Laurent - cậu bạn đồng nghiệp của tôi bật cười khi nghe câu trả lời trong bài phỏng vấn của đám học sinh đang vây kín cổng trường: "Phải dậy từ 6h30 để đi học và tối về nhà lại phải làm bài tập là cực hình với chúng cháu". Rồi cậu thốt lên rằng "một thế hệ TikTok" đang hình thành.
Hơn hai tuần nay, học sinh trung học Pháp kéo thùng rác, bàn ghế ra chặn cổng trường. Khởi đầu là ngày 21/9 ở một trường ngoại ô Paris do thiếu giáo viên. Đến 6/10 đã có 256.000 người xuống đường, theo Bộ Nội vụ Pháp. Gần 900 trường ngừng dạy toàn bộ hoặc một phần. Hơn 6.000 người bị bắt, phần lớn chưa đủ 18 tuổi. Một ngôi trường ở Nantes bị đốt cháy. Một cậu bé 15 tuổi ở Lens thương nặng vì lựu đạn trong một làn sóng biểu tình rộng rãi trên cả nước.
Biểu tình, đình công vốn không phải là thứ xa lạ ở Pháp, nhưng lần này đối tượng biểu tình là những cô cậu học trò 15-17 tuổi vốn "ăn chưa no, lo chưa tới" là một hiện tượng đáng báo động và mang đến nhiều suy nghĩ, mặc dù không phải tất cả các em học sinh đều tham gia. Các em đòi được học tử tế, thêm thầy cô, lớp bớt đông, trường bớt dột và lý do có cả việc phải dậy quá sớm, ngày học kéo từ 8h đến 18h và bài vở quá nhiều.
Tôi không đứng về phía cánh cổng bị khóa và các học sinh chặn cổng trường bằng thùng rác. Giáo dục là xương sống của một quốc gia. Tài nguyên rồi cạn, nhà máy rồi cũ, chỉ tri thức của lớp trẻ là thứ vốn sinh lời qua mỗi thế hệ và là tài sản lớn nhất của mỗi quốc gia. Một đất nước có thể sống qua vài mùa ngân sách thâm hụt nhưng nó khó sống qua một thế hệ coi nỗ lực học hành là áp bức và coi chuông báo thức là cực hình.
>> Mẹ gào, con khóc vì bài tập về nhà mỗi tối
Nhìn một cách trung thực, việc thiếu giáo viên trong các trường TH PT và THCS là chuyện có thật. Theo chính Bộ Giáo dục Pháp, năm học 2024-2025 gần một phần mười số giờ ở trường công không được dạy. Chính phủ phải tìm giải pháp, Bộ Giáo dục phải sửa đổi để tìm kiếm và thu hút cũng như nâng cao điều kiện mức đãi ngộ cho giáo viên, đó là việc phải làm. Nhưng hãy nhìn phép tính của các em: mất một giờ vì thiếu thầy, rồi tự tay "đốt bỏ" chín giờ còn lại để phản đối và biểu tình trong phá phách.
Việc cơ sở hạ tầng các trường công bị xuống cấp, một số ngôi trường công trở lên nhếch nhác cũng là điều có thật nhưng đó chỉ là số ít. Chi phí cho giáo dục ở Pháp chiếm khoảng 6,8% ngân sách tương đương khoảng gần 200 tỷ Euros hàng năm là một con số không nhỏ. Nên việc khắc phục những vấn đề như này không phải là quá khó khăn hay việc mỗi lớp học khoảng 35 học sinh cũng không phải là nhiều so với các nước khác.
Nhưng tại sao các cô cậu học sinh lại mất động lực với việc học hành trong khi đây là nhiệm vụ chính ở tuổi này? Tôi cho rằng thủ phạm lớn nằm ngay trong tay các em. Hãy nhìn tốc độ lan truyền của cuộc biểu tình. Ngày 21/9, biểu tình chỉ diễn ra tại một trường. Một tuần sau, 410 điểm bị phong tỏa. Hai tuần sau, gần 900 trường tê liệt. Không nghiệp đoàn nào có sức lan tỏa ấy nhưng những chiếc điện thoại trong tay người biểu tình thì có. Video trước cổng trường gom hàng trăm nghìn lượt xem trên TikTok, Snapchat, Instagram... Các lời kêu gọi chặn trường được chuyền đi mà chẳng kèm yêu sách nào trong trí não của những người trẻ tuổi còn non nớt về nhận thức, nó trở lên thực sự nguy hiểm.
Nếu không có sự giúp sức của mạng xã hội, phong trào không thể có tầm vóc này. Mạng xã hội và những video được chỉnh sửa lại bởi AI đã khuếch đại cơn giận giữ tăng nhanh hơn cho bất kỳ lý lẽ được đưa ra. Một buổi đối thoại giữa giáo viên, học sinh, chính quyền không bao giờ lên xu hướng, nhưng một thùng rác cháy, một cuộc đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát thì có. Thế nên, bên cạnh những clip phàn nàn về trường lớp là video xe cảnh sát bị ném đá, kèm lời tán thưởng.
Bạo lực trở thành nội dung để câu "view" và những lượt thả tim trở thành huy chương. Nhìn sâu hơn, trên mạng xã hội, những clip ngắn làm thay đổi luôn sức chịu đựng của một đứa trẻ. Màn hình phát thưởng sau mỗi 30 giây khi clip được đăng tải nhưng một tiết học đòi hỏi đến 55 phút. Khi việc ngày nào cũng xem những KOLS không cần vất vả học hành mà vẫn "thành công", thì việc phải dậy đi học từ 6h30 trông giống như một hình phạt. Thêm AI sẵn sàng làm hộ bài tập về nhà mà theo khảo sát thì có đến 80% học sinh nói có dùng, khi đó nó trở thành tấm lưới an toàn cho việc học nhanh mà không cần tư duy sâu và mọi nỗ lực học hành dễ bị xem là thứ tùy chọn.
Việc được học hành trong điều kiện đầy đủ ở thời đại này là không cần bàn cãi, nhưng lấy lý do đó để phá phách và bạo lực đối với trẻ ở tuổi vị thành niên cũng là điều không thể xem nhẹ. Những cô cậu học sinh đó nếu không theo học ở trường thì sẽ làm được gì ở tuổi này khi trong tay đã có sẵn smartphone?
Tôi biết mình thuộc thiểu số khi theo khảo sát có đến 62% người Pháp được hỏi cho rằng phong trào là chính đáng. Tôi cũng không so sánh điều kiện học hành giữa các thế hệ, giữa các quốc gia vì xã hội đã thay đổi rất nhanh, việc học, cách học, điều kiện học đều phải tìm cách thích nghi. Chỉ có một điều tôi luôn nghĩ đến, đó là câu nói của Luc Julia - tác giả của ứng dụng Siri trên điện thoại trong một hội thảo gần đây về AI rằng "AI phát triển nhanh có thực sự cần cho con người? Khi quý vị hãy nhìn vào hình ảnh con cái của mình đang lệ thuộc vào những chiếc smartphone ngoài kia, còn chúng ta đang dần mất đi sự kết nối, con người mất đi những hoạt động thể chất và có thể đẩy thế giới vào một trạng thái tiêu cực hơn".
Trường lớp dột có thể lợp lại trong một ngày, nhưng một thế hệ trẻ mất thói quen học hỏi thì không ngân sách nào có thể vá được. Chuông báo thức lúc 6h30 không phải là kẻ thù của tuổi trẻ mà nó là thứ công bằng hiếm hoi còn lại, reo như nhau với mọi đứa trẻ và chỉ thưởng cho học sinh nào chịu thức dậy.
Trần Đức Hoàn
- Tôi không cho con học mầm non làm bài tập về nhà
- 'Tôi để con nghỉ ngơi thay vì đánh vật với ba trang A4 bài tập về nhà'
- Sợ con 'học dốt' nếu không có bài tập về nhà
- Học sinh 'còng lưng' vì bài tập về nhà
- Đủ thứ lo vì giáo viên giao bài tập qua nhóm chat
- 'Loại sách bài tập ra khỏi bộ sách giáo khoa'