Bỏ qua điều hướng
•

Hoa sữa và cây xanh đô thị

Hoa sữa và cây xanh đô thị
Nguồn ảnh: Thanh Niên

Chuyện hoa sữa gây ra mùi dị ứng với nhiều người dân ở Hà Nội những ngày qua thật ra không phải bây giờ mới được nêu ra, mà đã có từ nhiều năm trước. Mùa thu năm nay, hoa sữa bỗng thành trend với nhiều thảo luận trên mạng xã hội khiến cơ quan chức năng vào cuộc tìm giải pháp căn cơ hơn.

Ai cũng biết hoa sữa không có lỗi, mà lỗi ở người trồng. Những năm 1990, khi mới chỉ được trồng chưa nhiều, mùi hương hoa sữa đã đi vào thơ ca và từ đó trở thành một loài hoa có mùi đặc trưng với người Hà Nội và du khách một lần ghé thăm.

Nhưng rồi vì quá nổi tiếng nên phong trào trồng cây hoa sữa lan ra sau đó khiến ở Hà Nội có quá nhiều phố trồng cây hoa sữa dày đặc. Số liệu thống kê dẫn trên báo chí cho biết Hà Nội hiện có hơn 14.000 cây hoa sữa trên hơn 560 phố, nhiều nhất ở trục Kim Mã - Cầu Diễn với gần 700 cây, gần nửa số cây của cả tuyến đường. Việc trồng dày đặc hoa sữa như vậy đã khiến mùi hương của hoa sữa qua năm tháng trở thành nỗi ám ảnh với nhiều người mà chưa thấy giải quyết.

"Trend hoa sữa" những ngày qua được nhắc đến nhiều đến mức cơ quan chức năng ở Hà Nội phải đi tỉa bớt hoa ở cả ngàn cây hoa sữa, đồng thời các địa phương, đơn vị được yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh mật độ cây hoa sữa trên các tuyến phố, khu dân cư và khảo sát, lấy ý kiến người dân về việc điều chỉnh mật độ trồng cây hoa sữa.

Câu chuyện hoa sữa đặt ra hai vấn đề trong quản lý cây xanh đô thị không chỉ ở Hà Nội.

Một là vấn đề liên quan đời sống dân sinh đã được nêu ra từ lâu nhưng không được giải quyết triệt để, mãi cho đến khi thành trend xôn xao thì cơ quan chức năng mới quyết tâm vào cuộc, cắt tỉa và lên kế hoạch thay thế dần các cây hoa sữa. Việc tỉa bớt hay di dời cây khi đã lớn không chỉ tốn kém chi phí mà còn làm gián đoạn hệ sinh thái xanh đã hình thành của tuyến phố. Nếu có phản hồi và điều chỉnh ngay từ giai đoạn nhận ý kiến dân sinh đầu tiên, tốn kém về kinh tế và xã hội đã giảm đi rất nhiều.

Thứ hai, cây xanh đô thị là một phần của quy hoạch cảnh quan sinh thái. Một loài cây có đặc tính sinh học đặc thù như hoa sữa đòi hỏi phải được trồng ở khoảng cách thích hợp, trong không gian thoáng đãng như công viên, ven hồ để hương thơm hòa vào gió. Việc trồng độc canh hoặc trồng quá dày một loài cây trên cùng một tuyến phố thể hiện tư duy quy hoạch "đồng nhất hóa" thay vì "đa dạng hóa". Việc đem trồng cây hoa sữa dày đặc ở các con phố hẹp, sát nhà dân là sự thiếu hụt tính toán về tương tác giữa hạ tầng cây xanh và không gian sống của con người.

Đô thị là nơi người dân sinh sống hằng ngày. Chọn loại cây trồng trước cửa nhà dân hay trên tuyến phố dân sinh nên có sự tham vấn ý kiến cộng đồng hoặc khảo sát thực tế. Khi người dân được lắng nghe từ sớm, những bất cập về mùi hương sẽ được phát hiện và điều chỉnh ngay từ khâu quy hoạch. 

Hà Nội hiện ghi nhận hơn 14.000 cây hoa sữa trải rộng trên hơn 560 tuyến phố, tập trung dày đặc nhất tại trục Kim Mã đến Cầu Diễn với gần 700 cây, chiếm gần nửa lượng cây bóng mát toàn tuyến. Từng là biểu tượng thi vị đi vào thơ ca từ những năm 1990, loài hoa này đang dần biến thành áp lực đối với sức khỏe cư dân khi mật độ trồng quá mức phát tán mùi nồng nặc. Trước làn sóng phản ánh dồn dập trên mạng xã hội mùa thu năm nay, các cơ quan chức năng đã phải can thiệp khẩn cấp bằng giải pháp tỉa bớt hoa trên hàng ngàn cây, đồng thời tiến hành lấy ý kiến người dân để xây dựng phương án giãn cách phù hợp. Thực trạng trên bộc lộ độ trễ đáng kể trong công tác quản lý hạ tầng dân sinh khi kiến nghị kéo dài nhiều năm chỉ được xử lý quyết liệt sau sức ép dư luận. Phương án cắt tỉa hay bứng dời những cây cổ thụ không chỉ tiêu tốn ngân sách công mà còn làm gián đoạn hệ sinh thái che bóng vốn có của các khu dân cư. Đáng lẽ ra, việc tiếp thu và điều chỉnh ngay từ những phản ánh ban đầu đã có thể giúp tiết kiệm nguồn lực kinh tế cũng như tránh gây xáo trộn đời sống đô thị. Ở góc độ quy hoạch cảnh quan, việc phát triển hoa sữa ồ ạt phản ánh tư duy độc canh thiếu cân nhắc đến tương tác sinh học giữa cây trồng và không gian sống của con người. Một giống cây có mùi hương đậm đặc như hoa sữa vốn chỉ phát huy giá trị tại những nơi thoáng đãng như công viên hoặc ven hồ, thay vì các dãy phố hẹp sát vách nhà dân. Bài toán này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa chủng loại thực vật và tổ chức tham vấn cộng đồng thực chất ngay từ khâu thiết kế ban đầu.
amung