Học sinh 'hô biến' vỏ chuối, bã mía... thành vật liệu xanh, phụ kiện thời trang - Thanh Niên

Từ vỏ chuối, bã mía đến nước dừa già, nước vo gạo... những phụ phẩm thực phẩm tưởng chừng bỏ đi được học sinh nghiên cứu, biến thành vật liệu sinh học phục vụ đời sống.

Tạo cho phụ phẩm "vòng đời thứ hai"

Tại vòng chung kết cuộc thi "Sáng kiến xây dựng xã hội bền vững – Sustainable Society Challenge 2026" (SSC 2026), do Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM) phối hợp cùng Sở GD-ĐT TP.HCM và Trung tâm Đổi mới sáng tạo ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức, diễn ra sáng 7.11, những ý tưởng tận dụng phụ phẩm thực phẩm như vỏ chuối, bã mía, nước dừa già, nước vo gạo... để tạo ra vật liệu mới đã thu hút sự chú ý.

Giành giải nhất bảng THPT là dự án VÓC – From First Bite to Second Life của nhóm ReFruition, gồm 5 học sinh Phương Nhi, Quế Anh, Linh San, Kim Nhàn và Đông Nghi đến từ Trường Tiểu học, THCS và THPT Tây Úc (TP.HCM).

VÓC là dự án của đội ReFruition, nghiên cứu chuyển hóa vỏ chuối thành tấm vật liệu biocomposite, tạo cho phụ phẩm một “vòng đời thứ hai”. Vật liệu được nghiên cứu theo hướng kết hợp nền sinh học từ vỏ chuối với các thành phần hỗ trợ tạo tấm và khảo sát gia cường bằng sợi tự nhiên.

Đến nay, nhóm đã tạo được các tấm vật liệu thực tế, thực hiện nhiều mẻ thử nghiệm, thử các phương pháp cắt, gập, may, khắc laser và phát triển prototype card holder nhiều lớp. Nhóm đang tiếp tục kiểm chứng các đặc tính như: cơ tính, độ hút nước, độ bền gập, ổn định trong môi trường ẩm và khả năng phân rã-phân hủy của vật liệu.

Song song đó, VÓC hướng đến xây dựng một vòng tuần hoàn địa phương, trong đó phụ phẩm vỏ chuối được phân loại tại nguồn từ căn tin trường học và các cơ sở F&B, sau đó được thu gom, chuyển hóa thành vật liệu và đưa trở lại cộng đồng thông qua sản phẩm, hoạt động trải nghiệm và giáo dục STEM.

Đội ReFruition nghiên cứu chuyển hóa vỏ chuối thành tấm vật liệu biocomposite, từ đó tạo thành phụ kiện thời trang

ẢNH: YẾN THI

Tại vòng chung kết SSC 2026, nhiều nhóm học sinh cũng lựa chọn hướng nghiên cứu tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để phát triển vật liệu mới. Chẳng hạn, dự án GeriGreen của nhóm TitanGo (Trường Phổ thông Năng Khiếu, ĐH Quốc gia TP.HCM) nghiên cứu sử dụng bã mía để chế tạo vật liệu y tế xanh. Hay nhóm EFFICIENT cùng trường, nghiên cứu sản xuất da sinh học từ nước dừa già và nước vo gạo, hướng đến ứng dụng trong lĩnh vực thời trang.

Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Phương Thảo, Trưởng phòng Marketing tại Wembley Medical, giám khảo cuộc thi, cho biết bà bất ngờ trước mức độ đầu tư của học sinh vào khả năng ứng dụng. Theo bà, các đội không chỉ trình bày lý thuyết hay ý tưởng trên giấy mà còn đưa ra những thông số, đánh giá, đo lường và đề xuất gắn với thực tiễn.

Đặc biệt, với dự án tận dụng vỏ chuối, bà Thảo đánh giá tính khả thi khoảng 80%, dựa trên lợi thế nguồn nguyên liệu phổ biến tại Việt Nam và quy trình nghiên cứu tương đối chặt chẽ của nhóm. Tuy nhiên, dự án vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là bài toán bảo đảm nguồn cung nguyên liệu ổn định.

Học sinh quan tâm hơn những vấn đề của cộng đồng

Không chỉ là sân chơi trình bày các ý tưởng, SSC 2026 còn cho thấy chuyển biến đáng chú ý trong cách học sinh nhìn nhận cuộc sống. Bà Nguyễn Thu Hà, Cố vấn cấp cao quản lý đổi mới và phát triển hệ sinh thái, Trung tâm Đổi mới sáng tạo ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng đây là điểm khác biệt đáng ghi nhận ở học sinh hiện nay.

Theo bà Hà, trước đây, học sinh thường quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề thiết thực, gần gũi với bản thân như chuyện học hành hay các giá trị trong cuộc sống cá nhân. Tuy nhiên, qua những dự án tại cuộc thi, có thể thấy các em đã bắt đầu gắn kết nhiều hơn với những vấn đề diễn ra xung quanh. Từ quan sát thực tế, học sinh hình thành ý tưởng nhằm giải quyết những vấn đề của cộng đồng.

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo cho biết ấn tượng với dự án GeriGreen và EFFICIENT. Theo bà, điểm đáng ghi nhận là học sinh không chỉ nghĩ đến những vấn đề quen thuộc xung quanh bản thân mà còn hướng đến nhu cầu của cộng đồng, trong đó có người bệnh và những nhóm yếu thế như người cao tuổi.

Năm 2026, SSC bước sang mùa giải thứ tư và lần đầu được triển khai mở rộng trên phạm vi toàn quốc, dành cho học sinh THCS và THPT với chủ đề "Green Solutions for Sustainable Communities" (Giải pháp xanh vì cộng đồng bền vững). Cuộc thi có 177 đội đăng ký, gồm 74 đội THCS và 103 đội THPT. Tại vòng chung kết, mỗi bảng THCS và THPT có 8 đội tranh tài. Năm nay, hoa hậu Lê Nguyễn Bảo Ngọc - Top 6 Miss World 2026 tiếp tục là đại sứ truyền thông của cuộc thi.

Học sinh được tập huấn để trang bị năng lực thực chiến toàn diện

Để chuẩn bị cho vòng chung kết, ban tổ chức triển khai chuỗi tập huấn chuyên sâu với sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế. Học sinh được tiếp cận phương pháp phân tích vấn đề và cây vấn đề, tư duy thiết kế, kỹ năng thuyết trình dự án (Pitching), đồng thời xây dựng kế hoạch hành động và đo lường tác động thực tế.

GS-TS Phạm Văn Hùng, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết chuỗi tập huấn nhằm trang bị năng lực thực chiến toàn diện cho các đội thi. Trong đó, các chuyên gia đến từ Trung tâm Đổi mới sáng tạo Dunin - Deshpande thuộc ĐH Queen's (Canada) tham gia hướng dẫn phương pháp phân tích vấn đề, giúp học sinh từng bước hoàn thiện cách tiếp cận và phát triển sáng kiến.