TPHCM là siêu đô thị giáo dục với hơn 2,5 triệu học sinh. Sau sắp xếp mạng lưới trường lớp, TPHCM giảm số cơ sở giáo dục công lập từ 2.188 xuống còn 1.484, giảm 704 đầu mối. Quy mô các trường sau sáp nhập vì thế có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu mới trong tổ chức bộ máy, bố trí giáo viên và quản lý cơ sở vật chất, trong khi hoạt động dạy học phải được bảo đảm ổn định.
Áp lực quản lý
Trường tiểu học - THCS Tân Định (phường Tân Định) được hình thành trên cơ sở sáp nhập ba trường gồm THCS Văn Lang, tiểu học Đuốc Sống và tiểu học Trần Khánh Dư. Sau sắp xếp, trường có 57 lớp, khoảng 1.400 học sinh và 110 giáo viên, hoạt động tại 3 phân hiệu.
Quy mô mới cũng đồng nghĩa với một cách quản lý khác. Thay vì trực tiếp xử lý mọi công việc ở từng cơ sở, thầy Trần Ngọc Lâm, Hiệu trưởng nhà trường, lựa chọn phân quyền cho các phó hiệu trưởng phụ trách từng phân hiệu, riêng công tác nhân sự và tài chính do hiệu trưởng trực tiếp nắm.
Nhà trường đồng thời xây dựng quy chế hoạt động, quy chế phát ngôn thống nhất, đẩy mạnh ký số, học bạ số và ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý hồ sơ. Mục tiêu là giúp bộ máy vận hành thông suốt, hạn chế những vướng mắc có thể phát sinh khi đội ngũ từ 3 trường cùng làm việc trong một đơn vị.
Theo thầy Lâm, thuận lợi của trường là 3 phân hiệu nằm trong bán kính khoảng 1km, cách nhau vài trăm mét. Ban giám hiệu có thể trực tiếp đến từng cơ sở để nắm nền nếp học tập, hoạt động bán trú và tình hình thực tế, thay vì chỉ quản lý thông qua báo cáo.
"Khoảng cách gần mới là điều kiện thuận lợi ban đầu. Việc kết nối chuyên môn giữa cấp tiểu học và THCS, phân công giáo viên và sử dụng cơ sở vật chất vẫn cần được giải quyết từng bước", thầy Lâm nói.
Để kết nối chuyên môn giữa cấp tiểu học và THCS, nhà trường rà soát tình trạng thừa, thiếu tiết rồi phân công giáo viên phù hợp. Chẳng hạn, giáo viên THCS còn thiếu tiết có thể được xem xét tham gia dạy Hoạt động trải nghiệm hoặc Giáo dục địa phương theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trên cơ sở đáp ứng yêu cầu chuyên môn và quy định liên quan.
Về cơ sở vật chất, vị hiệu trưởng cho hay việc sáp nhập giúp nhà trường chuyển một số lớp THCS sang phân hiệu của trường tiểu học do phòng học rộng hơn, đồng thời thu hẹp những phòng hành chính chưa cần thiết để dành thêm không gian sân chơi cho học sinh.
Từ thực tế này, thầy Lâm cho rằng việc sáp nhập cần được tính toán dựa trên điều kiện cụ thể của từng trường.
"Cần tránh gộp trường "top 1" với "top 2", bởi sự chênh lệch có thể gây khó khăn trong việc ra đề kiểm tra chung, phân hóa học sinh, điều chuyển giáo viên và ổn định tâm lý đội ngũ", thầy Lâm nói.
Hiệu trưởng làm việc từ 5 giờ sáng
Không thuộc diện sáp nhập mới, Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, phường An Phú, vẫn là một trong những trường có quy mô lớn nhất cả nước. Nếu xét số lớp và học sinh tập trung trong cùng khuôn viên, đây là trường có quy mô lớn nhất cả nước, với 112 lớp và khoảng 5.200 học sinh trong năm học 2026-2027.
Trong khi đó, trường chỉ có 56 phòng học, bình quân mỗi lớp gần 50 học sinh. So với năm học trước, trường tăng thêm 9 lớp và hơn 400 học sinh.
Thiếu phòng học, nhà trường phải tận dụng cả phòng họp giáo viên, phòng thí nghiệm, phòng thực hành để bố trí lớp. Do chỉ có 56 phòng học, học sinh học một buổi mỗi ngày, chưa tổ chức bán trú.
Thầy Nguyễn Trung Toàn, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết với sáu tổ chuyên môn, mỗi tổ trưởng phụ trách khoảng 30-40 giáo viên, khối lượng điều hành rất lớn. Công việc của ban giám hiệu không chỉ là phân công giảng dạy mà còn phải bảo đảm nề nếp, an ninh học đường và kịp thời giải quyết các tình huống phát sinh.
"Khi hàng nghìn học sinh cùng học tập tại một cơ sở, hiệu trưởng phải trực tiếp theo dõi, xử lý nhiều vấn đề phát sinh trong ngày. Do vậy, tôi thường xuyên rời khỏi ra từ 5 giờ và về nhà lúc tối muộn", thầy Toàn nói về áp lực công việc.
Thầy Toàn nói thêm, thiếu giáo viên và cơ sở vật chất chưa đáp ứng tương xứng với quy mô học sinh vẫn là những nỗi lo lớn của nhà trường. Số lớp càng tăng, việc bố trí nhân lực, tổ chức hoạt động dạy học và bảo đảm an toàn càng đòi hỏi sự tính toán chặt chẽ.
Áp lực ấy cũng đặt ra câu chuyện về chế độ dành cho cán bộ quản lý. Theo thầy Toàn, dù quản lý 112 lớp, hiệu trưởng vẫn hưởng phụ cấp và chịu trách nhiệm theo cơ chế tương tự người đứng đầu trường có ít học sinh hơn.
Để giảm tải cho Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, phường An Phú đã quy hoạch quỹ đất, tính toán phương án xây dựng thêm trường học nhằm chia bớt số lớp hiện có.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng từng bày tỏ lo ngại về tình trạng "siêu trường" sau sáp nhập. Ông cho rằng, việc một trường có hơn 100 lớp là tình trạng quá tải đáng lo ngại. Trong khi đó, việc bảo đảm đủ trường lớp, chỗ học cho học sinh là yêu cầu đã được Bộ Chính trị đặt ra trong Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
“Không thể để những trường lên đến hơn 100 lớp như thế này, chắc chắn ảnh hưởng đến chất lượng dạy học, thiệt thòi cho học sinh và khó khăn cho người quản lý”, Thứ trưởng Thưởng nói.