Nhân chứng nói với AFP rằng các tay súng Houthi tiến vào Mocha hôm 10/9, trong khi một nguồn tin quân sự Yemen mô tả lực lượng này đang duy trì đà tiến quân về phía eo biển Bab al-Mandab sau khi kiểm soát Mocha.
Houthi dường như cũng chiếm được đảo Zuqar ở phía nam biển Đỏ sau các cuộc tấn công bằng rocket và đổ bộ bằng xuồng.
Lực lượng Houthi tuần hành tại Sanaa ngày 10/9 để vận động tuyển quân. Ảnh: AFP
Mocha có vị trí chiến lược bởi nằm gần eo biển Bab al-Mandab đóng vai trò "yết hầu" kết nối biển Đỏ với vịnh Aden. Tuyến hàng hải này kết nối châu Á với châu Âu thông qua biển Đỏ và kênh đào Suez, trở nên ngày càng quan trọng kể từ khi eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa trong xung đột Trung Đông.
Thành phố Mocha trước đó nằm dưới quyền kiểm soát của Lực lượng Kháng chiến Quốc gia Yemen do Phó tổng thống Tarek Saleh chỉ huy. Ông cho biết đã chuyển trung tâm chỉ huy tới "địa điểm an toàn" để tập hợp lực lượng, khẳng định các đơn vị chính phủ đã phải "trả giá đắt" trước cuộc tiến công của Houthi.
Rashid al-Mohanadi, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Quốc tế, cho rằng còn quá sớm để khẳng định Houthi đã kiểm soát hoàn toàn thành phố cảng chiến lược. Ông cho rằng các đơn vị chiến đấu ở Yemen có tính cơ động cao và câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu Houthi có thể duy trì quyền kiểm soát Mocha trong 48-72 giờ tới hay không.
"Nếu Houthi giữ được Mocha, đây sẽ là tổn thất chiến thuật lớn nhất của quân chính phủ Yemen từ trước đến nay", ông nói.
Vị trí Mocha, biển Đỏ và khu vực do các bên kiểm soát tại Yemen. Đồ họa: Al Jazeera
Thành phố có thể trở thành bàn đạp để Houthi tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào eo biển Bab al-Mandab và tàu thuyền trên biển Đỏ. Kiểm soát Mocha cũng giúp Houthi tăng khả năng giám sát và gây sức ép lên hoạt động thương mại quốc tế, khi 10-12% thương mại toàn cầu đi qua Bab al-Mandab.
Andreas Krieg, chuyên gia an ninh tại Đại học Nhà vua London ở Anh, nhận định kiểm soát bờ biển phía nam Yemen sẽ củng cố khả năng gây sức ép của Houthi. Nhóm này thời gian qua chủ yếu dùng máy bay không người lái và tên lửa để làm gián đoạn giao thông trên Biển Đỏ.
Mocha là cảng cuối cùng hoàn toàn nằm dưới quyền kiểm soát của chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Để mất Mocha khiến lực lượng chính phủ khó tiếp nhận vũ khí qua đường biển và có nguy cơ đứt các tuyến tiếp tế quan trọng.
Chuyên gia quốc phòng Wolfgang Pusztai gọi diễn biến này là "bước ngoặt" của cuộc chiến, đặt ra khả năng tan rã lực lượng chính phủ ở miền nam Yemen. Theo ông, các lực lượng thân chính phủ không hoàn toàn thống nhất, với một số phe nghiêng về Arab Saudi và những phe khác gần Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Lực lượng trung thành với chính phủ Yemen được triển khai tại Hodeidah ngày 5/9. Ảnh: AFP
Đà tiến công của Houthi khiến nhiều người dân ở Mocha và các khu vực lân cận như Khokha và Hays chạy về Aden, nơi đặt trụ sở của chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Một người dân 46 tuổi rời Mocha giữa đêm mô tả với AFP rằng thành phố trong tình trạng hỗn loạn như "ngày tận thế".
Xung đột Yemen kéo dài từ năm 2015, khi Houthi chiếm thủ đô Sanaa và đẩy lực lượng chính phủ ra khỏi thành phố, trước khi lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian được thiết lập năm 2022. Giao tranh tại Yemen leo thang trở lại từ tháng 7 sau nhiều năm tương đối yên ắng.
Thanh Danh (Theo AFP, Al Jazeera)