Kẻ cầm dao đột nhập, chủ nhà chống trả đến mức nào là đúng luật?

Công an TP Đồng Nai đã khởi tố và bắt giam Nguyễn Đức Anh (21 tuổi, ngụ phường Hố Nai) để điều tra về tội Giết người và Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng.

Theo thông tin điều tra ban đầu, rạng sáng 3/9, sau khi uống rượu cùng nhóm bạn, Đức Anh cầm hung khí tìm cách đột nhập vào nhà bạn gái cũ, nhưng bị cha cô gái phát hiện. Sau đó, nghi phạm trèo qua nhà ông Q. từ tầng 2 và gây án.

Từ vụ việc này, nhiều bạn đọc đặt câu hỏi: Khi người lạ cầm dao đột nhập vào nhà và tấn công, chủ nhà hoặc người trong nhà có được quyền chống trả không? Đâu là ranh giới giữa phòng vệ chính đáng và vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng?

Có quyền chống trả người đang tấn công

Trao đổi với phóng viên Dân trí về vấn đề này, luật sư Đỗ Văn Luận (Đoàn Luật sư TPHCM) cho biết, Điều 22 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

Theo đó, phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, cơ quan, tổ chức mà chống trả một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Theo luật sư, để được xác định là phòng vệ chính đáng, hành vi chống trả phải đáp ứng các điều kiện nhất định. Trước hết, mục đích chống trả phải nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc người khác, không phải để trả thù hay giải quyết mâu thuẫn cá nhân.

Bên cạnh đó, hành vi chống trả phải nhằm vào chính người đang có hành vi xâm phạm để ngăn chặn, loại bỏ sự tấn công bất hợp pháp. Việc chống trả cũng phải ở mức độ cần thiết, phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại.

“Phòng vệ chính đáng không chỉ là gạt bỏ sự đe dọa hoặc đẩy lùi cuộc tấn công. Trong trường hợp cần thiết, người phòng vệ có thể tích cực chống trả và gây thiệt hại cho chính người đang thực hiện hành vi xâm phạm”, luật sư Luận phân tích.

Dùng dao chống trả không mặc nhiên là phạm tội

Luật sư Hoàng Anh Sơn (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng, việc người trong nhà dùng dao hoặc vật nguy hiểm để chống trả kẻ đột nhập không mặc nhiên bị xem là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

Điều 22 Bộ luật Hình sự quy định, vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Theo luật sư Sơn, nếu người đột nhập đang cầm dao và trực tiếp tấn công, việc người trong nhà sử dụng dao hoặc vật nguy hiểm khác để chống trả, khiến đối phương bị thương hoặc tử vong, không đồng nghĩa với việc người phòng vệ đã vượt quá giới hạn.

Bởi tại thời điểm đó, người đột nhập đang tạo ra nguy cơ xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của người trong nhà. Việc sử dụng công cụ, phương tiện để ngăn chặn cuộc tấn công có thể là cần thiết nhằm bảo vệ bản thân hoặc người khác.

“Tính cần thiết của hành vi chống trả phải được đánh giá trong bối cảnh thực tế tại thời điểm xảy ra sự việc. Không thể chỉ căn cứ vào hậu quả là người tấn công bị thương hoặc tử vong để kết luận người phòng vệ đã vượt quá giới hạn”, luật sư Sơn nói.

Theo các luật sư, ranh giới giữa phòng vệ chính đáng và vượt quá giới hạn phụ thuộc vào toàn bộ diễn biến cuộc tấn công. Nếu người đột nhập đang tấn công, việc chống trả để ngăn chặn nguy hiểm có thể được xem là phòng vệ chính đáng. Ngược lại, khi người này đã bị tước vũ khí, khống chế hoặc không còn khả năng tiếp tục gây nguy hiểm mà người trong nhà vẫn tiếp tục tấn công, hành vi có thể bị xem xét là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

Cơ quan chức năng sẽ phải đánh giá thời điểm chống trả, mức độ tấn công, công cụ được sử dụng và khả năng tiếp tục gây nguy hiểm của người xâm hại để xác định tính chất của hành vi.