Hoạt hình Việt thời AI: Cơ hội và cuộc cạnh tranh mới - Thanh Niên

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những thay đổi đáng kể trong lĩnh vực sản xuất phim hoạt hình Việt, nhưng cũng tạo nên những thách thức không nhỏ.

Vẫn gặp khó ở phòng vé

Sau nhiều năm chủ yếu hiện diện trên truyền hình và các nền tảng trực tuyến, phim hoạt hình Việt đã có những bước tiến khi mạnh dạn tham gia thị trường điện ảnh. Riêng năm 2025, 3 tác phẩm Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội, Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu và Wolfoo và cuộc đua tam giới lần lượt ra rạp, cho thấy nỗ lực mở rộng thị trường của các nhà sản xuất trong nước.

Dù vậy, kết quả phòng vé chưa thực sự khả quan. Theo ghi nhận từ Box Office Vietnam, Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội đạt hơn 21 tỉ đồng, trong khi Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu chỉ thu khoảng 3,2 tỉ đồng và Wolfoo và cuộc đua tam giới khoảng 3 tỉ đồng. Những con số này khá khiêm tốn khi đặt cạnh các phim hoạt hình ngoại thu hàng trăm tỉ đồng tại thị trường VN. Đạo diễn phim hoạt hình Đoàn Trần Anh Tuấn nhận định: "Nguyên nhân chính là chúng ta chưa có hệ sinh thái. Chẳng hạn phim điện ảnh Việt là một "guồng máy" đã chạy khá trơn tru, với các bánh răng là các công ty phát triển dự án, hãng sản xuất, nhà phát hành, các nghệ sĩ... cùng tạo ra loạt bộ phim có khán giả và lợi nhuận. Trong khi phim hoạt hình Việt lại có guồng máy chưa hoàn chỉnh. Chúng ta có một số studio hoạt hình, và cũng không ít cá nhân tài năng, nhưng phần lớn đang là các bánh răng trong một guồng máy khác: gia công cho thị trường nước ngoài".

Thực tế cho thấy hoạt hình Việt đã có những cải thiện về kỹ thuật, tạo hình nhân vật và khai thác chất liệu văn hóa dân gian. Tuy nhiên, khoảng cách với hoạt hình quốc tế vẫn hiện hữu, từ chất lượng kịch bản, kinh phí sản xuất đến chiến lược quảng bá, phát hành. Đặc biệt, việc thiếu những thương hiệu nhân vật đủ mạnh khiến phim hoạt hình Việt khó tạo sức hút lâu dài.

Bước vào cuộc cạnh tranh mới

Theo các đạo diễn phim hoạt hình, sự xuất hiện của AI vừa mở ra cơ hội, vừa đặt hoạt hình Việt trước một cuộc cạnh tranh mới.

Với đặc thù đòi hỏi nhiều công đoạn phức tạp, sản xuất hoạt hình thường tiêu tốn nguồn lực và kéo dài nhiều năm. AI có thể hỗ trợ xây dựng ý tưởng hình ảnh, thiết kế bối cảnh, tạo chuyển động, xử lý kỹ xảo và một số khâu hậu kỳ. Nếu được ứng dụng hợp lý, công nghệ này giúp rút ngắn thời gian, tiết giảm chi phí và giảm áp lực nhân sự. Đây là lợi thế đáng kể đối với các hãng phim nhỏ vốn gặp khó khăn về nguồn lực. AI cũng có thể tạo điều kiện để những nhóm sáng tạo độc lập tham gia thị trường, mở rộng khả năng thử nghiệm các phong cách hoạt hình mới.

"AI thực sự đang hỗ trợ rất nhiều cho công việc làm phim nói chung và phim hoạt hình nói riêng. Khoảng 6 tháng 1 lần, các model AI mới lại được nâng cấp và cập nhật phiên bản mới có độ tinh xảo và chuẩn xác hơn rất nhiều. Nó thật sự giúp cho công việc sáng tạo trở nên thăng hoa và táo bạo hơn nữa. Về mặt chi phí, AI giúp thực hiện những cảnh phức tạp trong thời gian ngắn và đạt hiệu quả tương đối", đạo diễn Đỗ Nam nhận định.

Đạo diễn Huỳnh Tấn Phát thì cho rằng đến thời điểm hiện tại AI gần như đã tham gia hầu hết các công đoạn trong quy trình sản xuất phim hoạt hình, mà nếu được xử lý tốt, người xem hoàn toàn không thể nhận biết được đó là AI hay người làm. Tuy nhiên việc ứng dụng AI có thực sự rút ngắn thời gian sản xuất và kinh phí hay không sẽ phụ thuộc quan điểm sáng tạo, tầm nhìn của nhà sản xuất và đạo diễn.

Và khi công nghệ ngày càng dễ tiếp cận, việc tạo ra hình ảnh đẹp không còn là lợi thế cạnh tranh tuyệt đối. Vì vậy, bài toán của hoạt hình Việt không đơn thuần là ứng dụng AI nhanh đến đâu, mà là sử dụng công nghệ như thế nào để nâng cao chất lượng sáng tạo. Và điều này sẽ tạo ra cuộc cạnh tranh mới giữa các studio, nhà làm phim hoạt hình.

Theo đạo diễn Đoàn Trần Anh Tuấn: "Những chi tiết và hành động nhỏ trong một cảnh phim là nơi mà sự khác biệt giữa con người và AI trở nên rõ ràng nhất. Phim hoạt hình được tạo ra bởi AI tuy nhanh hơn, hình ảnh lung linh, nịnh mắt nhưng lại rất khó kiểm soát các chi tiết nhỏ. Còn trong quy trình truyền thống, mọi chi tiết đều được đội ngũ con người kiểm soát, có mục đích và có người chịu trách nhiệm. Tuy tốn công và mất thời gian hơn nhiều nhưng với tôi, đội ngũ sáng tạo chính là yếu tố tạo nên linh hồn, tính người cho một bộ phim".

Còn đạo diễn Đỗ Nam cho rằng sự bùng nổ của AI sẽ tạo ra những thế hệ nhà làm phim mới, những câu chuyện sáng tạo hơn, cách kể chuyện hấp dẫn hơn và người hưởng lợi cuối cùng chính là khán giả. Nhưng hãy coi AI chỉ là công cụ giúp những nhà làm phim hoạt hình có thêm nhiều cách kể chuyện hay để phục vụ khán giả, bởi cuối cùng sự sáng tạo của con người mới là yếu tố quyết định.