Tại phường Vĩnh Châu nơi đồng bào dân tộc Khmer chiếm hơn 50% dân số, hành tím từ lâu gắn với sinh kế của hàng nghìn hộ dân. Cây trồng phù hợp thổ nhưỡng, thời gian sinh trưởng ngắn và là nguồn thu nhập quan trọng.
Hành tím Vĩnh Châu có màu sắc đẹp, củ mượt, độ giòn cao, vị cay nồng nhưng không hắc. Nông dân thường xuống giống khoảng tháng 9 âm lịch và thu hoạch sau 2,5-3 tháng.
Sản phẩm được bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa từ năm 2009, công nhận chỉ dẫn địa lý năm 2019 và đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Năm 2026, diện tích xuống giống gần 6.500ha, trong đó hơn 5.000ha hành thương phẩm; diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ đạt 1.148,4ha. Một số diện tích sử dụng giống Maserati F1 của Hà Lan, năng suất 18-20 tấn/ha; tổng sản lượng ước khoảng 120.000 tấn.
Tuy nhiên, sản xuất vẫn chịu tác động của thời tiết và giá. Mưa lớn kéo dài làm chậm lịch xuống giống, có nơi năng suất hành sớm chỉ đạt 200-300kg/1.000m². Giá hành giống tăng lên 100.000-150.000 đồng/kg, gấp đôi những năm trước, trong khi giá hành tím có lúc giảm còn 15.000-22.000 đồng/kg.
Thiếu kho lạnh, sản xuất nhỏ lẻ và phụ thuộc thương lái khiến nông dân khó chủ động thời điểm bán hàng.
Trước những khó khăn trên, các hợp tác xã giúp người dân chuyển từ sản xuất riêng lẻ sang liên kết về quy trình và tiêu thụ. Hợp tác xã rau màu Hòa Thành, phường Vĩnh Châu, có 14 thành viên canh tác 14ha, trong đó 3ha trồng hành theo hướng hữu cơ. Lao động tham gia mô hình chủ yếu là người dân tộc Khmer.
Ông Thạch Tiền, Giám đốc hợp tác xã rau màu Hòa Thành, phường Vĩnh Châu cho biết, quy trình hữu cơ sinh học giúp giảm chi phí đầu vào. Liên kết sản xuất tạo thuận lợi cho tiêu thụ, góp phần ổn định giá bán; sản phẩm cũng được kho lạnh và doanh nghiệp quan tâm thu mua.
Còn tại Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu, phường Vĩnh Châu, thời gian qua đã đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hướng sản phẩm đến Nhật Bản và các địa phương khác trong nước. Đơn vị có 30 thành viên chính thức, 200 thành viên liên kết; diện tích trực tiếp sản xuất 16,5ha và diện tích liên kết 90ha, với các sản phẩm gồm lúa, hành giống, hành thương phẩm, hành mùa, ớt và măng tây.
Năm 2025, hợp tác xã trồng 1,5ha hành giống, năng suất 10 tấn/ha, thu 15 tấn để tồn trữ. Với hành Hà Lan, đơn vị đầu tư 2ha và liên kết sản xuất tổng cộng 70ha tại Vĩnh Châu, Lai Hòa, Vĩnh Hải, Hiệp Thành (tỉnh Cà Mau) và Duyên Hải (tỉnh Vĩnh Long). Năng suất đạt 20-25 tấn/ha, sản lượng ước 700-875 tấn, giá bán 15.000-20.000 đồng/kg.
Năm 2026, hợp tác xã dự kiến trồng 5ha hành giống, 10ha hành sớm, 30-40ha hành mùa và 50ha hành Hà Lan. Riêng hành Hà Lan dự kiến đạt năng suất 25-30 tấn/ha, sản lượng 1.250-1.500 tấn.
Đơn vị xác định tiêu thụ là nhiệm vụ trọng tâm, thông qua chợ đầu mối, doanh nghiệp, công ty xuất khẩu và siêu thị, đồng thời hướng tới truy xuất nguồn gốc, áp dụng VietGAP và ký hợp đồng bao tiêu.
Theo ông Thạch Dil, Giám đốc Hợp tác xã hành tím Vĩnh Châu, đơn vị mong được hỗ trợ xây dựng kho lạnh sức chứa 1.000-2.000 tấn, tiếp cận vốn ưu đãi và tái chứng nhận OCOP 3 sao, tiến tới nâng hạng 4 sao. Hạ tầng bảo quản sẽ giúp hợp tác xã chủ động hơn sau thu hoạch, giảm áp lực bán ra khi nguồn cung tập trung.
Ông Trần Trọng Khiêm, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Vĩnh Châu, thành phố Cần Thơ cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2026, diện tích trồng và thu hoạch hành tím đều đạt 3.500ha, bằng 100% kế hoạch; sản lượng đạt 59.462 tấn, bằng 101,09% kế hoạch. Địa phương tiếp tục quảng bá sản phẩm OCOP, xúc tiến thương mại và phối hợp các sở, ngành hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ nông sản.
Hiện có 6 tổ chức, cá nhân được trao quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý hành tím Vĩnh Châu, gồm các cơ sở thu mua hành tím Vĩnh Châu, Văn Thành; hợp tác xã hành tím Vĩnh Châu, hợp tác xã rau màu Hòa Thành, Công ty trách nhiệm hữu hạn Long Châu Dương và Công ty trách nhiệm hữu hạn Vạn Thành.
Sở Công thương thành phố Cần Thơ hỗ trợ các đơn vị tham gia hội chợ, kết nối cung cầu và đưa sản phẩm vào siêu thị, chợ đầu mối, cửa hàng OCOP, trạm dừng chân, sàn thương mại điện tử.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trần Chí Hùng cho rằng, phát triển kinh tế hợp tác và tăng liên kết sản xuất, tiêu thụ đang mở ra hướng đi tích cực cho người dân. Thành phố sẽ khuyến khích ứng dụng khoa học-kỹ thuật, đổi mới giống, nâng chất lượng sản phẩm; đồng thời rà soát khó khăn về vốn, bảo quản, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.
Có thể thấy, hợp tác xã đang trở thành cầu nối giúp nông dân chuẩn hóa sản xuất, tìm kiếm thị trường và giảm rủi ro.
Khi được hỗ trợ về vốn, kho lạnh và xúc tiến thương mại, hành tím Vĩnh Châu có thêm điều kiện phát huy lợi thế đặc sản, mở rộng đầu ra và góp phần ổn định sinh kế cho người dân vùng đồng bào dân tộc Khmer.
VĂN ÚT