Nhằm từng bước khắc phục tình trạng này, thành phố đang rà soát, tận dụng các diện tích phù hợp và nghiên cứu bố trí thiết chế tại khu vực lân cận...
Việc bảo đảm không gian sinh hoạt cộng đồng ở khu chung cư góp phần xây dựng cộng đồng cư dân gắn kết, văn minh. Ảnh: Nguyễn Quang
Linh hoạt bổ sung diện tích còn thiếu
Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, Hà Nội ngày càng có nhiều khu chung cư tập trung đông dân cư. Ngoài các tòa căn hộ, công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình dịch vụ, việc bố trí không gian sinh hoạt cộng đồng có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống cư dân tại mỗi khu chung cư.
Tuy nhiên, thực tế tại một số khu chung cư được xây dựng từ nhiều năm trước, diện tích dành cho sinh hoạt cộng đồng chưa được bố trí đầy đủ. Có nơi không gian nhỏ hẹp, có nơi phải sử dụng chung với các chức năng khác nên chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt cộng đồng ngày càng lớn theo nhu cầu của cư dân.
Theo số liệu báo cáo rà soát từ Sở Xây dựng Hà Nội, đến thời điểm hiện tại thành phố còn thiếu hơn 5.000m² diện tích dành cho các điểm sinh hoạt cộng đồng, rải rác ở 74 điểm dự án chung cư khác nhau.
Trong đó, phần lớn những khu chung cư thiếu nhà sinh hoạt cộng đồng đều được xây dựng từ trước khi quy định về thiết chế sinh hoạt cộng đồng và quy định về diện tích 0,8m2/căn hộ có hiệu lực pháp lý; còn lại những dự án được xây dựng theo quy định mới về cơ bản đều đáp ứng đầy đủ.
Từ thực tế đó, đòi hỏi thành phố phải rà soát từng dự án, từng vị trí cụ thể để có giải pháp phù hợp để bổ sung diện tích phù hợp cho hoạt động này. Theo đó, với những vị trí có diện tích hạn chế, thành phố định hướng tận dụng tối đa phần diện tích hiện có, bảo đảm phục vụ thiết thực cho cư dân. Đơn cử, tại khu CT1A thuộc Khu đô thị Việt Hưng (phường Việt Hưng), đã chuyển đổi 120m² diện tích kinh doanh dịch vụ thành nhà sinh hoạt cộng đồng.
Theo đánh giá của các chuyên gia, cách làm này cho thấy việc giải quyết bài toán thiếu không gian cộng đồng có thể được thực hiện thông qua sắp xếp lại công năng sử dụng những diện tích phù hợp, thay vì phải tìm kiếm quỹ đất mới. Những diện tích sử dụng chưa hiệu quả, các khu vực có thể điều chỉnh công năng cần được rà soát để ưu tiên những nhu cầu thiết yếu của cư dân.
Bên cạnh đó, không gian sinh hoạt cộng đồng, dù diện tích không lớn, nhưng có tác động trực tiếp đến chất lượng sống và khả năng hình thành một cộng đồng dân cư văn minh. Vì vậy, việc tính toán đủ diện tích theo quy chuẩn đối với các dự án mới là yêu cầu bắt buộc; đồng thời, với các khu chung cư cũ, cần có giải pháp linh hoạt để từng bước bù đắp phần diện tích còn thiếu.
Bố trí thiết chế trong bán kính phục vụ phù hợp
Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất trong việc bổ sung không gian sinh hoạt cộng đồng tại các khu chung cư cũ là quỹ đất trong khuôn viên hạn chế. Nhiều khu nhà đã được xây dựng kín, hệ thống giao thông nội bộ, cây xanh, sân chơi và các công trình kỹ thuật cũng đã được định hình từ trước. Nếu bố trí thêm công trình mà không tính toán kỹ có thể làm giảm không gian công cộng khác hoặc ảnh hưởng đến cảnh quan, an toàn và khả năng tiếp cận của cư dân.
Nhà sinh hoạt cộng đồng và khu vực sân chơi tại Khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính (phường Yên Hòa). Ảnh: Minh Thu
Để giải quyết thực trạng này, đối với những khu chung cư trong quá trình triển khai không thể bố trí diện tích sinh hoạt cộng đồng ngay trong khuôn viên, Sở Xây dựng Hà Nội tham mưu thành phố nghiên cứu các vị trí xung quanh để xây dựng, bố trí thiết chế phù hợp. Nguyên tắc là bảo đảm bán kính phục vụ không quá 300m, để người dân có thể tiếp cận thuận lợi và thành phố cũng có điều kiện bố trí những công trình có quy mô, công năng tốt hơn.
Liên quan đến vấn đề này, kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, thiết chế cộng đồng không nhất thiết phải được chia nhỏ theo từng tòa nhà. Điều quan trọng là bảo đảm khả năng tiếp cận của cư dân, đáp ứng nhu cầu sử dụng và có cơ chế quản lý, vận hành rõ ràng. Nếu được tổ chức hợp lý, một điểm sinh hoạt cộng đồng có thể phục vụ cư dân của nhiều khối nhà lân cận, qua đó sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực đất đai.
“Tuy nhiên, để giải pháp này phát huy hiệu quả, việc lựa chọn địa điểm cần được tính toán kỹ về giao thông đi bộ, an toàn, khả năng tiếp cận của người cao tuổi, trẻ em và người khuyết tật. Bên cạnh đó, cần xác định rõ đơn vị quản lý, kinh phí đầu tư, duy tu và phương thức sử dụng để tránh tình trạng có địa điểm nhưng hoạt động không hiệu quả”, kiến trúc sư Trần Huy Ánh nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, theo kiến trúc sư Trần Tuấn Anh, chuyên gia về quy hoạch đô thị, việc nghiên cứu sử dụng một phần quỹ đất công, diện tích công trình công cộng chưa khai thác hiệu quả hoặc điều chỉnh công năng một số diện tích dịch vụ, trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật và bảo đảm lợi ích chung của cư dân là giải pháp phù hợp. Về lâu dài, công tác quy hoạch, thẩm định và cấp phép các dự án chung cư mới cần kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu đối với diện tích sinh hoạt cộng đồng. Quy định diện tích sinh hoạt cộng đồng phải đạt tối thiểu 0,8m²/hộ cần được cụ thể hóa trong thiết kế và nghiệm thu, bảo đảm diện tích được bố trí đúng mục đích, không bị chuyển đổi tùy tiện sau khi dự án đưa vào sử dụng.
“Việc Hà Nội rà soát 74 điểm và xác định tổng diện tích còn thiếu hơn 5.000m² là bước quan trọng để lượng hóa rõ bài toán. Quan trọng hơn, từ kết quả rà soát, thành phố đang có cách tiếp cận linh hoạt hơn, bởi việc bảo đảm nơi sinh hoạt chung không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn diện tích mà còn góp phần xây dựng cộng đồng cư dân gắn kết, văn minh”, kiến trúc sư Trần Tuấn Anh nhấn mạnh.