Houthi tấn công Ả rập Xê út: Những diễn biến đáng chú ý

Xung đột lan rộng

Giao tranh bùng nổ hôm 7/9 tại các tỉnh Taiz, al-Bayda và al-Jawf. Đặc biệt, al-Jawf được xem là một trong những cửa ngõ chính dẫn tới thủ đô Sanaa do Houthi kiểm soát.

Bối cảnh bất ổn và xung đột lan rộng trong khu vực đã tạo ra những điều kiện mới khiến cuộc chiến tại Yemen bùng phát trở lại. Căng thẳng leo thang vào tháng 7 sau khi quân chính phủ tuyên bố thực hiện một cuộc tấn công vào sân bay Sanaa do Houthi kiểm soát, ngăn chặn một máy bay từ Iran hạ cánh.

Tiếp đó là hàng loạt cuộc tấn công khác, và tình hình càng trở nên nghiêm trọng hơn vào tuần trước khi Houthi phát động đột kích quy mô lớn, cố gắng tiến qua phía tây Taiz và phía nam Hodeidah để hướng tới thành phố cảng al-Makha (Mocha) cùng eo biển Bab al-Mandeb trên Biển Đỏ.

Trong giai đoạn chiến tranh mới này, chính phủ Yemen đang đặt mục tiêu giành lại thủ đô từ tay lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn. Đồng thời, cả hai bên đều đang tranh giành quyền kiểm soát khu vực gần eo biển Bab al-Mandeb - nơi ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh Iran thực tế đã phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch đối với nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Kể từ năm 2023, Houthi thường xuyên thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào tàu thuyền trên Biển Đỏ.

Các nhà phân tích cho rằng lực lượng ủng hộ chính phủ hiện sở hữu nguồn lực dồi dào hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong cuộc xung đột, song họ cũng cảnh báo rằng khó có thể đạt được một chiến thắng nhanh chóng.

“Đây có khả năng là một cuộc chiến kéo dài thay vì một chiến dịch chớp nhoáng”, Mohammed al-Basha, một nhà phân tích người Mỹ gốc Yemen kiêm người sáng lập Basha Report - một công ty tư vấn rủi ro có trụ sở tại Mỹ - chia sẻ với Al Jazeera.

Các cuộc khủng hoảng khu vực đóng vai trò chất xúc tác

Được tiếp thêm tự tin nhờ việc giành lại các khu vực ở miền Nam Yemen (nơi không nằm dưới quyền kiểm soát của Houthi) từ tay Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) - một nhóm ly khai do UAE hậu thuẫn - vào đầu năm nay, chính phủ đang chuyển hướng mục tiêu sang lực lượng Houthi.

“Chính phủ đã có thể kiểm soát nhiều khu vực hơn và số lượng các nhóm dân quân hoạt động trên thực địa cũng giảm bớt... thế lực duy nhất còn lại hiện nay là Houthi ở Sanaa”, Mahjoob Zweiri, giáo sư chuyên ngành chính trị Trung Đông tại Đại học Qatar, nhận định với Al Jazeera.

Kể từ khi đánh bại STC, chính phủ Yemen đã tập trung vào việc xây dựng các lực lượng chống Houthi trong nước thành một khối thống nhất với một chuỗi chỉ huy quân sự duy nhất, chấm dứt tình trạng chia rẽ kéo dài nhiều năm qua. Tuy nhiên, theo giáo sư al-Basha, Houthi vẫn là một “lực lượng quân sự đáng gờm và họ sẽ chiến đấu quyết liệt đến cùng chứ không dễ dàng buông xuôi".

Vị chuyên gia này cho rằng nếu bị đẩy lùi, nhóm được Iran hậu thuẫn này có thể sẽ cố thủ tại các vùng cao nguyên ở phía bắc, bao gồm Saada, Hajjah, Sanaa và một số tỉnh lân cận.

“Điều đó sẽ tạo ra một cuộc đối đầu với ranh giới địa lý rõ ràng hơn giữa vùng lõi phía bắc do Houthi nắm giữ và các vùng lãnh thổ do chính phủ được quốc tế công nhận cùng các đồng minh kiểm soát”, ông al-Basha nói.

Trong bối cảnh cuộc đối đầu đang diễn ra giữa Mỹ - Israel và Iran, cùng các cuộc tấn công từ Iran và đồng minh nhắm vào các quốc gia Vùng Vịnh, thời cơ đã chín muồi để chính phủ Yemen (được Ả rập Xê út hậu thuẫn) đối đầu với Houthi.

Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran là một chất xúc tác đặc biệt quan trọng, theo nhận định của nhà phân tích chính trị người Ả rập Xê út, Khaled Batarfi. Các nhà phân tích cho rằng mục tiêu của chính phủ Yemen là giành lại quyền kiểm soát toàn bộ đất nước sau nhiều năm nội chiến và tình trạng lãnh đạo bị chia rẽ.

“Cuộc đối đầu liên quan đến Mỹ, Israel và Iran đã thay đổi giá trị chiến lược của Yemen. Lực lượng Houthi không còn chỉ hoạt động trong khuôn khổ cuộc nội chiến tại Yemen; họ đã chứng tỏ khả năng và sự sẵn sàng kết nối chiến trường Yemen với vấn đề an ninh Biển Đỏ, hoạt động vận tải biển quốc tế và cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực”, ông nói.

Ông nói thêm rằng các cuộc tấn công gần đây của Houthi nhắm vào lãnh thổ Ả rập Xê út - khiến hàng chục người bị thương - mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. “Những sự kiện này có nguy cơ một lần nữa biến cuộc xung đột từ một cuộc đối đầu nội bộ tại Yemen thành một cuộc khủng hoảng an ninh trực tiếp giữa Ả rập Xê út và Houthi”, ông Batarfi nhận định.

Tuy nhiên, ngay cả khi cuộc đối đầu rộng hơn liên quan đến Iran được giải quyết hoặc hạ nhiệt, “điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc xung đột giữa Ả rập Xê út và Houthi sẽ chấm dứt”, ông al-Basha cho biết.

Tương lai bất ổn, các "ông lớn" sẽ hành động

Mặc dù Ả rập Xê út và Iran dường như đã đạt được thỏa thuận ngầm nhằm ngăn chặn leo thang trực tiếp, nhưng các nhóm vũ trang thân Iran - bao gồm cả chính lực lượng Houthi - có thể phối hợp để gây áp lực quân sự và chính trị đối với Riyadh, ông al-Basha nói.

Ông cho rằng Houthi có thể gây ra những tổn thất “đáng kể” cho Ả rập Xê út thông qua các cuộc tấn công phối hợp bằng tên lửa tầm xa và UAV, ngay cả khi họ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn trên thực địa.

Và trong khi ưu tiên của Ả rập Xê út là ngăn chặn việc tái diễn một cuộc chiến không hồi kết tại Yemen, thì “các cuộc tấn công vào cơ sở dân sự và năng lượng của nước này chắc chắn sẽ làm thay đổi các tính toán chiến lược”, ông Batarfi nhận định. “Không quốc gia nào có thể mãi dung thứ cho các cuộc tấn công trực tiếp vào lãnh thổ của mình”, ông nói.

Trong khi đó, Iran, vốn đang bận rộn với cuộc đối đầu cùng Mỹ, bị hạn chế về khả năng hỗ trợ thêm cho Houthi, nhưng nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục vận chuyển linh kiện tên lửa và UAV, cùng với nhiên liệu tinh chế và nhiều loại hàng hóa khác, ông al-Basha cho biết.

Một mục tiêu quan trọng khác của chính phủ Yemen là đảm bảo an ninh cho eo biển Bab al-Mandeb. Iran đang tận dụng eo biển này như một đòn bẩy gây áp lực thông qua lực lượng Houthi, vì vậy một trong những mục tiêu của cuộc chiến là đảm bảo tuyến đường thủy này nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền trung ương Yemen, ông Zweiri nói.

Điều này cũng phần nào lý giải sự ủng hộ của Ả rập Xê út đối với chiến dịch tấn công - lực lượng Houthi đã tuyên bố phong tỏa các tàu thuyền của Ả rập Xê út đi qua tuyến đường thủy này, vốn là hành lang huyết mạch cho hoạt động vận tải biển giữa Biển Đỏ và vịnh Aden.

Eo biển Bab al-Mandeb càng trở nên quan trọng hơn đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Ả rập Xê út kể từ khi Iran bắt đầu hạn chế tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz ngay từ giai đoạn đầu cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhắm vào nước này. Tuy nhiên, lực lượng Houthi cũng đang tìm cách tiến về phía tuyến đường vận tải biển huyết mạch trên Biển Đỏ.

Ông al-Basha cho biết nhóm này đã chứng minh được rằng họ sở hữu hỏa lực đủ mạnh để đe dọa các tàu thương mại và quân sự di chuyển trên Biển Đỏ, vịnh Aden và một phần Biển Ả rập. Ông nói thêm rằng về lâu dài, họ có thể sẽ tìm cách thu phí tại tuyến đường thủy này, tương tự như cách Iran hành động tại khu vực eo biển Hormuz.

Ông Batarfi nhận định: "Nếu cả eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb đều bị gián đoạn nghiêm trọng cùng lúc, hậu quả sẽ vượt xa phạm vi Yemen hay Ả rập Xê út - nó sẽ trở thành một vấn đề lớn về an ninh năng lượng và thương mại quốc tế".

Các nhà phân tích đều đồng tình rằng diễn biến xung đột dường như đang hướng tới một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn trong những ngày tới.

Ông Ahmed Nagi, chuyên gia phân tích cấp cao về vấn đề Yemen tại tổ chức International Crisis Group, chia sẻ với Al Jazeera: "Chính phủ dường như đang ở vị thế mạnh mẽ hơn bao giờ hết và coi đợt giao tranh này là cơ hội để củng cố vị thế cũng như giành thêm lãnh thổ từ tay lực lượng Houthi".

Ông cho biết đây cũng là lần đầu tiên chính phủ hoạt động trên nhiều mặt trận, mở ra nhiều chiến trường chống lại Houthi, đồng thời chuyển từ thế phòng thủ sang thế tấn công.

Ông Nagi cũng nhận định rằng lực lượng chính phủ đang phối hợp tốt hơn và được trang bị các loại vũ khí hiện đại hơn so với các đợt giao tranh trước đây. Các nhà phân tích cũng cho rằng đây dường như là một cuộc xung đột kéo dài.