Tỉnh Quảng Trị có đường biên giới đất liền với Lào dài hơn 409km, có 15 xã thuộc khu vực biên giới với 144 thôn bản, là địa bàn sinh sống chủ yếu của người dân tộc thiểu số. Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, người dân ở đồng bằng, đô thị dễ dàng tiếp cận thông tin qua truyền hình, internet, mạng xã hội, báo chí và nhiều nền tảng số. Tuy nhiên, ở khu vực biên giới Quảng Trị, nhiều nơi vẫn chưa có đủ điều kiện hạ tầng để người dân tiếp cận các phương thức đó.
Sáng kiến từ thực tiễn cơ sở
Thời gian qua, hệ thống truyền thanh cơ sở đã được đầu tư, thiết lập ở các địa phương biên giới, nhưng phạm vi hoạt động chủ yếu tập trung tại trung tâm xã hoặc các khu dân cư gần trụ sở, do vậy, thông tin đến với người dân vùng sâu, vùng xa nhiều khi chưa được đầy đủ.
Trung tá Nguyễn Sơn Bình, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cồn Roàng ở xã Thượng Trạch chia sẻ: Xã có diện tích rất lớn, với dân số gần 900 hộ/3.873 khẩu, sinh sống trên 13 bản, trong đó bản Đoòng có 12 hộ ở cách đồn hơn 70km. Hiện xã có 8 bản đang được áp dụng mô hình “Tiếng loa bản xa”.
Thực tế, các bản ở xa trung tâm thường xuyên có nhu cầu được nhận thông tin gắn trực tiếp với đời sống, sản xuất như lịch thời vụ, hướng dẫn kỹ thuật, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, tuyên truyền pháp luật cũng như các công việc khác của địa phương. Trong khi đó, do địa hình chia cắt, dân cư phân tán, giao thông cách trở, cùng tập quán lao động gắn với nương rẫy, khiến việc tổ chức họp dân không thể duy trì thường xuyên, nội dung cần thiết chưa được chuyển tải kịp thời đến nhiều người.
Cách đây hơn 5 năm, các chiến sĩ Đồn Biên phòng Cồn Roàng đã sáng tạo mô hình “Tiếng loa Biên phòng”. Mô hình này sử dụng xe máy chở loa kéo lưu động đến từng thôn, bản để tuyên truyền những nội dung cần thiết. Trong thời gian phòng, chống đại dịch Covid-19, khi các hoạt động tập trung đông người bị hạn chế, hình thức tuyên truyền này phát huy hiệu quả rõ rệt, giúp người dân tiếp cận kịp thời các quy định phòng, chống dịch an toàn.
Tuy nhiên, tuyên truyền lưu động vẫn phụ thuộc vào phương tiện, nhân lực, điều kiện thời tiết và từng đợt triển khai, chưa tạo được một kênh thông tin thường xuyên hằng ngày tại khu dân cư.
Năm 2021, Đồn Biên phòng Cồn Roàng nghiên cứu, thí điểm mô hình “Tiếng loa bản xa”, đưa hệ thống phát thanh cố định đến từng khu dân cư. Hệ thống được thiết kế linh hoạt, gồm âm ly, micro, radio, USB, tủ bảo quản, hệ thống dây dẫn và từ 3 đến 5 loa phóng thanh tùy quy mô khu dân cư, với kinh phí bình quân để xây dựng một công trình từ 15 đến 20 triệu đồng.
Theo Đại tá Ngô Văn Dũng, Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị: Kết quả bước đầu này đã tạo cơ sở để hoàn thiện quy trình xây dựng, quản lý, vận hành mô hình. Đến năm 2023, mô hình chính thức nhân rộng trên toàn tuyến biên giới đất liền với tên gọi thống nhất là “Truyền thanh bản xa”.
Kết quả bước đầu này đã tạo cơ sở để hoàn thiện quy trình xây dựng, quản lý, vận hành mô hình. Đến năm 2023, mô hình chính thức nhân rộng trên toàn tuyến biên giới đất liền với tên gọi thống nhất là “Truyền thanh bản xa.
Đại tá Ngô Văn Dũng, Phó Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị
Quá trình nhân rộng mô hình đặt ra không ít khó khăn. Thiếu kinh phí trang cấp, cán bộ, chiến sĩ trực tiếp triển khai chưa được đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin và kỹ thuật điện tử.
Để kịp thời phục vụ nhân dân, các chiến sĩ chủ động nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm, thử nghiệm nhiều phương án lắp đặt, từ vị trí đặt loa, hướng truyền âm, hệ thống dây dẫn đến lựa chọn thiết bị phù hợp với nguồn điện và điều kiện khí hậu ở từng địa bàn. Quá trình vừa nghiên cứu, vừa triển khai, vừa điều chỉnh qua thực tiễn đã từng bước hoàn thiện quy trình xây dựng, quản lý, vận hành, tạo cơ sở áp dụng thống nhất trên toàn tuyến biên giới.
Biết việc làm ý nghĩa, con em Quảng Trị đang công tác tại Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh quyên góp, ủng hộ 750 triệu đồng để triển khai thêm được nhiều công trình. Đến nay, Bộ đội Biên phòng tỉnh đã hoàn thành, bàn giao 50 công trình “Truyền thanh bản xa” nhân rộng cho các địa phương đưa vào hoạt động. Riêng địa bàn xã Dân Hóa có 11 công trình lắp đặt tại 11 bản với 61 cụm loa với khoảng 12km đường dây truyền thanh.
Mô hình hoạt động thiết thực, ý nghĩa được lan tỏa, Bộ đội Biên phòng tỉnh chủ trì, phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng, trao tặng 2 công trình “Truyền thanh bản xa” cho các bản của nước bạn Lào, giáp biên giới Quảng Trị, nhân dịp kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới giữa xã Dân Hóa với Cụm bản Lẳng Khăng và giữa xã Thượng Trạch với Cụm bản Nỏng Mạ, huyện Bua La Pha, tỉnh Khăm Muộn, Lào, góp phần vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị giữa cư dân hai bên biên giới.
Điểm mới mô hình là cơ chế quản lý, vận hành
Thượng tá Dương Đình Hoàn, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cà Xèng ở địa bàn 2 xã Kim Phú và Kim Điền chia sẻ: Hai xã này có 17 thôn, bản với gần 6.000 hộ/gần 25.000 nhân khẩu. Qua thực tiễn hoạt động, mô hình được điều chỉnh, bổ sung để phát huy tác dụng tuyên truyền một cách hiệu quả nhất. Điểm mới của mô hình “Truyền thanh bản xa” không chỉ nằm ở việc đầu tư hệ thống truyền thanh cho các bản, quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế hoạt động thông qua việc tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương thành lập tổ biên tập, tổ điều hành; ban hành quy chế quản lý, vận hành hệ thống truyền thanh và giao Ban Công tác Mặt trận thôn, bản trực tiếp quản lý, sử dụng.
Ở mỗi bản, đều có cán bộ đồn biên phòng phụ trách địa bàn tham gia biên tập nội dung, hướng dẫn vận hành, kiểm tra hoạt động, bảo dưỡng thiết bị và hỗ trợ tháo gỡ những khó khăn phát sinh, bảo đảm các công trình hoạt động ổn định và lâu dài.
Bí thư Chi bộ bản Yên Hợp, xã Kim Phú Cao Xuân Phong cho biết, thời gian phát thanh được bố trí phù hợp với nhịp sinh hoạt của người dân, vào buổi sáng trước khi lên nương và buổi chiều sau khi kết thúc lao động. Cùng với việc tiếp sóng các chương trình của Trung ương và tỉnh, hệ thống còn phát những nội dung do cơ sở biên tập. Đó là các chủ trương, chính sách, pháp luật sát với đời sống Nhân dân. Tiếng loa còn thay cho tiếng kẻng để thông báo họp dân; phục vụ tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao nhân các dịp lễ, Tết, ngày hội Đại đoàn kết tạo không khí vui tươi, phấn khởi và gắn kết cộng đồng.
Ông Cao Đức Chiến ở bản Hỏa Lương, xã Kim Điền chia sẻ, từ khi có mô hình “Truyền thanh bản xa”, bà con nghe được rất nhiều thông tin hữu ích và tin cậy. Những nội dung được bộ đội biên phòng, cán bộ địa phương tuyên truyền giúp bà con dân bản không chỉ biết thêm kiến thức để sản xuất mà còn tránh hoang mang, dao động trước một số thông tin thất thiệt, chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.
Theo Đại tá Ngô Văn Dũng, từ một sáng kiến hình thành ở cơ sở, “Truyền thanh bản xa” từng bước được nhân rộng trên toàn tuyến biên giới của tỉnh Quảng Trị, trở thành một mô hình tuyên truyền đặc thù của Bộ đội Biên phòng tỉnh. Mô hình góp phần lan tỏa thông tin về đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước tại các bản làng vùng sâu, vùng xa, hình thành một kênh truyền thông thường xuyên ngay tại cơ sở, góp phần đổi mới phương thức dân vận ở khu vực biên giới.
QUANG HUY - TRUNG CHÍNH