Hiếu PC cảnh báo thói quen dùng AI có thể khiến người Việt lộ dữ liệu mật

Ngày 11/10, tại Hà Nội, trong khuôn khổ hội thảo "An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI" do Viện Quản trị & Công nghệ FSB (Trường Đại học FPT) tổ chức, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) đưa ra nhiều cảnh báo về phương thức tấn công mạng với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo.

Vô tư đưa dữ liệu lên AI, nguy cơ lộ thông tin nhạy cảm

Theo chuyên gia Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), một trong những rủi ro đáng lo ngại hiện nay đến từ thói quen sử dụng AI thiếu kiểm soát.

Nhiều người sẵn sàng tải ảnh cá nhân, giấy tờ tùy thân, hợp đồng, tài liệu tài chính, thậm chí thông tin nội bộ doanh nghiệp lên các chatbot AI để nhờ phân tích, tóm tắt hoặc chỉnh sửa.

Chuyên gia cảnh báo dữ liệu được cung cấp cho một số dịch vụ AI có thể bị lưu trữ, xử lý hoặc sử dụng ngoài mong muốn của người dùng. Đặc biệt, các nền tảng không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ thông tin nếu hệ thống bảo mật bị xâm nhập.

Vì vậy, doanh nghiệp cần quy định rõ những công cụ AI được phép sử dụng, tuyệt đối không tùy tiện đưa tài liệu mật lên các nền tảng công cộng.

Không chỉ tài liệu, hình ảnh và video đăng tải công khai trên mạng xã hội cũng có thể trở thành nguồn dữ liệu để tội phạm khai thác.

Theo chuyên gia này, những người thường xuyên xuất hiện trên Internet, đặc biệt là lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người có quyền phê duyệt giao dịch tài chính, có nguy cơ bị giả mạo danh tính bằng Deepfake và DeepVoice.

Chuyên gia dẫn lại vụ lừa đảo tại Hồng Kông (Trung Quốc) năm 2024, khi một nhân viên tài chính tham gia cuộc họp video với những người được cho là lãnh đạo và đồng nghiệp.

Thực tế, các nhân vật trong cuộc họp đều bị giả mạo bằng Deepfake. Tin tưởng chỉ đạo từ cấp trên, nạn nhân đã chuyển tổng cộng khoảng 25 triệu USD cho kẻ gian.

Vụ việc cho thấy hình ảnh và giọng nói không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác minh danh tính trong môi trường số.

AI đang giúp tội phạm mạng lừa đảo tinh vi hơn

Theo chuyên gia, tội phạm mạng ngày càng hoạt động có tổ chức, phân chia thành các bộ phận chuyên trách tương tự doanh nghiệp.

Trước đây, tin nhắn lừa đảo thường có lỗi chính tả, cách diễn đạt thiếu tự nhiên. Hiện nay, AI có thể tạo ra những kịch bản trôi chảy, đánh trúng tâm lý nạn nhân.

Công nghệ dịch thuật theo thời gian thực còn giúp các đối tượng vượt qua rào cản ngôn ngữ, trong khi chatbot AI có thể tự động tiếp cận, sàng lọc người có khả năng mắc bẫy trước khi chuyển cho người thật thực hiện hành vi lừa đảo.

Dẫn số liệu tại hội thảo, chuyên gia cho biết năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng.

Một thủ đoạn khác được cảnh báo là phát tán mã độc dưới vỏ bọc ứng dụng dịch vụ công, ngân hàng hoặc tiện ích quen thuộc.

Kẻ gian dụ người dùng cài tệp APK từ nguồn không chính thống, sau đó yêu cầu cấp quyền Trợ năng trên điện thoại Android để chiếm quyền kiểm soát thiết bị.

Chuyên gia cho biết, hai nơi kẻ gian thường tìm đến là ứng dụng ghi chú và thư viện ảnh, nơi nhiều người lưu mật khẩu, mã PIN, giấy tờ tùy thân hoặc thông tin tài khoản ngân hàng.

Để phòng tránh, chuyên gia khuyến nghị người dùng bật xác thực hai yếu tố, không cài ứng dụng từ đường dẫn lạ và hạn chế công khai dữ liệu nhạy cảm.

Đặc biệt, trước những cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, cần xác minh qua kênh liên lạc độc lập, ngay cả khi hình ảnh và giọng nói giống người quen.

Ở cấp độ doanh nghiệp, Hiếu PC đề xuất mô hình bảo mật 4 lớp gồm con người, quy trình, công nghệ và quản trị AI. Trong đó, các tác vụ quan trọng như chuyển tiền, xóa dữ liệu hoặc thay đổi hệ thống cần có cơ chế xác minh và phê duyệt của con người.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức, đại diện Viện Quản trị Công nghệ FSB cho biết viện đã có chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật (MIT-AIoT). Chương trình hướng đến đào tạo năng lực thiết kế, tích hợp và vận hành hệ thống thông minh thay vì chỉ tập trung vào từng công nghệ riêng lẻ.

AIoT là sự kết hợp giữa AI và Internet vạn vật (IoT), được ứng dụng trong sản xuất, giao thông, quản lý đô thị và vận hành doanh nghiệp.

Tuy nhiên, khi số lượng thiết bị kết nối gia tăng, nguy cơ tấn công mạng cũng trở nên phức tạp hơn, đặt ra nhu cầu về nhân lực am hiểu cả AI, hạ tầng kết nối và bảo mật dữ liệu.