Trong khi nhiều gia đình mòn mỏi chờ được công nhận quyền sử dụng đất, nhiều công trình xây dựng trái phép tiếp tục mọc lên, kéo theo các cuộc cưỡng chế và những vụ án hình sự.
Vết xước bên lòng hồ tĩnh lặngĐứng nhìn về phía công trình Solara Đồng Đò vừa bị cưỡng chế, ông Nguyễn Mạnh Hùng (69 tuổi) lặng đi hồi lâu.
41 năm sống ở vùng đất này, ông đã chứng kiến không ít đổi thay quanh hồ Đồng Đò, xã Kim Anh (trước đây thuộc xã Minh Trí, huyện Sóc Sơn). Từ những ngày đất đai còn hoang sơ, người dân đến khai hoang, trồng rừng, dựng nhà, cho đến khi những công trình nghỉ dưỡng xuất hiện bên hồ.
Và giờ đây là cảnh những công trình ấy bị phá dỡ. Đôi mắt trũng sâu, giọng trầm đục, người đàn ông lớn tuổi nhắc lại những câu chuyện từng chứng kiến trong suốt mấy chục năm.
"Tôi là người dân gốc ở xã Minh Trí, đi xây dựng kinh tế mới ở khu vực Đồng Đò - thôn Minh Tân. Lúc bấy giờ, theo chủ trương là tôi đưa vợ con đi khai hoang, được cấp 3 sào đất, 600 viên ngói, 100 tạ xi măng để làm sân nền nhà và công trình phụ.
Đồng Đò khi ấy còn hoang sơ. Những người dân đầu tiên như chúng tôi đã đi khai sơn, phá thạch, trồng rừng... Giờ tôi lại phải chứng kiến thêm nhiều chuyện đau lòng liên quan tới đất. Người vướng vòng lao lý, nhà cửa bị phá dỡ, lãng phí tiền của như vụ việc của Solara...", ông nói.
Nỗi tiếc nuối của ông vượt ra ngoài những công trình vừa bị phá bỏ. Đằng sau đó còn là câu chuyện đất đai kéo dài qua nhiều thế hệ, những vướng mắc chưa được tháo gỡ và cả những sai phạm mới tiếp tục phát sinh.
Tháng 9/2026, lực lượng chức năng Hà Nội tổ chức cưỡng chế nhiều công trình vi phạm quanh hồ Đồng Đò. Trong số này, Solara Đồng Đò có 475m² xây dựng thuộc diện phá dỡ, bao gồm nhà một tầng, nhà cấp 4, nhà hai tầng một tum, bể bơi và cổng sắt.
Cách đó không xa, homestay Huy Hoàng cũng có 12 hạng mục thuộc diện cưỡng chế. Hai công trình khác có các hạng mục vi phạm với diện tích lần lượt hơn 198m² và 154m².
Những cuộc cưỡng chế không phải chuyện mới ở Đồng Đò. Nhiều năm qua, các công trình xây dựng vi phạm đã liên tục bị cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý. Thế nhưng, sau những đợt xử lý, câu chuyện cũ vẫn chưa khép lại.
Đáng chú ý, đầu tháng 10/2026, Công an TP Hà Nội công bố khởi tố 2 vụ án với 7 bị can liên quan đến các hành vi đưa, nhận và môi giới hối lộ. Từ những công trình xây dựng trái phép, vụ việc đã mở rộng sang trách nhiệm của những người được giao quản lý địa bàn.
Câu hỏi đặt ra là vì sao một khu vực đã nhiều lần bị thanh tra, kiểm tra, cưỡng chế vẫn tiếp tục phát sinh vi phạm? Và vì sao, cũng trên vùng đất ấy, có những gia đình sinh sống 40 năm vẫn chưa được tháo gỡ những vướng mắc về giấy tờ đất đai?
Câu chuyện 40 năm và nghịch lý ở Đồng ĐòMuốn hiểu câu chuyện Đồng Đò hôm nay, phải trở lại thời điểm bốn thập niên trước.
Giai đoạn 1985-1988, hơn 100 hộ dân từ 5 xã Xuân Thu, Kim Lũ, Tân Hưng, Bắc Phú và Minh Trí (huyện Sóc Sơn cũ) được vận động đến xây dựng khu kinh tế mới Đồng Đò. Họ đến đây khi vùng đất còn nhiều gian nan, bắt đầu cuộc sống bằng việc khai hoang, trồng rừng, phát triển sản xuất và xây dựng nhà cửa.
Qua năm tháng, khu kinh tế mới dần hình thành cộng đồng dân cư, sau này trở thành thôn Minh Tân. Nhưng cùng với đó, một vướng mắc lớn xuất hiện từ quá trình quản lý đất đai.
Năm 2008, theo quyết định phê duyệt quy hoạch rừng phòng hộ bảo vệ môi trường Sóc Sơn số 2100/2008/QĐ-UBND của UBND thành phố, toàn bộ thôn Minh Tân nằm trong quy hoạch rừng.
Điều này khiến một số gia đình đã sinh sống ổn định nhiều năm rơi vào tình trạng khó xác định đầy đủ cơ sở pháp lý đối với đất ở, đất sản xuất.
Người dân nhiều lần kiến nghị tách khu dân cư ra khỏi quy hoạch rừng, xác định lại ranh giới và giải quyết các vướng mắc về quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, đến nay, câu chuyện vẫn chưa có lời giải dứt điểm.
Có thể nói, đây là một trong những nghịch lý lớn nhất ở Đồng Đò.
Những người đến vùng đất này theo chủ trương xây dựng kinh tế mới, góp công khai hoang, trồng rừng và hình thành khu dân cư, nhiều năm sau đang phải tiếp tục kiến nghị để làm rõ tình trạng pháp lý của chính nơi mình sinh sống.
Trong khi đó, cùng với sự thay đổi của vùng đất, những hoạt động chuyển nhượng, xây dựng và kinh doanh dịch vụ nghỉ dưỡng đã làm cho bức tranh quản lý đất đai thêm muôn vàn phức tạp. Đất ở, đất sản xuất, đất nông nghiệp, đất thuộc quy hoạch rừng và những công trình hình thành qua nhiều thời kỳ đan xen với nhau.
Không phải mọi trường hợp đều có cùng nguồn gốc đất, cùng thời điểm xây dựng hoặc cùng tính chất vi phạm.
Bởi vậy, việc xử lý của cơ quan chức năng không thể chỉ dựa vào hiện trạng một công trình đang tồn tại, mà cần làm rõ lịch sử sử dụng đất, hồ sơ pháp lý và trách nhiệm của từng chủ thể.
Một luật sư từng nhiều năm theo dõi các vấn đề tại hồ Đồng Đò nhìn nhận thẳng thắn: Công tác quản lý đất đai ở khu vực này như một "mớ bòng bong" qua nhiều thời kỳ, biến động liên tục về chủ sử dụng và hiện trạng.
Cũng cần lưu ý rằng, kết quả kiểm tra 6 vị trí được báo chí phản ánh trong năm 2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, chỉ 1 trường hợp phát sinh trước ngày 1/7/2025, còn 5 trường hợp xuất hiện sau thời điểm này.
Đáng nói, đây cũng là thời điểm mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào hoạt động, xã Kim Anh trực tiếp tiếp nhận nhiệm vụ quản lý địa bàn. Vì sao những công trình vi phạm không được ngăn chặn kịp thời?
Đây là câu hỏi cần được trả lời bằng kết quả kiểm tra, điều tra và việc xác định trách nhiệm cụ thể, chứ không chỉ dừng ở những đợt cưỡng chế.
Lối thoát nào cho báu vật Đồng Đò?Trả lời Báo VietNamNet, đại diện UBND xã Kim Anh cũng thừa nhận, những vướng mắc về đất đai tại Đồng Đò đã tích tụ qua rất nhiều thập niên.
Từ khoảng năm 1985, khu vực này có các hộ dân đến sinh sống, sản xuất theo chủ trương xây dựng vùng kinh tế mới. Trong quá trình sử dụng đất, một số hộ đã khai hoang, cải tạo đất, xây dựng công trình phục vụ đời sống và sản xuất. Qua các thời kỳ, việc sử dụng đất có biến động về chủ thể, mục đích và hiện trạng.
Kết quả là sau hàng chục năm, khu vực này tồn tại nhiều loại đất khác nhau; một số vị trí liên quan đến quy hoạch rừng phòng hộ, đất nông nghiệp và các loại đất khác. Việc đối chiếu hồ sơ địa chính qua các thời kỳ, bản đồ quy hoạch rừng năm 2008 và hiện trạng sử dụng đất đang rất cần được kiểm tra, xác minh kỹ càng.
Bên cạnh đó, do hồ sơ quản lý qua các thời kỳ chưa đồng bộ; hiện trạng biến động, có việc chuyển nhượng và xây dựng qua nhiều giai đoạn; việc xác định ranh giới, loại đất, thời điểm hình thành công trình đang đòi hỏi đối chiếu nhiều tài liệu. Một số trường hợp có yếu tố lịch sử về khai hoang, sử dụng đất lâu dài cũng cần xem xét toàn diện.
Khó khăn càng lớn hơn khi từ ngày 1/7/2025, xã Kim Anh tiếp nhận khối lượng lớn hồ sơ, vụ việc tồn đọng của các địa phương trước sắp xếp.
Đại diện UBND xã Kim Anh nhấn mạnh, thời gian tới, địa phương sẽ phân loại từng trường hợp, xác định thời điểm phát sinh, nguồn gốc đất và trách nhiệm liên quan để xây dựng lộ trình xử lý.
Những trường hợp chưa đủ căn cứ pháp lý sẽ tiếp tục được kiểm tra, xác minh. Các nội dung vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
Địa phương cũng kiến nghị rà soát, xác định rõ ranh giới đất lâm nghiệp, cắm mốc giới rừng trên thực địa và đồng bộ hồ sơ quản lý đất đai với hồ sơ quản lý rừng.
Đây là những công việc cần thiết để tháo gỡ các vướng mắc kéo dài.