tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chiều 17-10, phát biểu tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh vốn tín dụng đang là một trong những nút thắt cốt tử đối với khu vực doanh nghiệp này. Dù chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp, khả năng tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa tương xứng với vai trò trong nền kinh tế.

Gỡ nút thắt tín dụng từ cách đánh giá rủi ro

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh vốn tín dụng đang là một trong những nút thắt cốt tử đối với khu vực doanh nghiệp này. Dù chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp, khả năng tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa tương xứng với vai trò trong nền kinh tế. 

• Cuộc thảo luận ở nghị trường giữa Chủ tịch ngân hàng và Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa về vốn

• Tổng kiểm toán Nhà nước: 'Nếu hỗ trợ toàn bộ vòng đời doanh nghiệp nhỏ và vừa thì không khác nào bao cấp'

• Trình Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều quy định chế độ kế toán, thủ tục thuế đơn giản

Theo số liệu Chủ tịch Quốc hội nêu, đến tháng 8-2026, dư nợ tín dụng đạt 4,1 triệu tỉ đồng, tăng 12,4% so với cuối năm 2025. Các ngân hàng cũng đã công bố những gói tín dụng ưu đãi có quy mô trên 407.000 tỉ đồng, với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm.

Tuy nhiên, dòng vốn vẫn chưa đến được với phần lớn doanh nghiệp có nhu cầu. Khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa từng được ước tính khoảng 21,7 tỉ USD.

“Đây là nút thắt có thể gọi là cốt tử”, Chủ tịch Quốc hội nhận định, đồng thời chỉ ra bốn nguyên nhân khiến doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng.

Trước hết là sự phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp. Phần lớn ngân hàng vẫn yêu cầu bất động sản hoặc tài sản có giá trị cao để bảo đảm khoản vay, trong khi doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập thường không có đủ những tài sản này.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu minh bạch thông tin và năng lực quản trị dòng tiền yếu cũng khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác khả năng trả nợ. Báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp chưa chuẩn, tài chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp chưa được tách bạch.

“Nếu không đánh giá được khả năng trả nợ thực sự thì ngân hàng đâu bao giờ bỏ tiền ra cho vay”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Một nguyên nhân khác là năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế. Ngay cả khi có cơ hội vay, nhiều doanh nghiệp vẫn thiếu phương án kinh doanh rõ ràng, chưa quản trị tốt dòng tiền, khiến rủi ro tín dụng tăng lên và ngân hàng dè dặt khi mở rộng cho vay.

Theo Chủ tịch Quốc hội, những khó khăn này tạo thành vòng luẩn quẩn: thiếu vốn khiến doanh nghiệp không thể mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh; doanh thu, dòng tiền yếu lại khiến việc tiếp cận vốn càng khó khăn hơn.

Từ thực tế đó, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần thay đổi mạnh mẽ cách tiếp cận tín dụng, thay vì chỉ tìm cách tăng quy mô các gói vay ưu đãi.

“Phải chuyển từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra và vị trí trong chuỗi cung ứng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo ông, cần thí điểm cơ chế cho vay không có hoặc có ít tài sản bảo đảm trên cơ sở dữ liệu; cải cách, tăng cường các quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực minh bạch tài chính và quản trị dòng tiền thông qua kế toán, phần mềm và đào tạo.

Nguồn vốn cũng cần được đa dạng hóa, không chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng mà còn từ quỹ đầu tư, trái phiếu và những kênh tài chính khác.

Số hóa chính sách, công khai trách nhiệm thực thi

Không dừng ở câu chuyện tín dụng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được xây dựng theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo từng giai đoạn trưởng thành và chuyển từ tư duy cấp phát sang kiến tạo.

Theo ông, luật pháp, nghị định và thông tư đã có nhưng điều quyết định vẫn là khả năng tổ chức thực hiện. Vì vậy, các quy định hỗ trợ phải được thiết kế sao cho có thể vận hành trong thực tế, thay vì dừng lại ở những chủ trương đúng nhưng khó tiếp cận.

Một yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh là phải quy định rõ việc số hóa ngay từ đầu trong luật, xác định cụ thể ở điều, khoản, chương nào. Các chính sách hỗ trợ cần vận hành trên nền tảng dữ liệu liên thông, kết nối thông tin đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và tín dụng.

Khi dữ liệu được kết nối và khai thác hiệu quả, việc đánh giá năng lực doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở thực chất, đồng thời tạo điều kiện để ngân hàng xem xét cho vay dựa trên hoạt động kinh doanh và dòng tiền thay vì quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu gắn trách nhiệm giải trình của cơ quan thực thi với kết quả đầu ra rõ ràng, công khai. Ông nhìn nhận công tác minh bạch, công khai thời gian qua chưa được thực hiện tốt, cần có chuyển biến trong cách tổ chức và đánh giá hiệu quả chính sách.

Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu thực hiện tốt các yêu cầu về đổi mới cơ chế tín dụng, số hóa và liên thông dữ liệu, cùng với nâng cao trách nhiệm giải trình và ưu tiên đúng nhóm thụ hưởng, luật sẽ không chỉ dừng ở việc hỗ trợ doanh nghiệp tồn tại.

Mục tiêu cao hơn là tạo công cụ thực chất giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển về chất, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp nhưng chỉ chiếm 20% dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều rào cản khi tiếp cận vốn ngân hàng.