Jazz Việt ‘chín’ lâu rồi, thế hệ sau đang ương ương

Ngày 7-10, khoa jazz vừa có buổi gặp gỡ báo chí công bố chuỗi Jazz & Friends - Hội tụ và lan tỏa nhân 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.

Jazz Việt vào thời kỳ "chín"?

Tháng trước, Hà Nội mới tổ chức Liên hoan nhạc jazz quốc tế Hà Nội lần đầu tiên (Hanoi Jazztival 2026). Khoa jazz của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam lại đang rục rịch cho chuỗi Jazz & Friends - Hội tụ và lan tỏa với nhiều hoạt động như Hội thảo quốc tế Nhạc jazz và công nghệ âm nhạc, công bố cuốn sách Tác giả - Tác phẩm jazz Việt 2026, hòa nhạc Jazz & Friends IX - Youth của sinh viên.

Đặc biệt là Hòa nhạc Jazz & Friends X quy tụ gần 100 nghệ sĩ nhạc jazz, trong đó nhiều tên tuổi quốc tế góp mặt.

Không khí sôi nổi này liệu có phải là một chỉ dấu cho thấy jazz Việt đang vào thời kỳ "chín"?

Trả lời Tuổi Trẻ, nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc tự tin nhấn mạnh: "Chín chứ, chín lâu rồi, ít nhất là đã có ba thế hệ chín, các thế hệ sau đang ương ương và chúng tôi đang tiếp tục đào tạo tiếp". Ông giải thích thêm: chữ "chín" ở đây là "chín" về chuyên ngành; song về trình độ chúng ta vẫn còn non trẻ.

Jazz Việt đi sau nhạc jazz thế giới khoảng 100 năm. Theo Quyền Thiện Đắc, đó là lý do vì sao chúng ta phải dùng ngôn ngữ bản địa, chất liệu âm nhạc dân tộc để làm chất dẫn truyền, tạo ra con đường ngắn nhất để có thể hòa nhập và đứng bình đẳng với jazz quốc tế.

Trao đổi thêm bên lề với Tuổi Trẻ, PGS.TS.NSƯT Lưu Quang Minh - Chủ tịch hội đồng khoa học khoa jazz - nhớ lại ngành nhạc jazz Việt Nam chính thức được đưa vào hệ thống đào tạo từ năm 1991, đến nay xấp xỉ 35 năm phát triển.

Ông ví 35 năm qua là chặng đường "học việc", tiếp thu các chuẩn mực quốc tế. Giai đoạn tiếp theo cần phải đổi mới để tạo ra bản sắc và tiếng nói riêng.

Ông Minh nói chúng ta hoàn toàn có thể làm được điều đó. Bởi về điệu thức, âm nhạc truyền thống Việt Nam sở hữu thang âm ngũ cung - chất liệu được sử dụng rất nhiều trong nhạc jazz.

Việc kết hợp ngũ cung và điệu thức truyền thống vào các chuẩn mực phong cách jazz tạo ra sự hài hòa, giúp công chúng trong nước lập tức hiểu và dễ tiếp nhận hơn so với các tác phẩm quốc tế.

Nghệ sĩ nói tiếp, không phải tự nhiên nhạc jazz được ví như "men của văn hóa thế giới". Bản chất của jazz khi lan tỏa đến bất kỳ quốc gia nào là xâm nhập và giao thoa với âm nhạc truyền thống bản địa để trở thành âm nhạc của chính vùng đất đó.

Việt Nam có thể cạnh tranh về nhạc jazz

Nghệ sĩ, nhà phê bình lý luận nhạc jazz thế giới Paul Zetter (Vương quốc Anh) cho biết hơn một thập niên trở lại đây, Việt Nam đang xây dựng một nền tảng giáo dục nhạc jazz rất vững chắc.

Tại châu Á, Nhật Bản là một trong những thị trường nhạc jazz phát triển rất mạnh; song Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh với họ.

Còn TS Stan BH Tan-Tangbau, tác giả cuốn sách Chơi jazz ở Việt Nam: Quyền Văn Minh và nhạc jazz Hà Nội, cho rằng các quốc gia châu Á như Nhật Bản hay Indonesia từ những thập niên 1950 - 1960 trở đi đã dần dần tạo dựng được những dấu ấn nhận diện rõ rệt như Japanese jazz, Indonesia jazz…

Điểm thú vị của Việt Nam là ngay từ khoảng thập niên 1980 - 1990, những người khởi xướng đã quyết định phải tìm ra ngôn ngữ âm nhạc riêng cho Việt Nam. Khi các nghệ sĩ Việt Nam chơi jazz theo phong cách riêng, họ đang trong hành trình định hình ngôn ngữ đó, nên khó có thể dùng một tiêu chuẩn cố định để đánh giá là hay hoặc không.

Ông Stan đặt vấn đề: "Liệu jazz Việt hiện đã đạt đến mức độ mà khán giả quốc tế bắt đầu muốn tiếp xúc, công nhận chưa? Và các nghệ sĩ quốc tế có muốn thể hiện thử các tác phẩm mang dấu ấn Việt Nam hay chưa?".

Theo tác giả này, hiện đã không ít nghệ sĩ jazz quốc tế mong muốn chơi các tác phẩm xuất phát từ phía Việt Nam.

Hà Nội mưa mấy ngày qua nhưng đêm khai mạc Liên hoan nhạc Jazz Quốc tế Hà Nội năm 2026 chật kín khán giả không ngừng lắc lư vỗ tay theo những giai điệu quyến rũ của jazz.